URLOPY
PRACOWNICZE
URLOPY
PRACOWNICZE
DEFINICJA
Urlop to zagwarantowana prawem przerwa w
wykonywaniu pracy, przysługująca pracownikowi
w sytuacjach określonych w ustawie.
Urlopy pracownicze:
- Urlop wypoczynkowy - coroczna nieprzerwana i
płatna przerwa w wykonywaniu pracy,
przysługująca ogółowi pracowników w wymiarze
uzależnionym od okresów zatrudnienia, do
którego dolicza się okres nauki.
- Przerwy przysługujące z przyczyn szczególnych,
nazywane urlopami (np. wychowawczy).
Zasadą jest, że urlop jest nieprzerwany
i coroczny.
Od zasady urlopu nieprzerwanego
istnieje wyjątek, a mianowicie urlop
musi być podzielony na części pod
dwoma jednakże warunkami:
- tylko na wniosek pracownika
- przynajmniej jedna część urlopu
powinna trwać minimum 14 dni
kalendarzowych.
Pracownik podejmujący pierwszą pracę
w karierze zawodowej uzyskuje w roku
kalendarzowym, w którym ją rozpoczął,
prawo do urlopu z upływem każdego
miesiąca zatrudnienia – w wymiarze
1/12 wymiaru przysługującego po
przepracowaniu roku.
Natomiast w kolejnym roku
kalendarzowym pracownik nabywa
prawo do kolejnego urlopu w pełnym
wymiarze.
W razie ustania stosunku pracy i
ewentualnego nawiązania nowego
stosunku, pracownik ma prawo do
urlopu proporcjonalnego:
- u dotychczasowego pracodawcy
stosownie do czasu przepracowanego u
niego w danym roku,
- u nowego pracodawcy, stosownie do
czasu pracy do końca roku
kalendarzowego lub czasu, do którego
trwa umowa o pracę na czas określony
lub czas wykonywania określonej pracy.
WYMIAR URLOPU
WYPOCZYNKOWEGO.
Wymiar urlopu wzrasta w miarę
wydłużania się stażu pracy i wynosi:
- 20 dni roboczych – jeżeli pracownik
jest zatrudniony krócej niż 10 lat,
- 26 dni roboczych – jeżeli pracownik
jest zatrudniony co najmniej 10 lat.
W przypadku pracowników
zatrudnionych w niepełnym wymiarze
czasu pracy wymiar urlopu należy
ustalić proporcjonalnie do wymiaru
czasu pracy.
Do okresu zatrudnienia, od którego
zależy wymiar urlopu wlicza się :
- okresy poprzedniego zatrudnienia bez
względu na przerwy w zatrudnieniu
oraz sposób ustania stosunku pracy,
- okresy ukończonej nauki w szkole
ponadpodstawowej. Okresy nauki nie
podlegają sumowaniu.
Art. 155. § 1. Do okresu pracy, od którego zależy wymiar
urlopu, wlicza się z tytułu ukończenia:
1) zasadniczej lub innej równorzędnej szkoły zawodowej -
przewidziany programem nauczania czas trwania nauki,
nie więcej jednak niż 3 lata,
2) średniej szkoły zawodowej - przewidziany programem
nauczania czas trwania nauki, nie więcej jednak niż 5 lat,
3) średniej szkoły zawodowej dla absolwentów
zasadniczych (równorzędnych) szkół zawodowych - 5 lat,
4) średniej szkoły ogólnokształcącej - 4 lata,
5) szkoły policealnej - 6 lat,
6) szkoły wyższej - 8 lat.
Okresy nauki, o których mowa w pkt 1-6, nie podlegają
sumowaniu.
§ 2. Jeżeli pracownik pobierał naukę w czasie
zatrudnienia, do okresu pracy, od którego zależy wymiar
urlopu, wlicza się bądź okres zatrudnienia, w którym była
pobierana nauka, bądź okres nauki, zależnie od tego, co
jest korzystniejsze dla pracownika.
UDZIELENIE URLOPU
WYPOCZYNKOWEGO
Polega na zwolnieniu pracownika ze świadczenia
pracy w oznaczonym czasie, w celu realizacji
uprawnienia urlopowego przysługującego za dany
rok.
Istnieją dwie podstawowe zasady udzielania urlopu:
1) urlopu należy udzielić w dni, które są dla
pracownika dniami pracy zgodnie z obowiązującym
go rozkładem pracy,
2) urlopu udziela się w wymiarze godzinowym. Do
obliczania stosuje się zasadę, że 1 dzień wymiaru
urlopu równa się 8 godzinom pracy.
PLAN URLOPÓW
Urlopy powinny być udzielane zgodnie z
planem urlopów, którego sporządzenie
należy do obowiązków pracodawcy.
Przy ustaleniu planu należy brać pod
uwagę wnioski pracowników i
konieczność zapewnienia normalnego
toku pracy.
CHARAKTER PRAWNY
PLANU URLOPÓW
Ustalenie terminu urlopu w planie urlopów powoduje
nabycie przez niego prawa do zwolnienia od pracy na
okres przewidziany w planie.
Określanie terminów urlopów nie jest jednoznaczne z
udzieleniem urlopu. Pracodawca jest obowiązany
udzielić indywidualnie każdemu pracownikowi
należnego mu urlopu w terminie podanym w planie.
Plan urlopów jest źródłem zobowiązania pracodawcy do
udzielenia pracownikowi zwolnienia urlopowego w
wyznaczonym terminie, a tym samym stanowi podstawę
roszczenia pracownika wobec pracodawcy o wykonanie
tego obowiązku.
Jeżeli pracodawca nie udzielił w tym terminie, to
powinien udzielić później (najpóźniej do końca
pierwszego kwartału następnego roku
kalendarzowego).
ZMIANA TERMINU URLOPU
WYPOCZYNKOWEGO
Polega na ustaleniu nowego dnia
rozpoczęcia urlopu, wcześniejszego lub
późniejszego.
Ustalenie późniejszego terminu
nazywamy przesunięciem terminu
urlopu.
Przyczyny uzasadniające przesunięcie
terminu urlopu dzielą się na:
1. obligatoryjne dla pracodawcy - gdy
obowiązany on jest przesunąć termin
urlopu na wniosek lub bez wniosku
pracownika, jeżeli nie może on rozpocząć
urlopu w ustalonym terminie z przyczyn
usprawiedliwiających nieobecność w
pracy z powodu:
- czasowej niezdolności do pracy wskutek
choroby
- odosobnienia w związku z chorobą
zakaźną
- powołania na ćwiczenia wojskowe lub
przeszkolenie wojskowe na czas 3 m-cy
- urlopu macierzyńskiego
2. fakultatywne - gdy pracodawca nie
może, lecz musi przesunąć termin
urlopu:
- na wniosek pracownika z ważnych
przyczyn
- z powodu szczególnych potrzeb
zakładu, jeżeli nieobecność pracownika
spowodowałaby poważne zakłócenia
toku pracy
ODWOŁANIE
PRACOWNIKA Z URLOPU
Pracodawca może odwołać pracownika z urlopu jednak
pod dwoma warunkami:
- w zakładzie pracy muszą zaistnieć okoliczności, które
wymagają obecności pracownika,
- w chwili rozpoczynania urlopu okoliczności tych nie
dało się przewidzieć.
Jeżeli więc w trakcie nieobecności pracownika pojawiły
się okoliczności wymagające jego obecności, a pojawienie
się tych okoliczności dało się przewidzieć, pracownika z
urlopu odwołać nie można.
Pracodawca, który odwołał pracownika z urlopu
zobowiązany jest pokryć koszty pracownika bezpośrednio
związane z tymże odwołaniem.
EKWIWALENT ZA
NIEWYKORZYSTANY URLOP
Pracodawca jest obowiązany wypłacić
ekwiwalent za niewykorzystany urlop z powodu:
- rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy
(bez względu na przyczyny i sposób zakończenia
stosunku pracy)
W innych wypadkach pracodawca obowiązany
jest udzielić urlopu "w naturze".
Za czas urlopu pracownikowi przysługuje
wynagrodzenie, jakie by otrzymywał, gdyby w
tym czasie pracował.
URLOP NA ŻĄDANIE
Każdemu pracownikowi w danym roku
kalendarzowym przysługuje 4 dni
urlopu na żądanie.
Żądanie takie należy zgłosić najpóźniej
w dniu rozpoczęcia urlopu.
Uprawnienie do wykorzystania urlopu w
omawianym trybie nie przechodzi na
kolejny rok.
URLOP BEZPŁATNY
Na wniosek pisemny pracownika pracodawca
może udzielić mu urlop bezpłatny.
Inicjatywę w złożeniu wniosku o urlop bezpłatny
posiada pracownik. Tylko on może wystąpić z
wnioskiem o udzielenie takiego urlopu.
W czasie urlopu bezpłatnego ulegają zawieszeniu
prawa i obowiązki pracownika i pracodawcy:
- okresu urlopu bezpłatnego nie wlicza się do
okresu czasu pracy,
- za okres zwolnienia nie przysługuje
pracownikowi wynagrodzenie.
URLOP MACIERZYŃSKI -
JAK Z NIEGO KORZYSTAĆ?
Urlop macierzyński nie wymaga składania
specjalnych wniosków.
Dzień porodu automatycznie rozpoczyna urlop
macierzyński pracownicy.
Jednak jeśli chcesz wykorzystać dodatkowy urlop
macierzyński, musisz złożyć wniosek. Trzeba w nim
wskazać, że chce się skorzystać z urlopu
dodatkowego bezpośrednio po wykorzystaniu
podstawowego. Dodatkowy urlop macierzyński należy
bowiem wykorzystać bezpośrednio po podstawowym
macierzyńskim, a nie w innym terminie.
Dodatkowy urlop macierzyński to urlop fakultatywny,
a więc pracownica-mama nie musi z niego korzystać
wcale, lub wykorzystać tylko jego część.
WYMIAR URLOPU
MACIERZYŃSKKIEGO
20 tygodni w przypadku urodzenia
jednego dziecka przy jednym porodzie;
31 tygodni w przypadku urodzenia
dwojga dzieci przy jednym porodzie;
33 tygodnie w przypadku urodzenia
trojga dzieci przy jednym porodzie;
35 tygodni w przypadku urodzenia
czworga dzieci przy jednym porodzie;
37 tygodni w przypadku urodzenia
pięciorga i więcej dzieci przy jednym
porodzie.
DODATKOWY URLOP
MACIERZYŃSKI
Urlop ten wynosi w przypadku jednego
dziecka do 4 tygodni. Od 1 stycznia
2014 r. czas ten wydłuży się do 6
tygodni.
Dodatkowy urlop macierzyński w
przypadku urodzenia więcej niż
jednego dziecka wynosi do 6 tygodni
(ten przepis obowiązuje do końca 2013
r.), od 2014 r. będzie wynosił do 8
tygodni.)
URLOP OJCOWSKI
Od stycznia 2010 roku cieszymy się w
Polsce nowym uprawnieniem - jest nim
urlop ojcowski.
Urlop ojcowski, to dodatkowe uprawnienie
wyłącznie dla ojca dziecka, które nie jest
zależne od urlopu mamy - urlopu
macierzyńskiego.
Urlop ojcowski w latach 2010-2011
wynosił zaledwie jeden tydzień, ale w
2012 r. wynosi już 2 tygodnie.
Urlop ojcowski przysługuje ojcu do
ukończenia przez dziecko 12-go
miesiąca życia. Korzystanie z tego
urlopu jest dobrowolne.
Tata sam może zadecydować czy będzie
chciał urlop ojcowski wykorzystać, czy też
nie. Pracodawca ma natomiast obowiązek
urlop ojcowski udzielić.
Urlop ojcowski to nie tylko odciążenie
kobiet umożliwiające im realizację w
innych, nie związanych z domem sferach.
Urlop ojcowski, to także pomoc w
podziale obowiązków rodzicielskich,
dających ojcu szansę na pełniejsze
uczestniczenie w życiu rodzinnym.
Urlop ojcowski od 1 stycznia 2013 r. wydłuży się
do 8 tygodni, nie dłużej niż:
do ukończenia przez dziecko 2. roku życia albo,
do upływu 24 miesięcy od dnia uprawomocnienia się
postanowienia orzekającego przysposobienie i nie
dłużej niż do ukończenia przed dziecko 7. roku życia,
do ukończenia 10 roku życia w przypadku dziecka,
wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu
obowiązku szkolnego.
Zmiany w urlopach ojcowskich, które wejdą w życie od
1 stycznia 2013 r. zakładają nie tylko jego wydłużenie,
ale również umożliwienie ojcom podzielenia tego
urlopu na dwie części (ale jedna nie może być krótsza
niż 2 tygodnie). Dodajmy, że 8-tygodniowy urlop
ojcowski nie może być również wykorzystany w tym
samym czasie co urlop macierzyński matki malucha.
URLOP DLA PRACOWNIKA - OJCA
WYCHOWUJĄCEGO DZIECKO
W 2012 roku tata może nie tylko pójść na urlop ojcowski,
ale także na urlop dla pracownika - ojca
wychowującego dziecko
Urlop dla pracownika - tata dziecka ma prawo
wykorzystać wtedy, gdy matka dziecka zrezygnuje z
części urlopu macierzyńskiego.
To nie jedyne możliwości wykorzystania tego urlopu.
Oto pozostałe:
- mama musi wykorzystać co najmniej 14 tygodni urlopu
macierzyńskiego
- po wykorzystaniu 8 tygodni, jeśli matka wymaga opieki
szpitalnej ze względu na stan zdrowia, który
uniemożliwia jej osobistą opiekę nad dzieckiem
- w razie zgonu matki w czasie urlopu macierzyńskiego.
URLOP WYCHOWAWCZY
Urlop wychowawczy w 2012 r. może trwać
maksymalnie 3 lata, ale nie musisz go
wykorzystać w całości, możesz podzielić
urlop na 4 części, lub wykorzystać
częściowo; warunkiem jest wykorzystanie
wychowawczego do 4. roku życia dziecka.
Nie musisz też wykorzystywać go zaraz po
macierzyńskim.
Pamiętajmy, że z urlopu wychowawczego
może skorzystać także ojciec, a także
opiekunowie prawni dziecka.
Żeby dostać urlop wychowawczy w 2012
r., na dwa tygodnie przed jego
planowanym rozpoczęciem trzeba złożyć
wniosek u pracodawcy (osobiście lub
pocztą). Jeśli w trakcie urlopu
postanowisz, że chcesz wrócić do pracy,
masz do tego prawo, pod warunkiem, że
pracodawca się na to zgodzi.
Jeśli chcesz skorzystać z urlopu
wychowawczego razem z ojcem dziecka,
macie do tego prawo, ale tylko przez 3
miesiące. Potem urlop wychowawczy
przysługuje tylko jednemu rodzicowi.
URLOP
OKOLICZNOŚCIOWY
Urlop okolicznościowy to nazwa
zwyczajowa dnia lub dwóch dni
zwolnienia z pracy, które pracodawca
jest zobowiązany udzielić
pracownikowi.
Pracownikowi przysługują:
- dwa dni płatnego dodatkowego wolnego od
pracy z okazji: ślubu pracownika, urodzenia
się dziecka pracownika lub śmierci i pogrzebu
najbliższych pracownika tj. małżonka
pracownika lub jego dziecka, ojca, matki,
ojczyma lub macochy,
- jeden dzień dodatkowego urlopu w
przypadku: ślubu dziecka pracownika czy też
śmierci i pogrzebu rodzeństwa pracownika
(siostry, brata), teściowej, teścia, babki,
dziadka, a także innej osoby pozostającej na
utrzymaniu pracownika lub pod jego
bezpośrednią opieką.