Badania biologiczne 

zbiorników wodnych

 

Ekosystem

• Dynamiczny układ ekologiczny na 

który składa się 
zespół organizmów (biocenoza) 
połączonych relacjami troficznymi 
(tworzących sieć troficzną) wraz ze 
środowiskiem przezeń zajmowanym, 
czyli biotopem, w którym zachodzi 
przepływ energii i obieg materii.

Zbiornik wodny- Ekosystem

• Zbiornik wodny stanowi Ekosystem, 

który kształtują czynniki abiotyczne i 
biotyczne. Czynniki abiotyczne to 
właściwości fizyczno-chemiczne 
wody (temperatura, odczyn (pH), 
zawartość związków nieorganicznych, 
organicznych, gazów, a także dostęp 
światła.  

 

• Czynniki biotyczne to biocenoza- 

żywe organizmy występujące w 
wodzie, które tworzą trzy zespoły: 
producentów, konsumentów i 
destruentów. Podział ten wynika z 
funkcji, jakie one spełniają w obiegu 
materii i przepływie energii w 
zbiorniku

Biocenoza

• (gr. bios życie i koinós wspólny) – 

zespół populacji organizmów roślinnych 
(fitocenoza), zwierzęcych (zoocenoza) i 
mikroorganizmów (mikrobiocenoza) danego 
środowiska (biotopu), należących do różnych 
gatunków, ale powiązanych ze sobą 
różnorodnymi czynnikami ekologicznymi i 
zależnościami pokarmowymi, tworzących 
całość, która pozostaje w przyrodzie w 
stanie homeostazy (dynamicznej równowagi).

Biotop

• (gr. bíos życie, tópos miejsce) – 

środowisko życia biocenozy, 
środowiskowa część ekosystemu. 
Pierwotnie biotopem określano tylko 
abiotyczne elementy siedliska. 
Obecnie często rozumiany jest jako 
siedlisko nieożywione zmienione 
przez biocenozę. Biotop razem z 
biocenozą tworzy ekosystem.

Podział wód

• Podstawowy podział wód w ekologii:
• -powierzchniowe;
• -podziemne;
• -atmosferyczne.

Śródlądowe wody powierzchniowe

• -lotyczne- wody płynące (głównie 

rzeki i potoki);

• -lenityczne- wody stojące (głównie 

jeziora i stawy);

Roślinność

•  zbiorowiska roślinne znajdujące się na 

danym obszarze, których układ 
przestrzenny tworzy krajobraz. Wyróżnia 
się 9 typów (grup formacji): lasy, 
formacje krzewiaste, sawanny i stepy, 
łąki i ziołorosla, formacje krzewinkowe, 
formacje terofitów (jednoroczne rośliny), 
pustynie, formacje wód śródlądowych, 
formacje mórz. 

                                                                         bagienna roślinność

• Ziołorośla – zbiorowiska roślinne 

budowane głównie przez 
rośliny zielne.

• Typy ziołorośli:
• ziołorośla wysokogórskie 
• nadpotokowe ziołorośla lepiężnikowe
• Naturalne i półnaturalne ziołorośla 

nadrzeczne i okrajowe

  

• Rozmieszczenie roślinności na kuli 

ziemskiej wiąże się ściśle ze 
strefowością klimatu (klimatyczne 
strefy), z czynnikami klimatycznymi 
wiąże się także piętrowość 
roślinności w górach.

Fitosocjologia

• Dział botaniki, którego przedmiotem 

badań jest roślinność. Zajmuje się 
badaniem zbiorowisk roślinnych 
występujących w naturze. Celem 
fitosocjologii jest stworzenie 
empirycznego modelu roślinności za 
pomocą kombinacji gatunków 
charakteryzujących unikalne jednostki 
roślinności zwane syntaksonami.

EKOSYSTEM WODNY

• Ekosystem wodny dzielimy na:
•  
• Morski
• Słodkowodny
•

- Wody płynące:

•

- rzeki

•

- strumienie

•

- źródła

•

- Wody stojące:

•

- stawy

•

- jeziora

•

- bagna

GŁÓWNE CZYNNIKI ABIOTYCZNE WÓD 

PŁYNĄCYCH I ZBIORNIKÓW WODNYCH

 
• TEMPERATURA

Temperatura jest czynnikiem, od którego zależy 
występowanie w danym miejscu odpowiedniego 
gatunku organizmów. W zbiornikach wodnych 
występuje pionowy układ strefowy temperatur. 
Wyróżniamy warstwę wody ciepłej i zimnej oraz 
leżącą pomiędzy nimi warstwę skoku termicznego. 
Jest to strefa największych zmian temperatury wraz z 
głębokością.

•

NASŁONECZNIENIE

Światło jest czynnikiem, który ma podstawowe 
znaczenie przede wszystkim dla roślin 
samożywnych żyjących w wodzie, ale także dla 
zwierząt, zwłaszcza posługujących się wzrokiem. 
Głównym czynnikiem decydującym o ilości 
światła przenikającego w wodzie jest ilość 
sestonu, czyli zawiesiny utrzymującej się w toni 
wodnej, który najsilniej pochłania światło.

• TLEN

Tlen jest czynnikiem ograniczającym możliwość 
bytowania organizmów w wodzie. Pochodzi on z 
wymiany z atmosferą lub z fotosyntezy roślin 
zielonych i sinic. W zbiornikach wodnych, jak 
jezioro można wyróżnić 2 strefy: strefę 
prześwietloną, w której przeważa synteza 
substancji organicznej i produkcja tlenu oraz 
strefę, w której materia organiczna ulega 
rozkładowi, a tlen jest zużywany . 

• PRĄD WODNY

Prąd jest czynnikiem powodującym 
mieszanie się wody. W zbiornikach 
jest on wywołany różnicą gęstości 
wody i działaniem wiatru, przy czym 
wiatr powoduje mieszanie się 
powierzchniowych mas wód. 

JEZIORA
 
• Jeziora są naturalnymi, o średniej 

wielkości, zbiornikami wodnymi o 
powolnej wymianie wody, nie mające 
szerszego połączenia z morzem. Część 
przybrzeżna ukształtowana jest przez 
fale i prądy.

 

RODZAJE JEZIOR:

Pod względem trofii, czyli zasobności w substancji odżywcze 
wyróżniamy 2 zasadnicze grupy jezior:

- Eutroficzne - o dużej ilości substancji odżywczych 
rozpuszczonych w wodzie i wysokiej produkcji materii 
organicznej szczególnie w litoralu. W tych jeziorach występują 
często zakwity planktonu. Są to jeziora stosunkowo płytkie. 

- Oligotroficzne – jeziora głębsze, produkcja w litoralu jest 
niższa i stężenie substancji odżywczych w wodzie jest na tyle 
niskie, że nie dochodzi do zakwitów. 

• STREFY JEZIORA:

Wyróżnia się cztery główne strefy 
jezior: litoral, sublitoral, profundal i 
pelagial. 
 

• Litoral - najpłytsza i najbliższa brzegu strefa, 

za jej dolną granicę przyjmuje się dolną 
granicę  występowania roślinności. Podlega 
najsilniejszym dobowym wahaniom 
temperatury oraz wahaniom stężenia tlenu. 
Fauna i flora jest bardzo bogata jakościowo i 
ilościowo. Występują tu makrofity, glony 
bentosowe, peryfiton, bentos, plankton, 
nekton.  Litoral jest środowiskiem tarła 
większości ryb a także bytowania i żerowania 
ich narybku. 

• Sublitoral – strefa poniżej litoralu, 

często w miejscu, gdzie zaczyna się 
gwałtowny spadek dna.  Rośliny już 
tu nie występują, fauna jest znacznie 
uboższa jakościowo, zwykle złożona 
ze skąposzczetów, niewielkiej liczby 
gatunków mięczaków, niektórych 
owadów (ważki, jętki) i pijawki. 

• Profundal - cała strefa dna poniżej 

sublitoralu, zwana strefą głębinową. Jest 
to strefa nie mająca własnych 
producentów gdyż nie dochodzi tu światło. 
Środowisko jest bardzo monotonne, 
występuje stały brak światła oraz niska 
temperatura przez cały rok. Zwierzęta 
odżywiają się tu martwą substancją 
organiczną - detrytusem wraz z 
bakteriami, oraz obumarłym planktonem

• Pelagial - strefa otwartej wody, 

ograniczona przez litoral i sublitoral , a od 
dołu przez profundal. Jest jednolita, mało 
zróżnicowana, złożona z wody, substancji 
w niej zawieszonych i rozpuszczonych, w 
tym organizmów. Zachodzi tu sezonowa i 
dobowa  zmienność temperatury i 
stężenia tlenu. Pelagial jest zamieszkany 
przez plankton i nekton.

WARSTWY JEZIOR
 
• Każde z jezior pod wpływem wiatru ulega falowaniu. Wiatr spycha warstwę 

powierzchniową wód jeziornych na brzeg zawietrzny. Spychana woda piętrzy 
się i „zapada w głąb”, wracając nad dnem do przeciwległego brzegu.

• W jeziorach głębokich warstwa wody ciepłej, która jest lżejsza od wody 

zimnej zalegającej głęboko w jeziorze, przemieszcza się wysoko nad dnem, 
nie mieszając się z wodą zimną. Następuje termiczne rozwarstwienie wody. 
Ich mieszanie następuje dwa razy w roku przy wyrównanej temperaturze, tj. 
wiosną i jesienią. Podczas letniego rozwarstwienia termicznego jeziora 
utrzymują się dwie masy wody: ciepła, zwana epilimnionem i zimna, 
tzw. hypolimnion. Pomiędzy tymi warstwami jest strefa przejściowa – 
metalimnion.