ODRUCHY

DZIECKA

ATOS

Odruch toniczny szyjny asymetryczny

odruch fizjologiczny, zaliczany do odruchów 
prymitywnych, występuje u noworodków od chwili 
urodzenia do 6. miesiąca życia.
Przetrwanie tego odruchu ponad 6 miesiąc życia 
dziecka świadczy o nieprawidłowym funkcjonowaniu 
ośrodkowego układu nerwowego, co może w 
późniejszych okresach życia przejawiać się 
zaburzeniem rozwoju funkcji lokomocyjnych.

Sposób

 wywołania odruchu

U dziecka ułożonego na plecach. Następnie skręca się głowę w bok (w 
prawą lub lewą stronę). W przypadku prawidłowej reakcji dochodzi u 
dziecka do tonicznego wyprostu kończyny górnej i dolnej po stronie, w 
którą zwrócona jest twarz i zgięcia kończyn po stronie, w którą 
zwrócona jest potylica.

ATOS jest znacznie aktywniejszy w jedną stronę. Odruch ten ma 
zasadnicze znaczenie dla stymulacji jednej strony ciała i przeciwnej 
półkuli mózgowej. Musi wypracować się wyraźna dominacja jednej 
strony tzn. jednej półkuli mózgowej. Wyraźna koordynacja oko - ręka 
– noga - ucho po jednej stronie. Funkcjonowanie jednej strony musi 
być w przyszłości automatyczne - nie może dziecko myśleć, w którą 
rękę wziąć długopis, którą nogą kopnąć piłkę-to musi być tak mocno 
zakodowane, żeby nie trzeba było myśleć, którą stroną ciała coś 
zrobić. Uważam, że nie powinno się tego układu tak beztrosko 
przestawiać!

Jeśli pozostanie niewygaszony, wówczas dziecko 
może mieć:

•problem zachwiania równowagi przy ruchach 
głowy w którąkolwiek ze stron,

•ruchy jednostronne zamiast naprzemiennych 
(np. w czasie chodzenia, skakania itd.),

•trudności z przekraczaniem linii środkowej ciała,

•słabo rozwinięte ruchy wodzenia wzrokiem,

•nieustalona lateralizacja,

•brzydkie i wolne pismo,

•nieprawidłowy chwyt narzędzia pisarskiego,

•trudności z opanowaniem ortografii i gramatyki,

•trudności z wyrażaniem myśli pisemnie,

•trudności z percepcją wzrokową, szczególnie 
symetrycznych przedstawień kształtów.

Konsekwencje nie wygaśnięcia 

odruchu po 6msc życia dziecka

Już w łonie matki aktywny jest odruch ATOS – asymetryczny toniczny 
odruch szyjny - ma on bardzo istotne zadanie do spełnienia. Aktywność 
tego odruchu trwa do ok.4 miesiąca po urodzeniu. Odruch ten objawia się w 
bardzo charakterystyczny sposób: dziecko leżące na plecach - głowa dziecka 
leży buzią w prawo/znacznie częściej/ lub w lewo, a ciało układa się w ten 
sposób, że po stronie twarzowej wszystko się prostuje ,jest aktywne, po 
stronie potylicy wszystko się zgina - jest mniej aktywne. 

STO

S

Symetryczny toniczny odruch szyjny

Odruch toniczny szyjny 
symetryczny (STOS)- zwany 
również kotek pije mleczko. 
Wywołuje się go poprzez 
odginanie głowy do tyłu u 
leżącego dziecka na brzuchu- 
odruchowo prostują się ręce i 
zginają nogi.
Przygotowuje do ruchów 
pełzających, a następnie do 
stawania i chodzenia.

Pojawia się w l8 tygodniu życia 
płodowego, integruje w 10 m.ż. Pozycje i 
ruchy ciała podczas pracy tego odruchu 
rozwijają widzenie obuoczne i słuch 
obuuszny. Przy słabości tego odruchu 
kształtuje się niskie (opuszczone) 
położenie głowy, spojrzenie "spode łba". 
Pozycja ta prowadzi do nadmiernego 
napięcia przednich zginaczy szyi. Odruch 
stłumiony (napięty) - przeciwnie - 
powoduje nadmierne podnoszenie głowy 
(lub maksymalnego odrzucania głowy, jak 
przy encefalopatii) i patrzenia "z góry w 
dół". Ta pozycja prowadzi do nadmiernego 
napięcia tylnych zginaczy szyi. I w jednym 
i w drugim przypadku opisane pozycje 
wpływają na percepcję i obniżają 
efektywność zapamiętywania.

Najbardziej jest nasilony w 1 miesiącu 
życia. Leżenie na brzuchu wywołuje 
wzrost napięcia w grupach zginaczy 
(całe ciało „zwija się"). W leżeniu na 
plecach nasila się wyprost zarówno w 
kończynach górnych, jak i dolnych z 
równoczesnym cofaniem się 
(odchylaniem w tył) głowy i barków. 
Przetrwałe występowanie tego 
odruchu utrudnia zmiany pozycji i 
wykonywanie ruchów dowolnych. 
Wygaśnięcie jest bardzo ważne aby 
przetorowała się pozycja 
czworonożna a potem dwunożna. 

Objawy przetrwałego odruchu 
STOS:

* nieprawidłowa postawa
* tendencja do garbienia się podczas 
siedzenia w ławce
* pochylona sylwetka podczas 
chodzenia, tzw. małpi chód
* podczas siedzenia nogi ułożone w 
kształcie litery W
* zaburzona koordynacja ręce -oczy
* syndrom niezdarnego dziecka
* bałaganienie podczas jedzenia
* trudności z widzeniem dwuocznym
* trudności z akomodacją oka (np. 
przy przepisywaniu z tablicy)
* wolne przepisywanie
* trudności z nauką pływania bądź 
niezsynchronizowane ruchy w czasie 
pływania z głową nad wodą
* zła gra w piłkę
* zaburzenia uwagi.

MORO

Odruch Moro – odruch występujący w odpowiedzi na 
gwałtowną zmianę położenia ciała noworodka, nagły 
hałas, ostry dźwięk. Noworodek reaguje energicznym 
wyprostowaniem kończyn górnych i dolnych, wygięciem 
pleców w łuk i odchyleniem głowy do tyłu, po czym 
zaciska pięści, a odrzuconymi wcześniej na boki rękami 
wykonuje powolny ruch objęcia klatki piersiowej.
Nazwa odruchu pochodzi od nazwiska austriackiego 
pediatry Ernsta Moro

Odruch obejmowania

Odruch ten wywoływany jest przez gwałtowną zmianę pozycji głowy dziecka, 
zwykle przez odgięcie głowy o 30 stopni, lub przez nagłe opuszczenie dziecka 
o 20 cm, a potem podniesienie go do poprzedniego poziomu. W odpowiedzi 
na bodziec uaktywnia koordynację ruchów środka ciała i kończyn. Widoczne 
są dwie fazy ruchu:
W pierwszej fazie ruch odbywa się od centrum do peryferii ciała: dziecko 
najpierw otwiera środek ciała, prostując ręce i palce, bierze głęboki wdech i 
zatrzymuje się w tej pozycji. Podczas tej fazy niemowlę odczuwa 
dezorientację, gdyż jego ciało traci stabilność.
W drugiej fazie ruch odbywa się od peryferii ciała do środka: dziecko 
zamyka środek ciała, zgina kończyny, zaciska palce w pięści, robi wydech. 
(Ruch rąk i palców jest podobny do gestu obejmowania) – jest to odpowiedź 
na ześrodkowanie ciała i powrót do pozycji płodowej w próbie ucieczki przed 
bodźcem i ochrony całego organizmu.

Faza II
Ręce i nogi są ugięte w pozycji 
obejmowania
Palce zaciśnięte w pięść
Niemowlę wykonuje wydech
Niemowlę zaczyna płakać

Faza I
Ręce i nogi są 
wyprostowane, a środek 
ciała otwarty
Palce rozwarte
Niemowlę bierze wdech

Pojawienie się
Odruch ten pojawia się w 28. tygodniu życia płodowego 
i jest widoczny przez wyprostowanie palców. W 32. 
tygodniu ta reakcja przejawia się w postaci 
wyprostowania i odwiedzenia górnych kończyn, a także 
rozwarcia palców. W 40. tygodniu, a dokładniej w 
momencie narodzin, odruch jest już dojrzały i składa się 
z dwóch faz.
Przy urodzeniu
w pełni obecny
Czas trwania
Odruch jest aktywny od urodzenia do 3–4 miesiąca 
życia.
Integracja (wygaszenie)
Odruch Moro integruje się z całym układem ruchów w 
3–4 miesiącu życia niemowlęcia [inne źródło – 2–4 
miesiąc życia].

Odruch Moro wywołują

 nagły, niespodziewany bodziec,

 stymulacja błędnika przez zmianę pozycji głowy (bodziec 

przedsionkowy),

 hałas (bodziec słuchowy),

 nagły ruch lub zmiana światła w polu widzenia (bodziec wzrokowy),

 ból, zmiana temperatury albo za gwałtowne ruchy drugiej osoby 

(bodziec dotykowy).

Fizyczna reakcja na odruch Moro

 nagłe pobudzenie,

 szybkie wdechy, chwilowe zamarcie, albo zdumienie, potem wydech, 

a często krzyk,

 uaktywnienie reakcji walki lub ucieczki, która powoduje 

automatyczne powiadomienie współczulnego układu nerwowego w 
wyniku czego następuje:

• uwolnienie adrenaliny i kortyzolu (hormonów stresu),

• przyspieszenie oddychania, dotyczy to szczególnie górnych 

płatów płuc (hiperwentylacja),

• przyspieszenie bicia serca,

• wzrost ciśnienia krwi,

• zaczerwienie skóry,

 możliwe są także wybuchy płaczu

Odruch Moro pełni rolę mechanizmu przetrwania w 
pierwszych miesiącach życia. Ma na celu 
alarmować i przywoływać pomoc. Uważa się także, 
że ma duże znaczenie dla rozwoju mechanizmu 
oddychania płodu. Odruch ten ułatwia wykonanie 
pierwszego wdechu życia po urodzeniu i pozwala 
dziecku prostować ciało po 9 miesiącach 
spędzonych w pozycji zgięcia w łonie matki, a także 
otwarcie tchawicy, kiedy istnieje ryzyko uduszenia. 
Odruch Moro przygotowuje niemowlę do 
utrzymywania głowy zarówno w pozycji pionowej, 
jak i poziomej , a później pomaga wykształcić 
umiejętności siedzenia i stania bez pomocy.
Jeżeli odruch Moro nie zostanie wygaszony w 2–4 
miesiącu życia, u dziecka utrzymują się przesadne 
reakcje na zaskoczenie, które mogą powodować 
stałą nadwrażliwość jednego z kanałów 
sensorycznych i tym samym przesadzone reakcje 
na niektóre bodźce. Nagły hałas, światło, ruch lub 
zmiana pozycji czy równowagi mogą wywołać 
odruch w niespodziewanych momentach, tak więc 
dziecko jest cały czas w pogotowiu i ma 
podwyższony stan świadomości. Dziecko z 
przetrwałym odruchem Moro jest cały czas na 
granicy walki lub ucieczki. Nie może wyjść z 
błędnego koła: odruch pobudza wydzielanie 
adrenaliny i kortyzolu – hormonów stresu. Takie 
dziecko może wykazywać sprzeczne zachowania: z 
jednej strony jest wrażliwe, otwarte i twórcze, a z 
drugiej niedojrzałe i skłonne do przesadzonych 
reakcji. 

TOB

Toniczny odruch błędnikowy

to odruch, który wywołany jest przez ruch głowy powyżej lub 
poniżej linii kręgosłupa. Odruch ten w zgięciu (ruch głowy 
powyżej linii kręgosłupa) pojawia się w życiu płodowym i 
wygasa do 4 miesiąca życia dziecka. W wyproście odruch 
pojawia się w czasie porodu, gdy dziecko wkracza do kanału 
rodnego i jest w pełni obecny przy urodzeniu. Objawia się 
przez wyprost rąk i nóg w momencie wyprostu głowy - ruchu 
poniżej linii kręgosłupa. Wygaszanie odruchu tonicznego 
wyprostnego zachodzi stopniowo, powoli aż do 3 roku życia. 

Odruch toniczny błędnikowy 
umożliwia niemowlęciu przejście z 
pozycji pełnego zgięcia do pozycji 
wyprostu, a przez to ćwiczy ono 
równowagę, czucie głębokie i 
mięśnie.
 
Skutki przetrwałego odruchu 
toniczno-błędnikowego
Przetrwanie odruchu tonicznego może 
stać się przyczyna problemów z 
pełzaniem i raczkowaniem.
W późniejszym okresie występowanie 
szczątkowego odruchu tonicznego 
może stać się przyczyną 
nieprawidłowej postawy - garbienia 
się lub chodzenia na placach.