OCHRONA PRAW DZIECKA

Art. 1 Konwencji o prawach dziecka

„Dziecko" oznacza każdą istotę ludzką w wieku 

poniżej osiemnastu lat, chyba że zgodnie z prawem 

odnoszącym się do dziecka uzyska ono wcześniej 

pełnoletność.

ISTOTA PRAW DZIECKA



Geneza praw dziecka 
Każdemu  dziecku  przysługują  prawa  dziecka  tak  jak 
każdemu  dorosłemu  przysługują  prawa  człowieka  - 
naturalna konsekwencja praw człowieka. Dziecko nie może 
zostać  przez  nikogo  pozbawione  tych  praw.  Wraz  z 
przyjściem na świat, każde dziecko nabywa prawa, na które 
nie trzeba zasłużyć, spełniając jakiekolwiek wymagania. 



Relacja państwo-dziecko 
Państwo  musi  zapewnić  dziecku  możliwość  korzystania  z 
przysługujących mu praw, a wszystkie instytucje państwowe 
i ich przedstawiciele muszą ich przestrzegać.



Prawa dziecka a relacje z rodzicami 
Prawa  dziecka  nie  kolidują  z  prawem  rodziców  do 
wychowywania  dzieci  zgodnie  z  ich  wartościami  i 
światopoglądem, 

chyba, 

że 

dochodzi 

do 

sytuacji 

niebezpiecznych,  groźnych  dla  dziecka  lub  niezgodnych  z 
prawem:  zaniedbania,  krzywdzenia,  zmuszania  do  pracy 
zarobkowej, unikania obowiązku szkolnego, itp.
Co  więcej  najczęściej  to  rodzice  lub  opiekunowie 
reprezentują  dziecko  przed  organami  państwa  i  jako 
pierwsi zgłaszają łamanie jego praw.

HISTORIA



W  okresie  średniowiecza  i  kilku  kolejnych  epok  hołdowano 
przekonaniu,  że  dziecko,  będące  zaledwie  „materiałem”  na 
człowieka,  wymaga  surowego  traktowania  i  bezwzględnego 
dyscyplinowania, ponieważ tylko w ten sposób może wyrosnąć na 
pełnowartościową jednostkę ludzką. 



1872  rok  -  8-letnia  dziewczynka,  Mary  Ellen  Wilson  z  Baltimore, 
bita  regularnie  przez  matkę  uzyskuje  pomoc  od  osób  należących 
do 

lokalnego 

oddziału 

stowarzyszenia 

przeciwdziałania 

okrucieństwu wobec zwierząt. 



1874 w USA powstaje ponad 200 różnych lokalnych stowarzyszeń, 
których celem była ochrona dzieci przed przemocą. 



Stopniowo także w innych krajach powstały organizacje chroniące 
dzieci  i  walczące  w  imię  ich  praw.  Od  1880  r.  w  Europie 
powstawały 

towarzystwa 

międzynarodowe 

(kryminologów, 

sędziów  dla  nieletnich,  opieki  nad  dziećmi  porzuconymi  i 
bezdomnymi),  które  pracowały  nad  łagodzeniem  prawa  karnego 
dla 

nieletnich, 

zakładaniu 

placówek 

wychowawczych 

i 

opiekuńczych dla dzieci itp.



Po raz pierwszy prawa dziecka zapisano w Deklaracji Genewskiej 
z  1924  jednak  najważniejszym,  kompleksowym  dokumentem 
określającym prawa dziecka jest Konwencja o prawach dziecka.

KONWENCJA O PRAWACH DZIECKA



Potocznie nazywa się ją światową konstytucją praw dziecka. 



Uchwalona  20  listopada  1989  roku  przez  Zgromadzenie  Ogólne 
Narodów Zjednoczonych. Wszystkie 192 kraje, które zdecydowały 
się ratyfikować ten dokument, zobowiązały się do respektowania i 
realizowania jego zapisów. Polska uczyniła to w 1991 roku.



Konwencja:



 zawiera prawa i wolności osobiste dziecka,



wprowadza mechanizm kontroli i respektowania praw dziecka.



Komitet Praw Dziecka z siedzibą w Genewie – rozpatruje raporty z 
wykonywania Konwencji przez poszczególne państwa.



Konwencja  zakłada,  że  dzieci  nie  są  w  pełni  dojrzałe  i  na  tyle 
świadome, by same mogły o siebie zadbać, przez co należy im się 
szczególna opieka i ochrona. 



Najważniejszymi  zasadami,  którymi  kierowali  się  twórcy 
Konwencji są:



 zasada kierowania się zawsze dobrem dziecka,



  zasada  równości  wobec  prawa  wszystkich  dzieci 
niezależnie od pochodzenia, koloru skóry czy wyznania,



poszanowania praw i odpowiedzialności obojga rodziców 
- jak najlepsze zabezpieczenie interesów dziecka ma być 
przedmiotem ich największej troski, 



pomocy państwa.



Polska  była  inicjatorem  i  pomysłodawcą  stworzenia 
Konwencji o prawach dziecka  dlatego też spoczywa na nas 
szczególna  rola,  aby  prawa  dziecka  były  w  Polsce  znane  i 
przestrzegane.

PREAMBUŁA KONWENCJI

Uważając,  że  zgodnie  z  zasadami  zawartymi  w  Karcie  Narodów 
Zjednoczonych  uznanie  wrodzonej  godności  oraz  równych  i 
niezbywalnych  praw  wszystkich  członków  rodziny  ludzkiej  jest 
podstawą wolności, sprawiedliwości oraz pokoju na świecie,
Mając na uwadze, że ludy Narodów Zjednoczonych potwierdziły w 
Karcie swą wiarę w podstawowe prawa człowieka oraz w godność i 
wartość  jednostki  ludzkiej  i  wyraziły  zdecydowanie  sprzyjania 
postępowi  społecznemu  oraz  osiąganiu  lepszego  poziomu  życia  w 
warunkach większej wolności,
Uznając,  że  Narody  Zjednoczone  w  powszechnej  Deklaracji  Praw 
Człowieka  oraz  w  Międzynarodowych  Paktach  Praw  Człowieka 
zgodziły  się  i  proklamowały,  iż  każdy  człowiek  ma  prawo  do 
korzystania  z  zawartych  w  nich  uprawnień  i  wolności,  bez  względu 
na  jakiekolwiek  różnice  występujące  z  powodu  przynależności 
rasowej, koloru skóry, płci, języka, religii, poglądów politycznych lub 
innych,  narodowego  lub  społecznego  pochodzenia,  cenzusu 
majątkowego, urodzenia oraz jakichkolwiek innych,
Przypominając,  że  w  Powszechnej  Deklaracji  Praw  Człowieka 
Narody  Zjednoczone  proklamowały,  iż  dzieci  mają  prawo  do 
szczególnej troski i pomocy,
 

Wyrażając  przekonanie,  że  rodzina  jako  podstawowa  komórka 
społeczeństwa  oraz  naturalne  środowisko  rozwoju  i  dobra 
wszystkich  jej  członków,  a  w  szczególności  dzieci,  powinna  być 
otoczona  niezbędną  ochroną  oraz  wsparciem,  aby  mogła  w  pełnym 
zakresie wypełniać swoje obowiązki w społeczeństwie,
Uznając,  że  dziecko  dla  pełnego  i  harmonijnego  rozwoju  swojej 
osobowości  powinno  wychowywać  się  w  środowisku  rodzinnym,  w 
atmosferze szczęścia, miłości i zrozumienia,
Uważając, że dziecko powinno być w pełni przygotowane do życia w 
społeczeństwie  jako  indywidualnie  ukształtowana  jednostka, 
wychowana  w  duchu  ideałów  zawartych  w  Karcie  Narodów 
Zjednoczonych,  a  w  szczególności  w  duchu  pokoju,  godności, 
tolerancji, wolności, równości i solidarności, 
Mając na uwadze, że potrzeba otoczenia dziecka szczególną troską 
została wyrażona w Genewskiej Deklaracji Praw Dziecka z 1924 roku 
oraz  Deklaracji  Praw  Dziecka  przyjętej  przez  Zgromadzenie  Ogólne 
20  listopada  1959  roku  i  uznanej  w  Ogólnej  Deklaracji  Praw 
Człowieka  w  Międzynarodowym  Pakcie  Praw  Obywatelskich  i 
Politycznych  (w  szczególności  w  artykułach  23  i  24),  w 
Międzynarodowym  Pakcie  Praw  Gospodarczych,  Społecznych  i 
Kulturalnych  (w  szczególności  w  artykule  10),  jak  również  w 
statutach  i  stosownych  dokumentach  wyspecjalizowanych  agencji  i 
międzynarodowych  organizacji  zajmujących  się  zapewnieniem 
dobrobytu dla dzieci,
 

Mając  na  uwadze,  że,  jak  wskazano  w  Deklaracji  Praw  Dziecka, 
"dziecko  z  uwagi  na  swoją  niedojrzałość  fizyczną  oraz  umysłową 
wymaga  szczególnej  opieki  i  troski,  w  tym  właściwej  ochrony 
prawnej, zarówno przed, jak i po urodzeniu",
Przypominając  postanowienia  Deklaracji  Zasad  Społecznych  i 
Prawnych  odnoszących  się  do  Ochrony  i  Dobra  Dziecka,  ze 
szczególnym  odniesieniem  do  umieszczenia  w  rodzinie  zastępczej 
oraz adopcji w wymiarze krajowym i międzynarodowym, podstawowe 
minimum  zasad  Narodów  Zjednoczonych  odnośnie  wymierzania 
sprawiedliwości wobec nieletnich ("Zasady Pekińskie") podczas stanu 
wyjątkowego oraz Deklarację o ochronie kobiet i dzieci w sytuacjach 
nadzwyczajnych i w czasie konfliktów zbrojnych,
Uznając,  że  we  wszystkich  krajach  świata  są  dzieci  żyjące  w 
wyjątkowo  trudnych  warunkach  i  że  wymagają  one  szczególnej 
troski,
Biorąc w należyty sposób pod uwagę znaczenie tradycji i wartości 
kulturowych  każdego  narodu  dla  ochrony  i  harmonijnego  rozwoju 
dziecka,
Uznając wagę międzynarodowej współpracy dla poprawy warunków 
życia dzieci w każdym kraju, szczególnie w krajach rozwijających się,

KONWENCJA USTANAWIA STATUS DZIECKA OPARTY NA 
NASTĘPUJĄCYCH ZAŁOŻENIACH:



dziecko  jest  samodzielnym  podmiotem,  ale  ze  względu  na  swoją 

niedojrzałość  psychiczną  i  fizyczną  wymaga  szczególnej  opieki  i  ochrony 

prawnej,



dziecko jako istota ludzka wymaga poszanowania jego tożsamości, godności i 

prywatności,



rodzina jest najlepszym środowiskiem wychowania dziecka,



państwo ma wspierać rodzinę, a nie wyręczać ją w jej funkcjach.

Katalog  praw  i  wolności  obejmuje  prawa  cywilne,  socjalne,  kulturalne, 

polityczne i z założenia w niewielkim zakresie uwzględnia prawa ekonomiczne 

(dziecko winno się uczyć, a nie pracować). W skład tego wchodzą:

PRAWA OSOBISTE:



prawo do życia i rozwoju,



prawo  do  tożsamości  (nazwisko,  imię,  obywatelstwo,  wiedza  o 

własnym pochodzeniu),



prawo do nierozdzielania dziecka z jego rodzicami wbrew ich woli 

z wyłączeniem przypadków, gdy kompetentne władze podlegające 

nadzorowi  sądowemu,  zdecydują  zgodnie  z  obowiązującym 

prawem  oraz  stosowanym  postępowaniem,  że  takie  oddzielenie 

jest konieczne ze względu na najlepiej pojęte interesy dziecka,



prawo  do  wolności,  godności,  szacunku,  nietykalności  osobistej  - 

zwalczanie  nielegalnego  transferu  dzieci  oraz  ich  nielegalnego 

wywozu za granicę, 



prawo do swobody myśli, sumienia i wyznania, 



dziecku,  które  jest  zdolne  do  kształtowania  swych  własnych 

poglądów  przysługuje  prawo  do  ich  wyrażania  i  występowania  w 

sprawach  go  dotyczących  w  postępowaniu  administracyjnym  i 

sądowym, 



prawo  do  wychowywania  w  rodzinie  i  kontaktów  z  rodzicami  w 

przypadku rozłączenia z nimi,



prawo  do  specjalnej  ochrony  i  pomocy  ze  strony  państwa  w 

przypadku,  gdy  dziecko  zostało  czasowo  lub  na  stałe  pozbawione 

swego  środowiska  rodzinnego  lub  w  przypadku,  gdy  ze  względu 

na swoje dobro nie może pozostawać w tym środowisku,



prawo  do  wolności  od  arbitralnej  lub  bezprawnej  ingerencji  w 

sferę  życia  prywatnego,  rodzinnego  lub  domowego,  czy  w 

korespondencję,  a  także  wolność  od  bezprawnego  zamachu  na 

jego  honor  i  reputację  –  przeciwko  tego  rodzaju  ingerencji  lub 

zamachom przysługuje dziecku prawo do ochrony prawnej, 



prawo  do  wolności  od  przemocy  fizycznej  lub  psychicznej  – 

ochrona  dziecka  przed  wszelkimi  formami  przemocy  fizycznej 

bądź  psychicznej,  krzywdy  lub  nadużyć,  zaniedbania  bądź 

niedbałego traktowania lub wyzysku, a w tym wykorzystywania w 

celach seksualnych dzieci,



Państwa-Strony  uznające  i/lub  dopuszczając  system  adopcji  zapewnią,  aby 

dobro dziecka było najwyższym względem, i będą:



zapewniać, aby adopcja dziecka odbywała się tylko z upoważnienia kompetentnych 

władz, które będą decydować zgodnie z obowiązującym prawem i postępowaniem,



traktować  adopcję  związaną  z  przeniesieniem  dziecka  do  innego  kraju  jak 

zastępczy  środek  opieki  nad  dzieckiem,  jeżeli  nie  może  być  ono  umieszczone  w 

rodzinie  zastępczej  lub  adopcyjnej,  lub  nie  można  mu  zapewnić  w  żaden  inny 

odpowiedni sposób opieki w kraju jego pochodzenia;



dbać  o  to,  aby  dziecko  adoptowane  do  innego  kraju  miało  zabezpieczenie 

gwarancyjne  i  poziom  życia  odpowiednie  do  tych,  które  byłyby  zapewnione  w 

przypadku adopcji krajowej;



podejmować wszelkie właściwe kroki dla zapewnienia, aby w przypadku adopcji do 

innego  kraju  osoby  w  niej  zaangażowane  nie  uzyskały  z  tego  powodu 

niestosownych korzyści finansowych;



sprzyjać  osiągnięciu  celów  niniejszej  regulacji  tam,  gdzie  jest  to  stosowane, 

poprzez  zawieranie  dwustronnych  lub  wielostronnych  porozumień  lub  umów,  a 

także dążyć w ich ramach do zapewnienia, aby umieszczenie dziecka w innym kraju 

odbywało się za pośrednictwem kompetentnych władz lub organów.

PRAWA SOCJALNE:



prawo  do  odpowiedniego  standardu  życia  -  prawo  dziecka 
niepełnosprawnego  do  szczególnej  troski  ,  sprzyjania  oraz 
zapewniania, 

stosownie 

do 

dostępnych 

środków, 

rozszerzania  pomocy  udzielanej  uprawnionym  do  niej 
dzieciom oraz osobom odpowiedzialnym za opiekę nad nimi,



prawo  dziecka  do  jak  najwyższego  poziomu  zdrowia  i 
udogodnień  w  zakresie  leczenia  chorób  oraz  rehabilitacji 
zdrowotnej,



prawo do ubezpieczeń socjalnych,



prawo do poziomu życia odpowiedniego dla rozwoju dziecka- 
obowiązek rodziców, możliwość wspierania przez Państwo,



prawo do wypoczynku i czasu wolnego, do uczestniczenia w 
zabawach  i  zajęciach  rekreacyjnych,  do  nieskrępowanego 
uczestniczenia w życiu kulturowym i artystycznym,



prawo  do  ochrony  przed  wyzyskiem  ekonomicznym, 
wykonywaniem szkodliwej, niebezpiecznej pracy,

PRAWA KULTURALNE:

•

prawo  do  nauki  -  obowiązkowe  i  bezpłatne  dla 

wszystkich dzieci,

•

prawo dziecka należącego do mniejszości etnicznych, 

religijnych,  językowych  do  posiadania  i  korzystania  z 

własnej  kultury,    wyznawania/praktykowania  swojej 

religii, używania własnego języka,

•

prawo do informacji, 

•

prawo  do  znajomości  swoich  praw  -  prawo  dziecka 

podejrzanego, 

oskarżonego, 

uznanego 

winnym 

naruszenia 

prawa 

karnego 

do 

właściwego 

traktowania.

ZOBOWIĄZANIA PAŃSTWA- STRON DO :

•

Uznania wszelkich praw dziecka określonych w Konwencji;

•

Popierania  rozwoju  szkolnictwa  dostępnego  dla  wszystkich  na 
zasadach zdolności;

•

Popierania międzynarodowej współpracy w dziedzinie oświaty;

•

Przestrzegania 

zasad,  wymogów  sposobów  kształcenia 

opartych  na  rozwijaniu  talentów,  szacunku  do  drugiego 
człowieka i zasad Karty Narodów Zjednoczonych, szacunku do 
kraju, kultury, języka, tolerancji;

•

Podejmowania  kroków  ustawodawczych,  administracyjnych, 
socjalnych  do  ustanowienia  poziomu  wiekowego  od  którego 
dzieci  mogą  podjąć  pracę,  wymiaru  czasu  pracy,  warunków 
zatrudnienia, sankcji za nieprzestrzeganie tych wymogów. 

•

Ochrony  dzieci  przed  używaniem  środków  narkotycznych, 
substancji  psychotropowych,  wyzysku  seksualnego  i  nadużyć 
seksualnych 

tj. 

nielegalnych 

działań 

seksualnych, 

wykorzystania  dzieci  do  prostytucji  i  przedstawiania  w 
materiałach pornograficznych;

•

Wszelkich  działań  dla  przeciwdziałania  uprowadzeniom, 
sprzedaży, bądź handlowi dziećmi;

•

Ochrony  dzieci  przed  torturami,  okrutnym,  nieludzkim, 
lub poniżającym traktowaniem, karaniem.

•

Zapewnienia  przestrzegania  zasady,  że  ani  kara  śmierci, 
ani  kara  dożywotniego  więzienia  bez  możliwości 
wcześniejszego  zwolnienia  nie  może  zostać  orzeczona 
wobec  osoby  w  wieku  poniżej  osiemnastu  lat  za 
popełnione przez nią przestępstwo;

•

Zapewnienia,  by  aresztowanie,  zatrzymanie,  uwięzienie 
dziecka było zgodne z prawem i zastosowane jako środek 
ostateczny  uwzględniając  traktowanie  humanitarne  z 
poszanowaniem  wrodzonej  godności  jednostki  ludzkiej. 
Każde  dziecko  pozbawione  wolności  powinno  być 
odseparowane  od  dorosłych,  mieć  prawo  utrzymywać 
kontakty z rodziną, prawo do pomocy prawnej, bądź innej 
wymaganej,  mieć  prawo  uzyskania  decyzji  w  sprawie 
pozbawienia wolności;

•

Respektowania 

norm 

międzynarodowego 

prawa 

humanitarnego  dot.  dzieci,  w  tym  starań,  by  osoby 
poniżej lat 15 nie brały udziału w działaniach zbrojnych;

•

Zapewnienia  rehabilitacji  fizycznej  i  psychicznej, 
reintegracji społecznej dziecka, które tego wymaga;

ZASADY POSTĘPOWANIA Z DZIECKIEM 
JAKO OSKARŻONYM W POSTĘPOWANIU 
KARNYM:



Traktowanie  w  sposób  sprzyjający  poczuciu  godności  i  wartości 

dziecka, uwzględniając wiek dziecka;



Podejrzenia,  oskarżenia,  bądź  uznawanie  za  winnego  przez 

działanie  bądź  zaniechanie  mogą  być  dokonywane  tylko  na 

podstawie 

obowiązującego 

prawa 

wewnętrznego, 

międzynarodowego w momencie dokonania czynu;



Ustanowienie  minimalnej  granicy  poniżej  której  dzieci  będą 

posiadały  domniemanie  niezdolności  do  naruszenia  prawa 

karnego;



Zapewnienie gwarancji :

1.

domniemania  niewinności  do  chwili  udowodnienia 
winy zgodnie z prawem;

2.

Niezwłocznego  bezpośredniego  poinformowania  o 
stawianych zarzutach;

3.

Zapewnienia 

prawnej 

lub 

innej 

pomocy 

w 

przygotowaniu i prezentowaniu swojej obrony;

4.

Rozpatrzenia  sprawy  bez  zwłoki,  przez  niezawisłą, 
bezstronną władzę w uczciwym procesie;

5.

Niestosowania  przymusu  do  składania  zeznań  lub 
przyznania się do winy

6.

Posiadania prawa odwołania się;

7.

Zapewnienia bezpłatnej pomocy tłumacza jeśli dziecko 
nie rozumie, nie mówi w danym języku;

8.

Pełnego  poszanowania  spraw  życia  osobistego  na 
każdym etapie postępowania;

KOMITET PRAW DZIECKA



Ustanowiony  w  celu  badania  postępów  Państw-Stron  w  realizacji 
zobowiązań wynikających z Konwencji;



Składa się z dziesięciu ekspertów w prawach dziecka reprezentujących 
wysoki  poziom  moralny  wybieranych  przez  Państwa-Strony  spośród 
obywateli uwzględniając sprawiedliwy podział geograficzny, zasadnicze 
systemy  prawne.  Członkowie  Komitetu  są  wybierani  w  tajnym 
głosowaniu  z  listy  osób  wyznaczonych  przez  Państwa-Strony.  Każde 
Państwo może wyznaczyć jedną osobę spośród swoich obywateli.



Członkowie wybierani są na okres czterech lat z możliwością reelekcji 
na spotkaniach Państw-Stron w siedzibie ONZ- quorum to dwie trzecie 
państw. 



W  przypadku  śmierci,  rezygnacji,  lub  oświadczenia  członka  Komitetu, 
że nie może wypełniać obowiązków członka Komitetu- Państwo-Strona  
z  którego  członek  Komitetu  pochodzi  wyznaczy  za  zgodą  pozostałych 
państw innego eksperta.



Komitet  zbiera  się  corocznie,  co  pięć  lat  Państwa-Strony  zobowiązane 
są do przedkładania sprawozdania dot. Środków stosowanych przez nie 
do realizacji praw Konwencji;



Komitet  może  żądać  od  Państw-Stron  dalszych  informacji 
odnoszących się do wprowadzenia w życie Konwencji;



Komitet  przedkłada  Zgromadzeniu  Ogólnemu  ONZ,  poprzez 
Radę  Gospodarczo-Społeczną  co  dwa  lata  sprawozdania  ze 
swojej działalności;



Komitet  może  poprosić  agencje  wyspecjalizowane  ONZ, 
fundusze,  inne  organizacje  o  udzielenie  specjalistycznych 
porad  dot.  praw  dziecka,  może  przekazywać  im  sprawozdania 
Państw-Stron;



Komitet może zlecić Zgromadzeniu Ogólnemu zwrócenie się do 
Sekretarza Generalnego o zainicjowanie w jego imieniu badań 
konkretnych  problemów,  odnoszących  się  do  praw  dziecka, 
może czynić sugestie i ogólne zalecenia dla Państw-Stron. 



Państwo-strona  może  wypowiedzieć  niniejszą  Konwencję  w 
drodze  notyfikacji  Sekretarzowi  Generalnemu,  nabiera  mocy 
po upływie roku od daty przyjęcia notyfikacji. 

Dziękujemy za uwagę.