Patologie społeczne

Podstawowe pojęcia 

Wykład 1

Pathos-choroba,cierpienie 

(gr)

Logos-nauka

Trudności w definiowaniu

Pozytywiści postrzegali społeczeństwo 

jako jeden organizm. 

Jeden chory organ czynił chorym cały 

organizm.

Trudno jest jednak ustalić, co jest 

„chorobą” a co tylko „symptomem”.

Wynika to z braku punktu odniesienia, 

czyli co jest kanonem właściwego 
postępowania.

Próba definicji patologii 

społecznej

I. Pospiszyl- nauka o takich formach 

ludzkiej aktywności, które 
postrzegane są jako społeczne zło, 
zaburzenie ładu społecznego, które 
są społecznie nieakceptowane.

L. Pytka-patologia społeczna jako 

swoista rzeczywistość społeczna 
oznacza zespół zjawisk szkodliwych 
w sensie indywidualnym lub 
grupowym  o określonej genezie, 
zasięgu społecznym i negatywnych 
skutkach.

A. Podgórecki- ten rodzaj zachowania, 

ten typ instytucji, ten typ 
funkcjonowania jakiegoś systemu 
społecznego  czy ten rodzaj 
struktury, który pozostaje w 
zasadniczej, niedającej się pogodzić 
sprzeczności ze światopoglądowymi 
wartościami, które w danej 
społeczności są akceptowane.

Punktem odniesienia przy określaniu 

patologicznych zachowań wg

 A. Podgóreckiego jest system  

wartości  akceptowany w danej 
społeczności. 

Ocena czy coś jest patologią czy nie 

zależy od poglądów ludzi żyjących w 
tej społeczności. 

Należy uwzględnić także:
-występowanie zjawiska patologii w 

większych zbiorowościach,

-brak społecznej akceptacji dla tego 

rodzaju zachowań,

-konieczność wykorzystania siły całej 

społeczności, aby sobie z tym 
problemem poradzić.

A zatem:

Patologia społeczna to negatywne 

zjawisko społeczne, które:

-narusza normy i wartości,
-jego destrukcyjność jest mierzona skalą 

potępienia społecznego,

-występuje w większej zbiorowości 

ludzkiej lub skali masowej,

-wymaga wykorzystania zbiorowej siły w 

celu przeciwstawienia się jej.

Patologia społeczna jako 

nauka

Szuka odpowiedzi na pytania,
• dlaczego pewne zjawiska szkodliwe 

dla społeczeństwa pojawiają się w 
nim (etiologia)?;

• jakie są objawy (symptomatologia)?;
• jakie należy zastosować środki i jaka 

jest ich skuteczność (profilaktyka)?

Merton- zachowanie 

dewiacyjne jest reakcją 
normalnego człowieka na 
nienormalne sytuacje

F. Znaniecki dzieli ludzi na:
-nadnormalnych-wybitnie 

przystosowani, realizują swoje role, 
ale poprzez swoją kreatywność 
potrafią nadać im nowe znaczenie

-podnormalnych- osoby, które nie 

chcą /nie potrafią realizować 
oczekiwań społecznych w zakresie 
przestrzegania norm.

Typy dewiacji

-dewiacja pozytywna- naruszanie norm 

w celach pozytywnych. Jej skutkiem 
jest pozytywna zmiana. 
Charakteryzuje się postawą 
altruistyczną, pozytywnym 
nieprzystosowaniem

-dewiacja negatywna- odstępstwo od 

zasad oparte o negatywną 
motywację i szkodliwy skutek.

Brak jest jednak kryteriów do ostrego 

wyróżnienia, kiedy dane działanie 
jest pozytywne, a kiedy negatywne.

Wobec braku możliwości ustalenia 

kanonu wartości pozytywnych, 
należy wskazać obszary, które są 
szczególnie narażone na 
destrukcyjne działanie

Kryteria oceny zjawisk dewiacyjnych

1. Śmierć ludzi, osłabienie ich 

odporności fizycznej i psychicznej; 
wzrost zachorowalności i 
chorobowości; uszkodzenia ciała; 
nasilenie stresów.

2. Internalizacja wadliwych norm i 

wzorców.

3. Straty mienia.

Wyznacznikiem dla uznania 

zachowania patologicznego jest 
cierpienie ofiary lub sprawcy. 

Pozostałe zachowania mimo ,że nie 

mieszczą się w sferze uznawanej za 
„normalną” pozostają jako wolne 
wybory jednostki ludzkiej nie 
stanowiące patologii.

Patologia społeczna

to ogół przypadków śmierci, obniżenia 

poziomu moralnego, pogorszenia 
samopoczucia i strat materialnych 
spowodowanych naruszeniem reguł 
prakseologicznych, moralnych i 
prawnych  oraz postępowanie 
autodestruktywne.

E. Durkheim

Doskonalenie się i rozwój 

społeczeństwa odbywa się poprzez 
przeciwdziałanie złu i tworzeniu 
dobra jednocześnie.

„Ileż to razy zbrodnia jest antycypacją 

przyszłej moralności, zwrotem ku 
temu co ma nadejść”.

Wartości społeczne

• Przekonania, pragnienia, przeżycia. Zależą 

od nacisku sytuacyjnego, potrzeb i 
preferencji. Mogą stanowić cel pragnień lub 
też stanowić wyznaczniki postępowania,

• Mogą przyjmować postać symboli 

materialnych i niematerialnych,

• Określają sposób zachowania się jednostki 

w grupie,

• Wyznaczają normy organizacji i 

funkcjonowania społeczeństwa.

• Normy formalne- zasady 

sformułowane w postaci regulaminów 
lub przepisów

• Normy nieformalne- niepisane normy 

obowiązujące zwyczajowo  w ramach 
danej grupy lub społeczeństwa. 

• Normy religijne-obowiązują 

zbiorowość tego samego wyznania. 
Często są postrzegane jako normy 
moralne.

• Normy etyczne (moralne)-mają 

charakter  bezwzględnego nakazu 
lub zakazu określonego zachowania. 
Mogą dotyczyć dużych grup 
społecznych a nawet całego 
społeczeństwa.