JAMOCHŁONY, 

PŁAZIŃCE, NICIENIE, 

PIERŚCIENICE

JAMOCHŁONY

• Jamochłony są zwierzętami dwuwarstwowymi. Są to 

najprostsze organizmy tkankowe. 

• Zamieszkują głównie wody morskie, chociaż niektóre 

gatunki zamieszkują wody słodkie. 

• Mają workowate ciało, jest ono zbudowane z wora 

powłokowo- mięśniowego i jamy gastralnej. 

• Zewnętrzna warstwa komórek to ektoderma 

(epiderma), wewnętrzna to endoderma (gastroderma). 

• Pomiędzy nimi znajduje się przestrzeń wypełniona 

galaretowatą wydzieliną tych komórek. Jest to 
mezoglea

• . Pełni ona funkcje wspierające i wypełniające. 

Wewnątrz worka znajduje się jama gastralna, est ona 
również nazywana jamą chłonąco- trawiącą. 

• Jamochłony dzieli się na osiadłe polipy i wolno 

żyjące meduzy. 

• Mimo wielu różnic obie formy: polip i meduza mają 

pierwotną symetrie promienistą.

• Są to wyłączne zwierzęta drapieżne. Ich bronią są 

czułki i płaty zaopatrzone w komórki parzydełkowe. 

• Ofiara jest chwytana, paraliżowana i wciągana do 

jamy chłonąco- trawiącej. 

• Pierwszym etapem "obróbki" ofiary jest trawienie 

pozakomórkowe pod wpływem enzymów.

•  Drugi etap to wchłanianie przez komórki trawienne 

wstępnie strawionych substancji na drodze 
endocytozy. 

• Trzeci i ostatni etap to trawienie wewnątrzkomórkowe. 
• Polip rozmnaża się bezpłciowo przez pączkowanie. 

Meduza rozmnaża się płciowo. W rozwoju występuje 
wolno żyjąca larwa- planula.

• Komórki parzydełkowe - (ektodermalne) 

komórki obronno-zaczepne występujące u 
parzydełkowców. 

• Penetranty – wnętrze tych komórek wypełnia 

trująco-drażniąca ciecz pod ciśnieniem, oprócz 
tego w środku znajduje się spiralnie zwinięta nić 
białkowa z haczykiem. Podrażnienie penetranta 
powoduje pęknięcie komórki i wyrzucenie nici 
oraz cieczy. Może to porazić nawet większego i 
silniejszego przeciwnika.

• Wolwenty – zawierają wewnątrz długą nić. 

Wystrzeliwane z wielu wolwentów nici owijają i 
przyczepiają się do ciała ofiary.

• Glutynaty  – zawierają tępo zakończoną i pokrytą 

lepką substancją nić, którą unieruchamia pokarm.

• Wśród jamochłonów występują:
• Stułbiopławy- większość z nich żyje w morzach. 

Są to wyłącznie polipy. Tworzą kolonie. W Polsce, 
w czystych wodach słodkich, żyje stułbia. Mają 
duże zdolności regeneracyjne. Z kilku drobnych 
komórek może zregenerować się cały organizm.

• Krążkopławy- występuje u nich przemiana 

pokoleń. W cyklu życiowym jest zarówno meduza 
jak i polip. Poruszają się dzięki skurczom dzwonu. 
Przedstawicielem tej grupy jest chełbia bałtycka.

• Koralowce- są to tylko i wyłącznie osiadłe polipy. 

Żyją pojedynczo lub w koloniach. Znanym 
samotnikiem jest ukwiał. Wiele z koralowców 
posiada wapienne lub rogowe szkielety. 

PŁAZIŃCE

• Zwierzęta spłaszczone grzbieto-brzusznie, 

mające tylko dwuboczną symetrię ciała. 

• Nieznacznie wyodrębniona głowa (polaryzacja 

ciała robaka na przód i tył).

• Pierwotna jama ciała pomiędzy endodermą i 

ektodermą wypełniona jest parenchymą - 
tkanką, która wypycha ciało płazińca i pełni 
funkcję szkieletu.

• Oprócz endodermy i ektodermy, u płazińców 

pojawia się mezoderma, z której zbudowane są 
podskórne mięśnie i parenchyma.

• Układ pokarmowy- o ile jest, nie ma odbytu i 

funkcjonuje tak samo jak u jamochłonów, z 
podobnymi etapami wstępnego trawienia 
pozakomorkowego, fagocytozy i ostatecznego 
trawienia wewnątrzkomorkowego.

• Układ oddechowy-brak, gatunki wolno żyjące 

wymieniają gazy całą powierzchnią ciała, czemu 
sprzyja spłaszczenie ciała i małe rozmiary. Pasożyty 
mogą uzyskiwać energię z procesów beztlenowych.

• Układ krążenia-brak, ale w funkcji roznoszenia 

pokarmu mogą go zastępować, jak u jamochlonów, 
rozgałęzienia układu pokarmowego.

• Układ nerwowy-składa się z dwu zwojów 

głowowych i dwu pni nerwowych, biegnących 
wzdłuż ciała.

• Układ wydalniczy usuwanie nadmiaru wody-

zapewniają nefrydia, cienkie kanaliki, 
przenikające ciało. Wydalają one również 
produkty uboczne azotowej przemiany materii. 

• Układ rozrodczy-ma bardzo skomplikowaną 

budowę. Płazince są niemal wyłącznie 
obojnakami o zapłodnieniu krzyżowym, chociaż 
może się zdarzać samozapłodnienie.

a) WIRKI

• Są to wolno żyjące płazince słodkowodne lub 

morskie, wyjątkowo lądowe. 

• Poruszają się za pomocą rzęsek nabłonka, które 

pędzą wodę ku tyłowi, przez co zwierzę uzyskuje 
napęd do przodu. 

• Jako organizmy wolno żyjące wirki mają oczy, 

najczęściej jedną parę.

• Wypławek biały-na jego mleczno białym ciel widać 

wyraźnie oczy i przeświecający układ pokarmowy. 

• Rozwój wypławków i innych wirków jest prosty, 

tzn. z jaja wylęga się mały wirek, budową i trybem 
życia podobny do postaci dorosłej.

b) PRZYWRY

• Przywry to płazińce długości 2-50mm, najczęściej 

listkowatego kształtu, pasożytujące w kręgowcach.

• Aparat czepny stanowią dwie przyssawki-gębowa, 

okalająca otwór gębowy i ślepo zamknięta 
brzuszna.
Układ pokarmowy to krótki przełyk i dwie ślepo 
zakończone gałęzie jelita. 

• U stosunkowo dużej motylicy wątrobowej te 

gałęzie dzielą się jeszcze dalej na gałązki wtórne.

• Układ rozrodczy wypełnia całe wnętrze ciała, 

zwykle jest obojnaczy.

Cykl rozwojowy Fasciola Hepatica (Motylica 

wątrobowa)

• JAJO dostaje się do środowiska wodnego i tam rozwija się w 

orzęsioną larwę –MIRACIDIUM. 

• Następnie zostaje ona zjedzona przez ślimaka (Błotniarka 

moczarowa)-Żywiciel pośredni.

• W jego jamie ciała rozwija się, SPOROCYSTA, która ulega 

partenogenezie i z niej wykluwają się REDIE odżywiające się 
tkanką ślimaka. 

• Po następnej partenogenezie rodzą się CERKARIE, które 

przedostają się do wody, przytwierdzają się do rośliny i 
przybierają postać cysty- METACERKARII

• Cysta ta zostaje połknięta przez owce lub bydło-Żywiciel 

ostateczny i przedostaje się do wątroby gdzie rozbija się w 
dorosłą postać motylicy.

Cykl rozwojowy Przywry Krwi

• przywry krwi pasożytują w żyłach jamy brzusznej 

człowieka, rzadziej małp

• przedostają się do pęcherza moczowego, tam 

kopulują i składaja jaja

• jaja z moczem usuwane są do środowiska 

zewnętrznego

• wykluwa się wolnożyjąca larwa miracidium aktywnie 

poszukująca ślimaka wodnego

• miracidium wnika do ciała ślimaka
• w ślimaku larwy rozmnażają się i przechodzą szereg 

przeobrażeń

• cerkaria wydostaje się z ciała ślimaka i wdziera się w 

skórę ludzi brodzących w wodzie

c) TASIEMCE

• komórki nabłonka zlewają się w jednowarstwową 

warstwę syncytium, nabłonek dodatkowo pokryty jest 
bezpostaciowym, oskórkiem, zredukowanymi do 
pojedynczych włókien, który tworzy zewnętrzną 
okrywę ciała, zwaną worem powłokowo-mięśniowym.

• Układ nerwowy ma prostą budowę w postaci dwóch 

zwojów nerwowych. Jest słabo rozwinięty i 
pozbawiony wyspecjalizowanych narządów zmysłów.

• Tasiemce są zwierzętami obojnaczymi, czyli każdy 

osobnik ma komplet narządów rozrodczych żeńskich i 
męskich. Najczęściej zapłodnienie jest krzyżowe – 
polega więc na równoczesnej wymianie gamet 
męskich pomiędzy osobnikami przystępującymi do 
rozrodu.

Tasiemiec nieuzbrojony (Taenia saginata) 

• Jest najczęściej spotykany w Polsce. 
• Zaraża się nim od 0,5 do 1% ludzi. Pasożyt ten 

umiejscawia się w jelicie cienkim człowieka. 

• Jego długość może dojść do 10 metrów. 
• Końcowe człony tasiemca wydostają się przez 

odbyt, a wraz z nimi olbrzymia liczba jaj (ponad 

kilkaset tysięcy). 

• Jaja otoczone specjalną otoczką są odporne na 

warunki środowiska.

Tasiemiec uzbrojony (Taenia solium) 

• Tasiemiec uzbrojony (nazwany tak, gdyż ma główkę 

uzbrojoną w podwójny wieniec haków) jest bardzo 
groźnym pasożytem przewodu pokarmowego.

• Człowiek może być żywicielem ostatecznym albo 

żywicielem pośrednim. Żywicielem pośrednim jest też 
trzoda chlewna.

• Znajdujące się w środowisku jaja mogą także 

przedostać się do żołądka człowieka poprzez brudne 
ręce, nie myte jarzyny, owoce i inne produkty lub drogą 
samozarażenia (autoinwazji), gdy człowiek jest 
nosicielem tasiemca.

• Do autoinwazji może dojść również wtedy, gdy wskutek 

ruchów antyperystaltycznych (np. w czasie wymiotów) 
człony tasiemca zawierające jaja dostaną się do 
żołądka.

• Przystosowanie do pasożytniczego trybu życia:

-nabłonek odporny na strawienie
-brak ubarwienia, narządów zmysłów i narządów ruchu
-brak układu krwionośnego, oddechowego i 
pokarmowego(wchłanianie pokarmu strawionego przez 
żywiciela)
-narządy czepne:przyssawki(tasiemiec nieuzbrojony), 
przyssawki i haczyki(tasiemiec uzbrojony)
-oddychanie beztlenowe
-produkowanie olbrzymich ilości jaj, obojnactwo, 
możliwość samozapłodnienia
-wykorzystywanie żywicieli pośrednich(rozmnażanie 
bezpłciowe) i żywicieli ostatecznych(rozmnażanie 
płciowe)

OBLEŃCE

• Obleńce różnią się od płazińców kształtem 

ciała – są robakami o obłym ciele.

• Wykonując energiczne ruchy całym ciałem, 

potrafią utrzymać się w jelicie żywiciela. 

• Dwubocznie symetryczne, nieczłonowane, 

wydłużone i cylindryczne ciało, zwykle 
zwężające się na końcach. 

• Pokryte są kolagenowym oskórkiem, pod 

którym znajdują się mięśnie. Mięśnie i 
oskórek tworzą razem wór skórno-mięśniowy.

• Układ pokarmowy rozpoczyna się otworem gębowym. 

Jest on otoczony wargami. W jelicie przednim 
tworzącym swoistą "jamę gębową" mogą znajdować się 
ząbki, szczęki bądź sztyleciki. W jelicie środkowym 
następuje i trawienie pokarmu. Układ kończy 
ektodermalne jelito tylne i po raz pierwszy 
wykształcony odbyt.

• Układ wydalniczy- U większości gatunków zbudowany 

jest z 1-3 komórek. Tworzą go dwa podłużne kanały 
wydalnicze biegnące wzdłuż ciała w bocznych wałkach 
hypodermalnych. Kanały te ślepo zakończone w tylnym 
odcinku ciała, łączą się w przednim odcinku po stronie 
brzusznej (nieco z tyłu za otworem gębowym) we 
wspólny, pojedynczy przewód wyprowadzający 
,zakończony otworem wydalniczym.

• Układ nerwowy- Zbudowany jak u płazińców, z parą lub 

parami zwojów głowowych na przodzie ciała i parą lub 
parami pni nerwowych wzdłuż ciała, połączonych 
spoidłami poprzecznymi.Układ zwany dyfuzyjny 
charakteryzujący się już dość złożoną budową

• Układ oddechowy i krążenia- Obleńce oddychają, 

podobnie jak płazińce, całą powierzchnią ciała. 
Substancje odżywcze są rozprowadzane samoczynnie po 
całym organizmie. Posiadają tzw. otwarty układ krążenia.

• Rozmnażanie

Obleńce są w większości rozdzielnopłciowe i rozmnażają 
się przez gonady. Bardzo często nie mają żywiciela 
pośredniego,niewiele gatunków pozostało obojnaczych 
.Np.glista ludzka mogąca rozmnażać się przez 
samozapłodnienie(główki z ogonkiem)

Glista ludzka (Ascaris lumbricoides) 

• Żywicielem ostatecznym glisty ludzkiej 

jest wyłącznie człowiek.

•  Jaja wydalone z kałem dostają się do 

środowiska zewnętrznego (gleba, ścieki), 
gdzie odbywa się ich rozwój do stadium 
inwazyjnego.

•  Z jaja połkniętego przez człowieka, na 

skutek działania soków trawiennych, 
oswobadza się larwa, która następnie 
rozpoczyna wędrówkę w organizmie: 
penetruje ścianki jelita cienkiego dostaje 
się do naczyń układu żyły wrotnej, po 
czym przez wątrobę, prawą część serca 
(prawa komora i przedsionek) dostaje się 
do płuc.

• Zarażenie jajami glisty może nastąpić na skutek 

zjedzenia np. warzyw zarażonych jajami glisty, do 
których uprawy wykorzystywano ludzkie fekalia lub 
przez zjedzenie pokarmu, na którym znalazły się 
owe jaja, przeniesione na nie przez np. muchy. 

• Z pęcherzyków płucnych dostaje się do oskrzeli, a 

następnie do tchawicy, a stąd z prądem śluzu do 
gardła, gdzie zostaje połknięta i trafia do jelita, 
gdzie dochodzi do dojrzałości płciowej. 

• Takie wędrujące larwy mogą wywołać uszkodzenie 

ścian jelita i wątroby oraz zmiany w płucach i 
eozynofilię. Przyczyną tej choroby są najczęściej 
stany uczuleniowe; dochodzi wówczas do 
wyzwolenia się z tkanek histaminy, która jest 
niszczona przez eozynofile, co jest 
charakterystyczne przy samozatruciach produktami 
przemiany materii pasożytów). 

• Dorosłe glisty są przyczyną zaburzeń ze 

strony przewodu pokarmowego i układu 
nerwowego. Mogą wystąpić bóle brzucha, 
brak łaknienia, nudności, wymioty, zaparcia 
lub biegunki, niedrożność jelita, zaczopowanie 
przewodów żółciowych. Czasem spotyka się 
też zmiany alergiczne skóry, obrzęk twarzy i 
rąk, zapalenie spojówek, kaszel, łzawienie. 

• Czasami glisty wywędrowują czynnie przez 

żołądek i przełyk do jamy gębowej. Bardzo 
rzadko zdarza się, że wchodzą do tchawicy, 
co grozi uduszeniem się.

Owsik (Enterobius vermicularis) 

• Podobnie jak glista jest pasożytem 

monoksenicznym, czyli posiada tylko jednego 
żywiciela. 

• Pasożytuje w jelicie grubym człowieka, samica 

składa ok. 12 000 jaj u wylotu jelita grubego gdyż 
w stadium rozwojowym owsiki potrzebują tlenu. 

• Spotykane są zwykle u małych dzieci, w wieku od 

4 do 7 lat. Choroba nazywa się owsicą 
(enterobiozą, oksjuroza). Występuje na całym 
świecie i należy do najbardziej 
rozpowszechnionych robaczyc u ludzi. Zakażenie 
następuje przez przypadkowe połknięcie jaj 
pasożyta. Ich źródłem mogą być owoce i 
warzywa, często dochodzi też do samozarażenia 
u dzieci, w wyniku np. ssania palców, pod 
paznokciami których może występować duża 
liczba jaj. 

• Dorośli zwykle zarażają się w czasie kąpieli 

w basenach pływackich. Przy małej 
intensywności inwazji owsica może nie 
wywoływać żadnych objawów. Przy 
bardziej intensywnych inwazjach, 
najważniejszym objawem owsicy jest 
dokuczliwy świąd skóry w okolicy odbytu 
który wywoływany jest przez ruch samic w 
okolicy odbytu. 

Włosień kręty (Trichinella spiralis) 

• Pasożytuje we wszystkich stadiach rozwojowych. Cykl 

rozwojowy odbywa się w dwóch rodzajach 
narządów:przewodzie pokarmowym i mięśniach 
poprzecznie prążkowanych. 

• Zarażenie następuje prz ez zjedzenie, wraz z mięsem 

larwy inwazyjnej (najczęściej znajdującej się w 
wieprzowinie, rzadziej w mięsie dzika). W żołądku i 
jelicie osłonka larwy ulega strawieniu, a sama larwa 
wędruje do kosmków jelitowych. Tam wwierca się w 
błonę śluzową i dojrzewa płciowo. 

• Samce po kopulacji dość szybko giną, samice są 

jajożyworodne – w ciągu 1 – 2 miesięcy każda rodzi do 
2000 larw, które z prądem krwi wędrują do naczyń 
włosowatych mięśni poprzecznie prążkowanych, gdzie 
wwiercają się do włókien mięśniowych. 

• Teraz każda larwa odżywia się kosztem włókna, 

niszczy je, a następnie zwija spiralnie i na skutek 
reakcji odpornościowej gospodarza ulega otorbieniu 
(tzw. larwa mięśniowa lub cysta).

•  Włosień kręty wywołuje chorobę zwaną włośnicą. Objawy jej nie 

pojawiają się czasie wędrówki larw i wwiercaniu się, dopiero po 
około 4 tygodniach można zauważyć: bóle głowy, złe 
samopoczucie, wysoką gorączkę, obrzęki powiek i zapalenie 
spojówek. Ponad to występują bóle stawowe i mięśniowe. 

• Początkowe objawy są podobne do grypy i dlatego czasami 

uchodzą uwadze lekarzy. Choroba występuje na wszystkich 
kontynentach, wszędzie tam, gdzie spożywane jest mięso 
zwierząt, które mogą być żywicielami włośnika krętego. 

• Do najczęstszych zwierząt mogących wywołać zakażenie należą: 

świnia, dzik, niedźwiedź, a także na niektórych terenach pies, kot 
rzadziej szczur. A także gatunki wszystkożerne (np. lisy, wilki), 
dlatego włośnika nazywamy pasożytem poliksenicznym. 

• Źródłem inwazji bywają zwykle surowe lub półsurowe przetwory 

mięsne, jak kiełbasa „polska”, metka lub befsztyk tatarski z 
domieszką mięsa świni lub dzika. 

• Rezerwuarem włośnia są przede wszystkim szczury, dlatego 

profilaktyka sprowadza się między innymi do zabiegów 
odszczurzania (deratyzacji).

PIERŚCIENICE

• Cechy charakterystyczne to:

 podział ciała - część głowowa, tułowiowa
 podział na pierścieniowate segmenty 

nazywane metamerami

 wyodrębnienie członów: gębowego 

(peristomium) oraz przedgębowego 
(prostomium) z części głowowej

 kształt ciała: z reguły wydłużony, obły ze 

spłaszczoną częścią tułowiową

 zamknięty układ krwionośny

• Układ pokarmowy ma postać przewodu - zaczyna 

się otworem gębowym, a kończy się odbytowym. U 
pierścienic jest bardzo dobrze wykształcony, składa 
się z odcinków:

1. Ektodermalne jelito przednie - w jego skład wchodzi 

otwór gębowy, umięśniona gardziel, mogą 
występować "ząbki" u form drapieżnych, rura 
przełyku, czasami rozszerzająca się w żołądek.

2. Mezodermalne jelito środkowe.
3. Ektodermalne jelito tylne - krótkie, niezróżnicowane.
• Na całej długości jelita znajduje się zagłębienie zwane 

rynienką, dzięki której następuje szybsze wchłanianie 
i trawienie. Część pierścienic jest glebożercami - 
odżywiają się martwymi szczątkami organicznymi 
zawartymi w glebie.

• Układ krążenia, u większości pierścienic zamknięty, 

składa się z dwóch podłużnych naczyń:

1. grzbietowego - kurczliwego, tłoczącego krew do przodu;
2. brzusznego - w którym krew płynie do tyłu.

• Oba te naczynia są połączone ze sobą za pomocą naczyń 

okrężnych (przednia część ciała) oraz serii mniejszych 
naczyń w poprzek całego ciała. U większości gatunków 
brak wyodrębnionego serca. Rolę serca pełnią 
naczynia okrężne. O krążeniu decydują skurcze mięśnia 
grzbietowego, gdyż ma on najgrubsze ściany.

• Płynem krążącym jest hemolimfa, która zwykle jest 

barwna - zielona (zawierająca chlorokruorynę), różowa 
(hemoerytryna), czerwona (zawierająca hemoglobinę lub 
erytrokruorynę), żółta, bezbarwna. Układ krążenia ma za 
zadanie transportowanie substancji między segmentami 
oraz usuwanie metabolitów do układu wydalniczego.

• Układ wydalniczy u wszystkich pierścienic 

zbudowany jest z nefrydiów i nazywany jest 
metanefrydialnym. 

• Jest to pierwszy układ sprawnie usuwający zbędne i 

szkodliwe produkty przemiany materii zachowując 
przy tym zdolność osmoregulacji. 

• Ma metameryczną budowę. W każdym segmencie 

znajduje się para orzęsionych lejków, które 
otwierają się do jamy ciała i wychwytują metabolity.

• U niektórych wieloszczetów znajduje się układ 

wydalniczy protonefrydialny. Brak jest w nim 
komórek płomykowych, które zostały zastąpione 
przez komórki podobne funkcjonalnie do nich - 
solenocyty. Układ pełni rolę osmoregulacyjną.

• Układ nerwowy – Jest to układ typu 

drabinkowego. W skład układu wchodzą:

• Parzyste zwoje międzygardzielowe 

(nadprzełykowe i ponadprzełykowe) - 
tworzące mózg (zwoje nadprzełykowe). 
Odchodzą od nich obrączki 
okołogardzielowe łączące je ze zwojami 
podgardzielowymi.

• Brzuszny łańcuszek nerwowy - parzyste 

zwoje rozmieszczone w każdym segmencie 
połączone komisurami w pary oraz 
konektywami z innymi segmentami.

• 1 - światło jelita,

2 - tyflosolis
3 - szczecinki,
4 - oskórek,
5 - naczynia 
krwionośne,
6 - nabłonek,
7 - mięśnie okrężne,
8 - przegroda 
międzysegmentowa,
9 - kanalik 
zakończony 
otworem 
wydalniczym,
10 - metanefrydium,
11 - segmentalny 
zwój nerwowy.

Dżdżownica (Lumbricus)

• Dżdżownice są obojnakami. 
• Podczas kopulacji dwa osobniki wymieniają między 

sobą gamety przywierając brzusznymi stronami 
ciała. 

• Ciała sklejone są śluzem wydzielanym przez siodełko 

(kilka zgrubiałych pierścieni tworzących się na 
naskórku), dlatego proces wymiany gamet 
nazywany jest siodełkowaniem. 

• Gamety przedostają się do siodełka i są 

przekazywane partnerowi, który na krótko 
magazynuje je w zbiornikach nasiennych. 

• Po kilku dniach siodełko wytwarza stwardniałą mufkę 

wypełnioną gęstą cieczą. 

• Mufka, przesuwana ruchami ciała w 

kierunku głowy, dociera do żeńskiego 
otworu płciowego, skąd przedostają 
się do niej dojrzałe jaja, po dotarciu 
do zbiorników nasiennych, pobierane 
są plemniki. 

• Po ześlizgnięciu się z ciała zwierzęcia 

powstaje kokon, gdzie następuje 
zapłodnienie. Z zapłodnionych jaj 
rozwijają się małe dżdżownice.

Pijawki (Hirudinea)

• Ciało pijawek jest spłaszczone 

grzbietobrzusznie, długości od kilku 
milimetrów do 20 cm, zwężające się ku 
końcom, zakończone jedną lub dwiema 
przyssawkami. 

• Należy zwrócić uwagę, że tylko około 

połowy ze znanych na świecie ponad 500 
gatunków pijawek to zwierzęta krwiopijne 
a przyssawki w zasadzie nie służą do 
wysysania krwi. Do ssania pijawki 
używają silnie umięśnionej gardzieli i 
przełyku

• Znaczna część pijawek to gatunki 

pasożytnicze, odżywiające się płynami 
ustrojowymi swych żywicieli, z reguły 
kręgowców - pozostałe (większość) to 
gatunki drapieżne, polujące na rozmaite 
bezkręgowce.

• Są obupłciowe, stosują zaplemnienie krzyżowe 

przy czym procesy zaplemnienia i zapłodnienia 
zapobiegające samozapłodnieniu osobnika są 
skomplikowane. 

• Charakterystyczne w ich rozmnażaniu jest 

wytwarzanie siodełka i spermatoforów oraz 
składanie jaj w kokonach. 

• Liczne gatunki pijawek opiekują się 

potomstwem - dorosłe noszą młode przez 
pewien czas na brzusznej stronie ciała i 
pomagają im w zdobywaniu pokarmu. 

• Nie mają układu oddechowego. Tlen z wody lub 

rzadko powietrze atmosferyczne wchłaniają całą 
powierzchnią ciała.