PRZEDMIOT
I ŹRÓDŁA
PRAWA PRACY
PRZEDMIOT
I ŹRÓDŁA
PRAWA PRACY
POJECIE PRAWA PRACY
Pod pojęciem prawa pracy rozumiemy
zespół norm prawnych regulujących
stosunki pracy podporządkowanej.
PRZEDMIOT PRAWA
PRACY
Stosunki prawne powstające w związku z pracą i
na tle pracy między pracownikiem a
pracodawcą.
Są to między innymi:
- warunki, które muszą spełniać osoby
nawiązujące stosunek pracy,
- sposób nawiązania, zmieniania i ustania
stosunku pracy,
- wynagrodzenie za pracę,
- urlopy,
- odpowiedzialność pracownika i pracodawcy za
nienależyte wypełnianie swoich obowiązków.
Wśród innych stosunków nierozerwalnie
związanych ze stosunkiem pracy można
wymienić:
- stosunki dotyczące zabezpieczenia
materialnego pracowników i ich rodzin
na wypadek choroby, macierzyństwa,
starości, inwalidztwa lub utraty życia;
- stosunki między organizacjami
związkowymi a administracją
gospodarczą;
- pośrednictwo pracy i gospodarkę siłą
roboczą.
FUNKCJE PRAWA PRACY
Prawo pracy jest działem prawa o
szczególnie wielkim znaczeniu
społecznym. Dotyczy ono licznej grupy
obywateli.
Regulując stosunki pracy staje się
czynnikiem skłaniającym zarówno
pracowników, jak i pracodawców do
wzajemnego wypełniania obowiązków, a
tym samym czynnikiem ładu i porządku
społecznego w zakładach pracy.
Prawo pracy spełnia trzy bardzo istotne
ze społecznego punktu widzenia
funkcje:
ochronną,
organizatorską,
wychowawczą.
ŹRÓDŁA PRAWA PRACY
Głównym źródłem prawa pracy jest
Ustawa z dnia 26 czerwca 1974r. –
Kodeks pracy (tekst jednolity Dz. U. Nr
21 z 1998r., poz. 94 z późn. zm.).
Będąc podstawowym aktem
normatywnym w dziedzinie prawa pracy
Kodeks nie jest jedynym, ani w pełni
wyczerpującym aktem z tej dziedziny
życia.
ŹRÓDŁA PRAWA PRACY
CD
Poza kodeksem pracy, istnieje wiele aktów normatywnych
zawierających normy prawne prawa pracy:
Ustawa z dnia 6 marca 1981r. o Państwowej
Inspekcji Pracy (tekst jednolity – Dz. U. Nr 124 z
2001r., poz. 1362 z późn. zm.).
Ustawa z dnia 16 września 1982r. o pracownikach
urzędów państwowych (tekst jednolity Nr 86 z
2001r., poz. 956 z późn. zm.).
Ustawa z dnia 22 marca 1990r. o pracownikach
samorządowych (tekst jednolity Nr 142 z 2001r., poz.
1593 z późn. zm.).
Ustawa z dnia 23 maja 1991r. o związkach
zawodowych (tekst jednolity Nr 79 z 2001r., poz. 854 z
późn. zm.).
ŹRÓDŁA PRAWA PRACY
CD
Ustawa z dnia 23 maja 1991r. o organizacjach
pracodawców (Dz. U. Nr 55, poz. 235 z późn. zm.).
Ustawa z dnia 23 maja 1991r. o rozwiązywaniu
sporów zbiorowych (Dz. U. Nr 73, poz. 324 z późn.
zm.).
Ustawa z dnia 29 grudnia 1993r. o ochronie
roszczeń pracowniczych w razie
niewypłacalności pracodawcy (tekst jednolity – Dz.
U. Nr 9 z 2002r., poz. 85 z późn. zm.).
Ustawa z dnia 28 sierpnia 1997r. o organizacji i
funkcjonowaniu funduszy emerytalnych (tekst
jednolity Nr 159 z 2004r., poz. 1667 z późn. zm.).
Ustawa z dnia 13 października 1998r. o systemie
ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 z
późn. zm.).
ŹRÓDŁA PRAWA PRACY
CD
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z
Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity – Dz. Nr 39
z 2004r., poz. 353 z późn. zm.).
Ustawa z dnia 25 czerwca 1999r. o świadczeniach pieniężnych
z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i
macierzyństwa (tekst jednolity – Dz. U. Nr 31 z 2005r., poz. 267).
Ustawa z dnia 30 października 2002r. o ubezpieczeniu
społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób
zawodowych (Dz. U. Nr 199, poz. 1673 z późn. zm.).
Ustawa z dnia 13 marca 2003r. o szczególnych zasadach
rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn
niedotyczących pracowników (Dz. U. Nr 90, poz. 844 z późn.
zm.).
Ustawa z dnia 24 kwietnia 2003r. o działalności pożytku
publicznego i o wolontariacie (Dz. U. Nr 96, poz. 873 z późn.
zm.).
Ustawa z dnia 22 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych
(Dz. U. Nr 228, poz. 2255 z późn. zm.).
ŹRÓDŁA PRAWA PRACY
CD
Ustawa o zatrudnianiu pracowników
tymczasowych (Dz. U. Nr 166, poz. 1608 z późn.
zm.).
Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004r. o promocji
zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. Nr
99, poz. 1001 z późn. zm.).
Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004r. o indywidualnych
kontach emerytalnych (Dz. U. Nr 116, poz. 1205 z
późn. zm.).
Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004r. o pracowniczych
programach emerytalnych (Dz. U. Nr 116, poz.
1207 z późn. zm.).
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004r. o świadczeniach
opieki zdrowotnej finansowanych ze środków
publicznych (Dz. U. Nr 210. poz. 2135 z późn. zm.).
AUTONOMICZNE ŹRÓDŁA
PRAWA PRACY
Autonomiczne źródła prawa pracy
są to akty regulujące stosunek pracy. Są
to źródła charakterystyczne wyłącznie
dla prawa pracy.
Są to akty nie pochodzące od
podmiotów wyposażonych z mocy
konstytucji w kompetencje
normotwórcze, regulujące tylko
w obrębie prawa pracy określone
materie. Stąd też nazwa autonomiczne
źródła prawa pracy, jako że w obrębie
innych gałęzi prawa nie występują.
UKŁADY ZBIOROWE
PRACY
są to porozumienia normatywne
zawierane między związkami
zawodowymi a pracodawcami, określające
warunki, jakim powinna odpowiadać treść
stosunku pracy, a szczególnie warunki
wynagradzania pracowników i przyznawania
innych świadczeń związanych z pracą
(część normatywna),
postanowienia dotyczące zasad i form
współdziałania stron przy stosowaniu
układu, w tym obowiązków związanych z
przestrzeganiem postanowień układu,
wyjaśnianiem jego treści oraz
rozstrzyganiem sporów między stronami
w tym zakresie, czyli wzajemne
zobowiązania stron
(część obligacyjna),
a także inne sprawy nie uregulowane w
przepisach prawa pracy w sposób
bezwzględnie obowiązujący między
innymi zagadnienia dotyczące
zatrudniania pracowników, podnoszenia
i zmiany kwalifikacji pracowników,
wysokość odpisu na zakładowy fundusz
socjalny (tzw. trzecia część układu).
UKŁADY ZBIOROWE
PRACY
Układy zbiorowe pracy są zawierane na
szczeblu zakładowym
lub ponadzakładowym.
Postanowienia układu zakładowego nie
mogą być mniej korzystne
dla pracowników niż postanowienia
obejmującego ich układu
ponadzakładowego. Zawarcie układu
następuje w wyniku rokowań, które należy
prowadzić w dobrej wierze i z
poszanowaniem interesów drugiej strony.
Dla sfery budżetowej układ zawiera właściwy
minister lub wójt gminy.
Układ zbiorowy pracy może być zawarty tylko
w tych zakładach pracy, w których działają
związki zawodowe.
Rozwiązanie układu zbiorowego pracy
następuje z upływem czasu, na który został
zawarty, lub z upływem okresu wypowiedzenia
dokonanego przez jedną ze stron. Każdy układ
może być rozwiązany wcześniej na podstawie
porozumienia stron.
REGULAMIN
Regulamin pracy ustala organizację i porządek w
procesie pracy oraz związane z tym prawa i
obowiązki pracodawcy i pracowników.
Nie wprowadza się regulaminu, jeżeli obowiązują
postanowienia układu zbiorowego pracy lub gdy
pracodawca zatrudnia mniej niż 20 pracowników.
Regulamin pracy ustala pracodawca w uzgodnieniu z
zakładową organizacją zawodową.
Wchodzi w życie po upływie 2 tygodni od dnia podania
go do wiadomości pracowników, w sposób przyjęty u
danego pracodawcy.
Porozumienia.
Statuty.
KIEDY OBOWIĄZUJĄ
Akty te, aby mogły być uznane za
przepis prawa pracy muszą spełniać 2
cechy normatywne:
- akt taki musi być wydany zawsze na
podstawie ustawy, a więc musi mieć
umocowanie ustawowe,
- akt taki musi określać prawa i obowiązki
stron stosunku pracy, a więc
pracowników i pracodawców.
Akt taki nie musi w całości dotyczyć
prawa pracy, wystarczy że tylko jeden
fragment tego aktu będzie dotyczył
zatrudniania pracowników, by można go
było uznać za autonomiczne źródło prawa
pracy.
Akt taki, stojący w określonej hierarchii
musi być korzystniejszy dla
pracownika niż przepisy Kodeksu
pracy i innych ustaw.
Nie mogą one także nakładać na
pracownika nowych obowiązków.
Obowiązki na pracowników mogą
być nakładane tylko w drodze
ustawowej, natomiast te specyficzne
źródła prawa pracy mogą zawierać tylko
korzystniejsze dla pracowników
unormowania, aniżeli wynika to z
przepisów rangi ustawowej.
ZASADY PRAWA PRACY
Podstawowe zasady prawa pracy
zostały określone w Konstytucji
Rzeczypospolitej Polskiej
oraz w Kodeksie Pracy.
Spośród konstytucyjnych zasad pracy,
wymienić w szczególności należy prawo
pracownika do :
- wynagrodzenia według ilości i jakości
wykonanej pracy,
- wypoczynku,
ochrony zdrowia oraz pomocy w
razie choroby lub niezdolności do
pracy,
zrzeszania się w związki zawodowe.
- gwarantowane w zapisie Konstytucji
prawo do pracy, w aktualnej sytuacji
gospodarczej państwa i zachodzącym
procesie przemian jest znacznie
ograniczone możliwościami zatrudnienia
przez poszczególne zakłady pracy.
ZASADY W KP
W Kodeksie Pracy wymienione są
następujące zasady:
zasada zrównania praw i obowiązków
wszystkich pracowników,
zasada ochrony prawnej stosunku
pracy,
zasada osobistego świadczenia pracy
przez pracownika,
zasada służbowego podporządkowania
pracownika pracodawcy,
zasada ochrony zarobków pracownika
wyrażająca się w szczególności
w ustawowym ograniczeniu możliwości
egzekucji z jego zarobków,
zasada ryzyka pracodawcy, tzn. że
pracownik obowiązany do wykonywania
określonych czynności nie odpowiada za
ich końcowy efekt,
zasada tłumaczenia treści umów o
pracę, układów zbiorowych i przepisów
ustawodawstwa pracy na korzyść
pracownika.