C.d. Wykład 11.
06 grudnia 2012r.
III. Terminologia w pedagogice
2.Wychowanie jako podstawowy
termin w pedagogice
–sposoby definiowania .
C.d. Wykład 11.
06 grudnia 2012r.
III. Terminologia w pedagogice
2.Wychowanie jako podstawowy
termin w pedagogice
–sposoby definiowania .
1. Wychowanie
*Etymologia terminu „wychowanie”
w języku polskim;
*Klasyfikacja definicji wychowania
wg Stefana
Kunowskiego;
*Wychowanie w szerokim i węższym
znaczeniu.
*Etymologia terminu w
języku polskim
-Dawniej, w wieku XVIII – wychowanie
oznaczało tyle, co ,,żywienie”,
,,utrzymanie”, ,,chowanie”,
dostarczanie jednostce środków do życia
-,,Dobrze kogoś chować = dobrze
odżywiać”
Podobnie:
< j. rosyjski – wospitanije / pitanije –
jedzenie >
…wychowanie oznaczało tyle, co
,,żywienie”, ,,utrzymanie kogoś”….
Do początku XIX w. w Polsce używano terminu
„edukacja” zamiast „wychowanie
”
Łac.
< eduacare – ex – duco>
–
wyprowadzać, czyli:
Łac.
„ edukacja”
= wyprowadzać ze
stanu gorszego do lepszego, ze
stanu ,,niższego” do
,,wyższego”, czyli ze stanu natury
( po urodzeniu ) do
stanu kultury
Podobnie:
- j. niemiecki – erziehen – wychowywać
( od ziehen – podnosić, ciągnąć /
- j. francuski – elever – wychowywać
( podnieść )
! Uwaga:
1773 -Komisja Edukacji Narodowej
nie nosiła
nazwy Komisji Wychowania
Narodowego
Znaczenie tyle co = Komisja
Aprowizacji
Współcześnie realne znaczenie
wychowania polega na
przekształcaniu człowieka,
na wyprowadzaniu
rozwijającej się jednostki ze
zwierzęcego stanu natury i
podnoszeniu jej do stanu
kulturalnego człowieczeństwa(S.
Kunowski)
*Klasyfikacja definicji wychowania według
S. Kunowskiego
Wychowanie – definicje o charakterze:
1* działaniowym / prakseologicznym
2* rozwojowym /ewolucyjnym
3* sytuacyjnym / warunkującym
4* wytworowym / adaptacyjnym
! Uwaga:
W teorii pojawiają się głównie definicje krzyżujące się.
Klasyfikacja definicji wychowania
wg S. Kunowskiego
(tabela i
opracowanie -M. Miksza)
Składniki
myślenia
o
wychowan
iu
Potoczne
przykłady
określeń
Grupa
definicji
wychowan
ia
Naukowe
przykłady
definicji
Koncepcje
pedagogic
zne
Działalność
wychowawc
za
czynności
wychowawc
ze
Rodzina
i
szkoła
zajmują się
wychowanie
m
O
charakterz
e
działaniowy
m,
prakseologi
cz nym –
działania:
celowe,
planowe,
metodyczn
e,
długotrwał
e,
kształcące..
.
,,Wychowani
e jest
planowym
oddziaływan
iem na
jeszcze
dające się
kształcić
wewnętrzne
życie
innych”
/ T. Waitz /
-
Socjologizm:
społeczne
działanie
dorosłych
-
Wychowanie
dyrektywne,
urabiające
osobowość
-,,stara
szkoła” J. F.
Herbarta
np. „Nauczyciel przekazuje w
systematyczny i
metodyczny sposób wartości i wiedzę…”
c.d.
Składniki
myślenia o
wychowani
u
Potoczne
przykłady
określeń
Grupa
definicji
wychowani
a
Naukowe
przykłady
definicji
Koncepcje
pedagogicz
ne
Zmiany,
rozwój
wychowanka
Dziecko się
rozwija,
dojrzewa,
nabiera
doświadczeń
, uczy się
O
charakterz
e
rozwojowy
m,
ewolucyjny
m
,,Wychowani
e jest
procesem
rozwoju,
który
zachodzi w
indywidualn
ej jednostce
jako rezultat
jej
działalności
w
środowisku i
jej reakcji na
to
środowisko”
/ I.
Doughton /
- Prądy
i
kierunki
,,nowego
wychowania
”:
podkreślając
e
indywidualn
ość
człowieka,
np.
pedagogika
naturalistycz
no –
liberalna,
personalizm
Np. „Dziecko buduje i rozwija swą
osobowość poprzez aktywność w
otoczeniu edukacyjnym”…
c.d.
Składniki
myślenia o
wychowani
u
Potoczne
przykłady
określeń
Grupa
definicji
wychowani
a
Naukowe
przykłady
definicji
Koncepcje
pedagogicz
ne
Warunki,
bodźce,
sytuacje
wychowawc
ze
Dziecko
potrzebuje
atmosfery
miłości,
podlega
wpływom
z
otoczenia
O
charakterz
e
sytuacyjny
m ,
warunkując
ym
organizowa
nie
środowiska
wychowawc
ze go,
biorąc pod
uwagę
wpływy
nieświado
me
,,Wychowani
e jako
przygotowan
ie do życia
przez życie”
/ O.
Decroly /
- pedagogika
społeczna
- Prądy
i
kierunki
,,nowego
wychowania”
podkreślające
problem
sytuacji
wychowawczy
ch
/ P. Petersen –
Plan Jenajski:
przeżycia
wspólnotowe
poprzez
zabawę,
pracę,
uroczystości /
Np. ”Organizowanie środowiska dla
przeżyć wspólnotowych poprzez rozmowę,
zabawę, zajęcia”….
c.d.
Składniki
myślenia
o
wychowaniu
Potoczne
przykłady
określeń
Grupa
definicji
wychowania
Naukowe
przykłady
definicji
Koncepcje
pedagogicz
ne
Wynik,
wytwór, cel
wychowania
(aspekt
psychologicz
ny-
osobowość
lub
socjologiczny
–adaptacja)
Człowiek ma
charakter;
człowiek ma
wychowanie,
jest
przystosowa
ny do życia
O
charakterze
wytworowy
m –
adaptacyjny
m
cel:
osobowość,
adaptacja
,,Wychowani
e
...zmierza do
rozwinięcia
w
dziecku
pewnej
liczby
stanów
fizycznych,
umysłowych
i
moralnych,
jakich
domagają się
od niego
społeczeństw
o”
/ E.
Durkheim /
- aksjologizm
socjologiczny
- odmiany
pedagogiki
socjologiczne
j,
np.
pedagogika
państwowa,
narodowa,
klasowa
Np. „Wychowanie do pełnienia ról
w
społeczeństwie”…
Trudności w jednoznacznym zdefiniowaniu terminu
,,wychowanie”:
- konieczność wskazania najbliższego
rodzaju pojęciowego
(
genum proximum
) i różnicy gatunkowej
(
differenntia specifica
)
- różne wskazane elementy myślenia
o wychowaniu
Stefan Kunowski
tzw. ramowe określenie wychowania:
,,Wychowanie jest zawsze społecznie
uznanym systemem działania pokoleń
starszych na dorastające celem
pokierowania ich wszechstronnym
rozwojem dla przygotowania według
określonego ideału nowego człowieka
do przyszłego życia”.
-To określenie pomaga w rozpoznawaniu
rodzaju definicji wychowania .
*Wychowanie
- ujęcie szerokie i wąskie
Znaczenie szerokie :
wychowanie obejmuje wszystkie cechy
człowieka, całą osobowość , stronę emocjonalno
wolicjonalną i intelektualną, czyli
cechy kierunkowe
i instrumentalne osobowości:
dotyczy rozwoju umysłowego , uczuciowego człowieka
oraz w zakresie jego motywacji i konkretnych działań.
*Jest to nauczanie/uczenie się oraz wychowanie
w węższym znaczeniu.
Przedmiotem wychowania jest „całość
psychiki człowieka”, czyli „ogół
procesów i właściwości
psychicznych”, tj. zarówno
intelektualnych(umysłowych),
emocjonalnych(uczuciowych)
i wolicjonalnych(chcenia) łącznie
z działaniem(K.
Sośnicki).
Znaczenie wąskie
wychowania:
emocjonalno – wolicjonalna strona
osobowości, kierunkowa strona
osobowości
-Kształtowanie charakteru jednostki,
„ w którym stała, silna, samodzielna,
przedsiębiorcza i praktyczna wola jest
skierowana na cele wartościowe, w tym
przede wszystkim na cele moralne”
(B. Nawroczyński).
Sprzyja to rozwojowi postaw społecznych
i moralnych.
Wychowanie
Szerokie znaczenie:
wychowanie w
węższym znaczeniu +
nauczanie
Wąskie znaczenie
–wychowanie dotyczy
strony kierunkowej
osobowości
- Kierunkowa i
instrumentalna strona
osobowości
-Kierunkowa strona
osobowości
-Instrumentalna strona
osobowości to wiedza,
inteligencja,
umiejętności,
sprawności….
-Kierunkowa strona
osobowości to ideały,
wartości, postawy
społeczno-moralne,
charakter….
Literatura podstawowa
do wykładu:
-Kunowski Stefan, Podstawy współczesnej pedagogiki,
Warszawa 2001, s. 164 – 181.
- Łobocki Mieczysław, Teoria wychowania w zarysie,
„Impuls”, Kraków 2004, s.31 – 58.
+ własne opracowania
-Strony internetowe( fotografie )