Slajd 1

Symptomatologia chorób układu

krążenia

Klinika Chorób Wewnętrznych, Astmy i Alergii

II Katedra Chorób Wewnętrznych Uniwersytetu Medycznego w Łodzi

Uniwersytecki Szpital Kliniczny Nr 1

im. N. Barlickiego Uniwersytetu Medycznego w Łodzi

Przygotował: Michał Panek

Symptomatologia chorób

układu krążenia



ból w klatce piersiowej



kołatanie serca



omdlenie



obrzęki



duszność



inne objawy:



kaszel



krwioplucie



zmęczenie



nykturia



nudności i wymioty

Symptomatologia chorób

układu krążenia



ból w klatce piersiowej może pochodzić z
serca lub innych narządów:



wewnątrz klatki



w obrębie szyi i ściany klatki piersiowej



w jamie brzusznej

ból w klatce piersiowej

Symptomatologia chorób

układu krążenia



ból w dławicy piersiowej (dusznica bolesna)



mechanizm powstawania:



zwężenie światła tętnic wieńcowych



zmniejszona podaż tlenu



zwiększone zapotrzebowanie mięśnia sercowego na tlen



charakter bólu:



uczucie ściskania, gniecenia, dławienia, dyskomfort,
pieczenie

ból w klatce piersiowej

Symptomatologia chorób

układu krążenia



ból w dławicy piersiowej (ból dławicowy)



umiejscowienie:



ból  jest  rozlany,  trudny  do  zlokalizowania,  najczęściej
umiejscowiony  zamostkowo,  typowo  promieniujący
jednostronnie  do  szyi,  żuchwy,  barku,  ramienia,
rzadziej do nadbrzusza i pleców



ból w stabilnej dławicy zazwyczaj trwa 2 – 10
min.

ból w klatce piersiowej

Symptomatologia chorób

układu krążenia



ból w dławicy piersiowej (ból dławicowy)



jeżeli ból trwa dłużej niż 10 min. należy
podejrzewać dławicę piersiową niestabilną lub
zawał serca



w EKG obniżenie odcinka ST i ujemne
symetryczne załamki T

ból w klatce piersiowej

Symptomatologia chorób

układu krążenia



ból w dławicy piersiowej (ból dławicowy)



występuje często po wysiłku fizycznym, wskutek
emocji, po posiłku



ustępuje

spoczynku

lub

przyjęciu

nitrogliceryny



może kojarzyć się z lękiem, dusznością, potami,
nudnościami, wymiotami, zmianami w ciśnieniu
tętniczym krwi

ból w klatce piersiowej

Symptomatologia chorób

układu krążenia



ból w dusznicy Prinzmetala



ból dusznicowy w spoczynku



w EKG uniesienie odcinka ST

ból w klatce piersiowej

Symptomatologia chorób

układu krążenia



ból zawałowy



ból dławicowy trwający > 30 min, zwykle o
większym natężeniu niż w dławicy stabilnej,
nieustępujący

zaprzestaniu

wysiłku

fizycznego lub przyjęciu nitrogliceryny s.l.

ból w klatce piersiowej

Symptomatologia chorób

układu krążenia



ból zawałowy



objawy towarzyszące



duszność



poty



osłabienie



nudności



wymioty



lęk przed nadchodzącą śmiercią

ból w klatce piersiowej

Symptomatologia chorób

układu krążenia



ból w zapaleniu osierdzia



mechanizm powstawania:



proces zapalny toczący się w obrębie dolnej części
blaszki trzewnej i ściennej osierdzia



charakter bólu:



ostry, kłujący, o charakterze opłucnowym

ból w klatce piersiowej

Symptomatologia chorób

układu krążenia



ból w zapaleniu osierdzia



umiejscowienie:



początkowo w okolicy przedsercowej po lewej stronie
klatki piersiowej, rzadziej zlokalizowany za mostkiem



może promieniować do szyi, lewego ramienia, barku i
miejsca przyczepu mięśnia czworobocznego do grzebienia
łopatki



ból trwa zwykle wiele godzin lub dni, ma zmienne
natężenie



wysiłek nie zmienia natężenia bólu

ból w klatce piersiowej

Symptomatologia chorób

układu krążenia



ból w rozwarstwieniu aorty



mechanizm powstawania:



pęknięcie błony wewnętrznej aorty i rozciąganie ściany aorty
przez krew



charakter bólu:



rozdzierający, przeszywający, niezwykle silny



umiejscowienie:



przednia ściana klatki piersiowej, zamostkowo, może
promieniować do pleców, między łopatki

ból w klatce piersiowej

Symptomatologia chorób

układu krążenia



ból w rozwarstwieniu aorty



ból pojawia się nagle, od początku w
maksymalnym natężeniu i trwa nieprzerwanie
przez wiele godzin

ból w klatce piersiowej

Symptomatologia chorób

układu krążenia



ból opłucnowy



charakter bólu:



ostry, kłujący, rzadko piekący



nasilający się przy głębokim oddychaniu



umiejscowienie:



prawie zawsze występuje po jednej stronie klatki
piersiowej



jest dobrze zlokalizowany

ból w klatce piersiowej

Symptomatologia chorób

układu krążenia



ból w nadciśnieniu płucnym



charakter bólu:



tępy



zależy od wysiłku fizycznego i emocji



często kojarzy się z dusznością



umiejscowienie:



za mostkiem

ból w klatce piersiowej

Symptomatologia chorób

układu krążenia



ból w zapaleniu przełyku, skurczu
przełyku



charakter bólu:



głęboki, piekący



często występuje po posiłku



łagodnieje po lekach alkalizujących lub rozkurczowych



umiejscowienie:



za mostkiem



może promieniować do barku

ból w klatce piersiowej

Symptomatologia chorób

układu krążenia



ból w zespole zagięcia śledzionowego



charakter bólu:



uczucie ucisku lub pełności w jamie brzusznej



łagodnieje po opróżnieniu jelita grubego z gazów i
kału



umiejscowienie:



w nadbrzuszu



promieniuje do lewej połowy klatki piersiowej

ból w klatce piersiowej

Symptomatologia chorób

układu krążenia



nerwoból międzyżebrowy (także w
półpaścu)



charakter bólu:



piekący



może być też głębszy



umiejscowienie:



często powierzchowny



odczuwany w dermatomach



przy obmacywaniu wykrywa się dyzestezje i wysypkę
(pęcherzyki) w tym samym obszarze skóry

ból w klatce piersiowej

Symptomatologia chorób

układu krążenia



inne – zespół Tietze’a



zapalenie stawów mostkowo – żebrowych,
mostkowo - obojczykowych lub połączeń części
chrzęstnej i kostnej żeber pod postacią
bolesnego obrzęku

ból w klatce piersiowej

Symptomatologia chorób

układu krążenia



inne – zespół Da Costy
(dystonia neurowegetatywna)



zespół  objawów  obejmujący  psychogenny,  tępy
i  długo  trwający  ból  w  klatce  piersiowej,
niezwiązany  z  wysiłkiem  fizycznym,  zwykle
umiejscowiony w okolicy koniuszka serca



zwykle występuje u kobiet przed 40. r.ż.
cierpiących na depresję lub nerwicę

ból w klatce piersiowej

Symptomatologia chorób

układu krążenia



inne



zapalenie błony śluzowej żołądka



wrzód trawienny



zapalenie trzustki



kolka żółciowa



przeciążenie mięśniowe



złamanie żebra



przełom w niedokrwistości sierpowatej

ból w klatce piersiowej

Symptomatologia chorób

układu krążenia

ból w klatce piersiowej

Symptomatologia chorób

układu krążenia

ból w klatce piersiowej

Symptomatologia chorób

układu krążenia

ból w klatce piersiowej

Symptomatologia chorób

układu krążenia

ból w klatce piersiowej

Symptomatologia chorób

układu krążenia



to nieprzyjemne uczucie bicia serca
będące wynikiem zmian w częstotliwości,
rytmie lub sile skurczu serca



często przybiera postać wzmożonego,
przyspieszonego lub niemiarowego bicia
serca

kołatanie serca

Symptomatologia chorób

układu krążenia



przyczyny kołatania serca:



sercowe



arytmie



wady serca



zapalenie osierdzia



niewydolność serca



kardiomiopatie

kołatanie serca

Symptomatologia chorób

układu krążenia



przyczyny kołatania serca:



psychiatryczne



nerwica



napady paniki



depresja



zaburzenia hipochondryczne

kołatanie serca

Symptomatologia chorób

układu krążenia



przyczyny kołatania serca:



leki i inne



kofeina



nikotyna



amfetamina



alkohol



kokaina



leki przeciwcholinergiczne



beta - 2 - mimetyki

kołatanie serca

Symptomatologia chorób

układu krążenia



przyczyny kołatania serca:



leki



beta – blokery



glikozydy naparstnicy



teofilina



azotany



adrenalina

kołatanie serca

Symptomatologia chorób

układu krążenia



przyczyny kołatania serca:



metaboliczne



nadczynność tarczycy



hipoglikemia



hipokalienia



hipokalcemia i hiperkalcemia



hipomagnezemia i hipermagnezemia



guz chromochłonny



okres menopauzy

kołatanie serca

Symptomatologia chorób

układu krążenia



przyczyny kołatania serca:



inne



niedokrwistość



gorączka



ciąża



stres emocjonalny



hiperwentylacja



migrena

kołatanie serca

Symptomatologia chorób

układu krążenia



to nagła, częściowa lub całkowita utrata
przytomności, połączona zazwyczaj z
niemożnością utrzymania pozycji stojącej



wynika najczęściej z nagłego zmniejszenia
dopływu krwi do mózgu lub z ostrych
czynnościowych

zaburzeń

jego

metabolizmie z powodu nagle powstałej
hipoksji, hipoglikemii lub urazu

omdlenie

Symptomatologia chorób

układu krążenia



omdlenie kardiogenne rozpoczyna się
nagle i nie poprzedza go typowa dla
padaczki aura



powrót świadomości jest szybki



gdy

omdlenie

poprzedza

odczucie

kołatania serca, przyczyna jest zazwyczaj
arytmia

omdlenie

Symptomatologia chorób

układu krążenia



przyczyny omdlenia



choroby serca



nagłe zmniejszenie objętości minutowej z powodu
ostrej niewydolności skurczu lewej komory, zaburzeń
rytmu albo przewodzenia



zaburzenia rytmu serca



blok zatokowo – przedsionkowy



blok serca przedsionkowo – komorowy



zwężenie lewego ujścia tętniczego

omdlenie

Symptomatologia chorób

układu krążenia



przyczyny omdlenia



choroby serca



wypadanie płatka zastawki dwudzielnej



śluzak przedsionka



kardiomiopatia przerostowa



ostre wysiękowe zapalenie osierdzia



krwiak osierdzia



tamponada serca

omdlenie

Symptomatologia chorób

układu krążenia



przyczyny omdlenia



stany niedociśnienia



leki hipotensyjne, inhibitory monoaminooksydazy,
antydepresanty

trójcykliczne,

fenotiazyna,

barbiturany, winkrystyna, lewodopa, chinidyna



hipowolemia, krwotok, nadmierna diureza



uszkodzenie

unerwienia,

choroba

Parkinsona,

niedokrwistość Addisona – Biermera, wiąd rdzenia,
neuropatia autonomiczna



niedociśnienie idiopatyczne

omdlenie

Symptomatologia chorób

układu krążenia



przyczyny omdlenia



czynniki psychoemocjonalne



odruch wazowagalny - emocja i ból wywołuje nagłe
zmniejszenie ciśnienia tętniczego



emocje



nerwice

omdlenie

Symptomatologia chorób

układu krążenia



przyczyny omdlenia



inne



zespół zatoki tętnicy szyjnej



hipoglikemia



niedokrwistość



hiperwentylacja



omdlenie podczas oddawania moczu

omdlenie

Symptomatologia chorób

układu krążenia



to gromadzenie się płynu w przestrzeni
pozakomórkowej i pozanaczyniowej tkanek i
narządów



mechanizmy powstawania:



wzrost ciśnienia hydrostatycznego w odcinku żylnym
włośniczek



spadek ciśnienia onkotycznego osocza



utrudniony odpływ chłonki



zwiększona przepuszczalność ścian włośniczek

obrzęki

Symptomatologia chorób

układu krążenia



podział

obrzęków

względu

lokalizację



obrzęki miejscowe



zapalne



alergiczne, np.: obrzęk Quinckego



zaburzenia w odpływie krwi żylnej, np.: zakrzepica żył
głębokich



zaburzenia w odpływie chłonki, np.: róża, filarioza

obrzęki

Symptomatologia chorób

układu krążenia



podział

obrzęków

względu

lokalizację



obrzęki uogólnione



pochodzenia sercowego,

np.: niewydolność serca



pochodzenia wątrobowego,

np.: marskość wątroby



pochodzenia nerkowego,

np.: zespół nerczycowy



pochodzenia hormonalnego,

np.: niedoczynność

tarczycy

obrzęki

Symptomatologia chorób

układu krążenia



podział

obrzęków

względu

lokalizację



obrzęki uogólnione



obrzęki z niedożywienia, np.: z powodu niedoboru
białek, witaminy B1



obrzęki ciężarnych



polekowe, np.: wskutek kortykoterapii



idiopatyczne

obrzęki

Symptomatologia chorób

układu krążenia



to subiektywne odczucie braku powietrza
o różnym nasileniu



przyczyny duszności:



kardiogenne



niekardiogenne

duszność

Symptomatologia chorób

układu krążenia



kardiogenne przyczyny duszności:



zastój w krążeniu płucnym - najczęstsza
kardiogenna przyczyna duszności



zmniejszony rzut serca



tetralogia Fallota



niewydolność lewej komory serca



dławica piersiowa

duszność

Symptomatologia chorób

układu krążenia



suchy, męczący, napadowy,
częściej występujący w nocy



niewydolność serca



zwężenie zastawki mitralnej



wzrost ciśnienia żylnego w krążeniu płucnym

kaszel

Symptomatologia chorób

układu krążenia



kaszel

towarzyszącą

dusznością

wysiłkową



niewydolność serca



przewlekła obturacyjna choroba płuc



kaszel z odkrztuszaniem pienistej, różowo
podbarwionej plwociny



obrzęk płuc

kaszel

Symptomatologia chorób

układu krążenia



kaszel z towarzyszącą chrypką



ucisk

znacznie

powiększonego

lewego

przedsionka lub poszerzonej tętnicy płucnej na
nerw krtaniowy wsteczny



ucisk tchawicy lub oskrzela przez tętniaka
aorty

kaszel

Symptomatologia chorób

układu krążenia



krwioplucie z dusznością



zwężenie zastawki mitralnej



gwałtowny

wzrost

ciśnienia

lewym

przedsionku serca



krwioplucie z ostrym bólem opłucnowym



zatorowość płucna



zawał płuca

krwioplucie

Symptomatologia chorób

układu krążenia



krwioplucie z sinicą



zespół Eisenmengera



wrodzona wada serca

krwioplucie

Symptomatologia chorób

układu krążenia



najczęstszy i najmniej swoisty objaw
upośledzonej czynności serca



przyczyny:



nadmierne obniżenie ciśnienia tętniczego



leczenie diuretykami



hipokaliemia



działanie niepożądane β - blokera

zmęczenie

Symptomatologia chorób

układu krążenia



oddawanie moczu w nocy (>1 raz)



jest częstym objawem niewydolności serca

nykturia

Symptomatologia chorób

układu krążenia



nudności i wymioty mogą wystąpić w
przebiegu:



zawału serca



zaawansowanej niewydolności serca



towarzyszą im często objawy:



zmniejszenie łaknienia



uczucie pełności w jamie brzusznej



nawet wyniszczenie

nudności i wymioty

Symptomatologia chorób

układu krążenia



efekty akustyczne towarzyszące pracy serca,
powstają

wyniku

drgania

zastawek

wywołanego przez uderzenie w nie krwi podczas
skurczu i rozkurczu serca



wyróżnia się cztery tony serca, z których dwa są
fizjologiczne (I i II) i występują u wszystkich
ludzi, a dwa pozostałe, tzw. tony dodatkowe (III i
IV) mogą występować w stanach patologicznych
lub u osób zdrowych, szczególnie u dzieci

tony serca

Symptomatologia chorób

układu krążenia



ton pierwszy, skurczowy (systolityczny; S1)



jest

wynikiem

gwałtownego

zamknięcia

się

zastawek oddzielających przedsionki serca od
komór (zastawek przedsionkowo-komorowych)



ton skurczowy jest najlepiej słyszalny w piątej
przestrzeni międzyżebrowej po obu stronach mostka



zawiera dwie składowe, z zastawki mitralnej (M1) i
trójdzielnej (T1), ale w warunkach fizjologicznych
rozdwojenie S1 jest nieuchwytne

tony serca

Symptomatologia chorób

układu krążenia



ton drugi, rozkurczowy (diastoliczny; S2)



jest

wynikiem

zamknięcia

zastawek

oddzielających komory i tętnice (zastawek
półksiężycowatych)



ton rozkurczowy jest najlepiej słyszalny w
drugiej przestrzeni międzyżebrowej po obu
stronach mostka



zawiera składową aortalną (A2) i płucną (P2)



fizjologicznie

głośniejsza

składowa

nieznacznie poprzedza P2

tony serca

Symptomatologia chorób

układu krążenia



ton trzeci (S3)



powstaje

podczas

wypełniania

się

rozszerzania komór serca podczas rozkurczu



jest najlepiej słyszalny na koniuszku serca



występuje jako ton fizjologiczny u dzieci lub
(częściej) w przypadku powiększenia prawej
lub lewej komory

tony serca

Symptomatologia chorób

układu krążenia



ton czwarty (S4)



powstaje podczas skurczu przedsionków

tony serca

Symptomatologia chorób

układu krążenia



zastawka mitralna



koniuszek serca i punkt Erba (III lewa
przestrzeń międzyżebrowa przy mostku)



zastawka aortalna



II prawa przestrzeń międzyżebrowa przy
brzegu mostka

miejsca osłuchiwania zastawek

serca

miejsca osłuchiwania zastawek

serca

Symptomatologia chorób

układu krążenia



zastawka pnia płucnego



II lewa przestrzeń międzyżebrowa przy brzegu
mostka



zastawka trójdzielna



IV  prawa  przestrzeń  międzyżebrowa  przy  mostku;
(szmery  zwłaszcza    niedomykalności  często  lepiej
słyszalne  są  po  lewej  stronie  mostka,  w  IV  lub  V
przestrzeni międzyżebrowej)

miejsca osłuchiwania zastawek

serca

miejsca osłuchiwania zastawek

serca

Symptomatologia chorób

układu krążenia



zjawiska akustyczne słyszalne oprócz
tonów serca w trakcie osłuchiwania
serca



pod względem mechaniki przepływu,
szmer

powstaje

przy

przejściu

przepływu

warstwowego

turbulentny

szmery sercowe

Symptomatologia chorób

układu krążenia



akustycznie jest to stosunkowo długo
trwająca seria drgań, które różnią się
częstotliwością,

głośnością,

czasem

trwania i czasem pojawienia się w trakcie
cyklu pracy serca

szmery sercowe

Symptomatologia chorób

układu krążenia



klasyfikacja szmerów serca:



skurczowe



rozkurczowe



uwzględniająca przyczynę powstania



inne podziały

szmery sercowe

Symptomatologia chorób

układu krążenia



szmery skurczowe:



wczesnoskurczowe

(protosystoliczne)



śródskurczowe

(mezosystoliczne)



późnoskurczowe

(telesystoliczne)



holosystoliczne

(pansystoliczne), czyli

trwające przez cały okres skurczu serca

szmery sercowe

Symptomatologia chorób

układu krążenia



szmery rozkurczowe:



wczesnorozkurczowy

(protodiastoliczne)



śródrozkurczowy

(mezodiastoliczne)



późnorozkurczowe

(telediastoliczne)



holodiastoliczne

(pandiastoliczne), czyli

trwające przez cały okres rozkurczu

szmery sercowe

Symptomatologia chorób

układu krążenia



uwzględniając przyczynę powstania szmerów
sercowych, można je podzielić na:



czynnościowe



wywoływane przyczynami pozasercowymi, najczęściej
ogólnoustrojowymi (np.: w przebiegu anemii lub
gorączki)



niewinne (inaczej nazywane przygodnymi)



mówimy o nich, gdy szmer jest wysłuchiwany, nie
stwierdza się jednakże choroby serca



organiczne



w przypadku wady serca

szmery sercowe

Symptomatologia chorób

układu krążenia



inny podział (1):



szmer narastający (crescendo)



głośność szmeru stopniowo narasta, jest cichy na
początku i najgłośniejszy na końcu jego występowania



szmer malejący (decrescendo)



szmer stopniowo cichnący

szmery sercowe

Symptomatologia chorób

układu krążenia



inny podział (2):



szmer typu crescendo-decrescendo



początkowo zwiększający głośność, po osiągnięciu
maximum stopniowo cichnie



szmer stały



o jednakowej głośności przez cały okres występowania

szmery sercowe

Symptomatologia chorób

układu krążenia



skala głośności szmerów serca
- skala Levine'a (1):



stopień I

(1/6)



szmer bardzo cichy, słyszalny tylko przy dokładnym
osłuchiwaniu



stopień II (2/6)



szmer cichy, ale słyszalny z łatwością



stopień III (3/6)



szmer umiarkowanie głośny

szmery sercowe

Symptomatologia chorób

układu krążenia



skala głośności szmerów serca
- skala Levine'a (2):



stopień IV (4/6)



szmer bardzo głośny, towarzyszy mu drżenie ściany klatki
piersiowej (tzw. mruk)



stopień V (5/6)



szmer bardzo głośny, słyszalny nawet podczas lekkiego ucisku
słuchawki na ścianę klatki piersiowej



stopień VI (6/6)



szmer wybitnie głośny, słyszalny nawet bez przyłożenia
słuchawki do klatki piersiowej

szmery sercowe

Symptomatologia chorób

układu krążenia



szmery niewinne (1):



występują fizjologicznie u dzieci najczęściej w
wieku przedszkolnym i szkolnym, nie są
wynikiem zmian organicznych w sercu

szmery sercowe

Symptomatologia chorób

układu krążenia



szmery niewinne (2):



cechy charakterystyczne:



głośność od 1/6 do 3/6 w skali Levine'a



niestałe, zmieniają głośność lub zanikają podczas
zmiany położenia, wysiłku, emocji, ucisku na naczynia
żylne



wysłuchiwane są nad

niewielkim

polem, nie

promieniują



intensywność może wzrastać podczas gorączki

szmery sercowe

Symptomatologia chorób

układu krążenia



rodzaje

najczęściej

występujących

szmerów niewinnych (1):



szmer klasyczny (muzyczny, Stilla) - związany z
turbulencjami  odpływu  krwi  z  lewej  komory,
skurczowy  szmer  o  głośności  1-2/6,  najlepiej
słyszalny  w  III-IV  lewym  międzyżebrzu  przy
mostku

szmery sercowe

Symptomatologia chorób

układu krążenia



rodzaje

najczęściej

występujących

szmerów niewinnych (2):



szmer wyrzutu do tętnicy płucnej - związany z
turbulencjami odpływu krwi z prawej komory,
najlepiej słyszalny w pozycji leżącej, w II lewym
międzyżebrzu, o głośności 2/6

szmery sercowe

Symptomatologia chorób

układu krążenia



rodzaje

najczęściej

występujących

szmerów niewinnych (3):



buczenie

żylne

skurczowo-rozkurczowy

(ciągły) szmer nasilający się w pozycji stojącej i
przy odchyleniu głowy do tyłu, a zanikający
podczas leżenia i po uciśnięciu żył szyjnych,
słyszalny nad i pod prawym obojczykiem

szmery sercowe

Symptomatologia chorób

układu krążenia

Piśmiennictwo:

•

J. Tatoń, A. Czech. Diagnostyka
internistyczna. PZWL 2005;

•

A. Szczeklik. Choroby wewnętrzne.
Medycyna Praktyczna 2005;

Document Outline