dr Irena Kosińska WUM
1
Powietrze
wewnętrzne
HIGIENA dla WL
dr Irena Kosińska WUM
1
Powietrze
wewnętrzne
HIGIENA dla WL
dr Irena Kosińska WUM
2
Średni czas przebywania
człowieka
w różnego rodzaju
pomieszczeniach
(wg WHO, 1989)
Rodzaj pomieszczeń
Ekspozycja
[godz./dobę]
Domy mieszkalne 14
(58%)
Biura 7
(29%)
Budynki użyteczności publicznej 1
(4%)
Szkoły 6
(25%)
Transport i pow. zewnętrzne 2
(8%)
dr Irena Kosińska WUM
3
Źródła zanieczyszczenia
powietrza wewnętrznego
1.
Budynek
(konstrukcja, materiały wykończeniowe i
urządzenia techniczne)
2.
Systemy ogrzewania korzystające z procesów
otwartego spalania
(piece na paliwa stałe i gazowe,
gazowe podgrzewacze ciepłej wody, kominki);
3.
Wyposażenie wnętrza
(meble, tapety, firanki,
wykładziny oraz przedmioty codziennego użytku);
4.
Działalność użytkowników
(obecność osób,
zwierząt; czynności i prace domowe - gotowanie,
pranie, suszenie, kąpiel i t p.; sprzątanie,
konserwacja środki czystości, dezynsekcja,
substancje zapachowe; praca i hobby - komputer,
drukarka, farby, rozcieńczalniki itp.);
5.
Powietrze dopływające z zewnątrz
(zanieczyszczone dwutlenkiem siarki, tlenkami
azotu, pyłami przemysłowymi, tlenkiem węgla,
ozonem, pyłkami i zarodnikami roślin,
drobnoustrojami itp.);
6.
Radon przenikający z gleby
dr Irena Kosińska WUM
4
K
ategorie zagrożeń
określające stopień
prawdopodobnego ryzyka
zdrowotnego pomieszczeń
• A. Zagrożenie śmiercią lub nieuleczalną
chorobą
(tlenek węgla, radon, tlenki
azotu, ozon, pył oraz mykotoksyny)
• B. Zwiększenie podatności na
zachorowania
,
występowanie
charakterystycznych zespołów
objawowych, odczyny alergiczne u
osób nadwrażliwych
(formaldehyd,
rozpuszczalniki i lotne związki
organiczne, żywe i martwe
mikroorganizmy, roztocza i ich odchody,
pyłki kwiatowe itp.)
• C. Podrażnienie dróg oddechowych
, oczu
lub ogólne złe samopoczucie
(dwutlenek węgla, para wodna,
substancje zapachowe, kurz i inne)
dr Irena Kosińska WUM
5
Niekorzystny wpływ składu
chemicznego powietrza może
wynikać z:
• Zakłócenia naturalnych proporcji
głównych składników np. deficyt tlenowy;
• Obecności obcych substancji
chemicznych (nieorganicznych lub
organicznych), o działaniu:
•*
Drażniącym
(przemijającym), nie
powodującym trwałych skutków
zdrowotnych,
•*
Trwale szkodliwym dla zdrowia
w
warunkach przekroczenia stężeń
progowych, kumulowania się ich w
organizmie (przekroczenie granicznej
dozy przy długotrwałym oddziaływaniu
nawet niskiego stężenia)
•*
Rakotwórczym.
dr Irena Kosińska WUM
6
Zespoły kliniczne związane z
ekspozycją na zanieczyszczenia
powietrza wewnętrznego
(Building Related Illness (BRI)
•
Sick Building Syndrome
(SBS)
(Zespól chorego budynku)
•
Multiple Chemical Sensitivity
(MSC) (Wieloczynnikowa
nadwrażliwość chemiczna)
•
Chronić Fatique syndrome
(CFS) (Zespól przewlekłego
zmęczenia)
dr Irena Kosińska WUM
7
dr Irena Kosińska WUM
8
Aglaonema - „czyści atmosferę”. Absorbuje
benzen i trichloro-etylen pomaga redukować
efekt SBS.
dr Irena Kosińska WUM
9
Dla alergików, dzieci, osób ceniących zdrowie
Klimatyzatory nowej generacji wyposażone są w specjalne filtry, szczególnie
polecane alergikom,
ale również i dzieciom:
1.filtr typu HEPA
- niemal idealnie usuwa kurz, dym papierosowy i inne
nieprzyjemne zapachy, a także roztocza, pyłki roślin, zarodniki grzybów,
pleśń, sierść zwierząt, niektóre bakterie i wirusy,
2.filtr antybakteryjny emitujący atomy srebra
- działa bakterio i
grzybobójczo,
3.generator jonów ujemnych
- poprawia jakość powietrza, czyniąc go
świeżym, zdrowym
i przyjemnym,
4.filtr uwalniający witaminę C
(witamina młodości) - korzystnie wpływa na
sen i poprawia wydolność fizyczną,
5.filtr deodoryzujący z aktywnym węglem
- pochłania nieprzyjemne
zapachy.
dr Irena Kosińska WUM
10
Ururu Sarara -
klimatyzator wprowadzony
przez firmę Daikin. Jest to urządzenie
typu split z funkcjami nawilżania, osuszania, a także oczyszczania
powietrza, które nie wymaga zewnętrznego źródła wody.
System nawilżania Ururu skutecznie wprowadza do powietrza wodę
(450 ml/h), niezbędną do jego nawilżenia.
W przeciwieństwie do standardowych nawilżaczy jednostka
wewnętrzna nie ma zbiornika wody - takie rozwiązanie eliminuje
groźbę rozwoju bakterii i mikroorganizmów. Nie ma też potrzeby
doprowadzania innego źródła wody.
System wykorzystuje specjalny mechanizm nawilżający wbudowany
w jednostkę zewnętrzną. Ma on zdolność pochłaniania wilgoci z
powietrza z zewnątrz, które następnie przenosi do jednostki
wewnętrznej. Ponieważ wilgoć z powietrza w pomieszczeniu nie jest
pochłaniana, możliwe jest szybkie i skuteczne jego nawilżenie.
Funkcja ta jest szczególnie przydatna zimą, kiedy centralne
ogrzewanie powoduje znaczne osuszenia powietrza w mieszkaniach.
Nawilżone powietrze jest nie tylko korzystniejsze dla zdrowia, ale
również sprawia wrażenie cieplejszego.
dr Irena Kosińska WUM
11
Osuszanie
Klimatyzator wyposażony jest w funkcję usuwania
wilgoci z powietrza bez wpływu na temperaturę.
Miesza suche, chłodne powietrze z ciepłym, co
daje w efekcie powietrze przyjemnie osuszone.
Wysoki poziom wilgotności powietrza latem,
nawet przy umiarkowanych temperaturach, może
sprawiać, że pomieszczenie wydaje się przegrzane
i duszne. Gdy temperatura w pomieszczeniu
stanie się za wysoka, Ururu Sarara zmniejsza
poziom wilgotności, redukując jednocześnie
temperaturę (osuszanie chłodzące).
dr Irena Kosińska WUM
12
Ururu Sarara
• Świeże i czyste powietrze
•
• Dzięki dużej wydajności wentylacji
pomieszczeń, wynoszącej 32 m3/h, Ururu
Sarara jest w stanie w ciągu 2 godzin
wypełnić świeżym powietrzem pokój o
średniej powierzchni (około 26 m2).
•
• Powietrze oczyszczane jest w dwóch etapach.
W pierwszym - jednostka zewnętrzna
rozkłada zanieczyszczenia i nieprzyjemne
zapachy, zaś w drugim - jednostka
wewnętrzna pochłania wszelkie alergeny,
takie jak kurz, pyłki, roztocza, sierść zwierząt,
a fotokatalityczny filtr oczyszczający rozkłada
nieprzyjemne zapachy.
•
dr Irena Kosińska WUM
13
• Tryb nawilżania - korzystny zwłaszcza dla skóry - zapewnia
wysoki poziom wilgotności względnej w połączeniu z
odpowiednim nawiewem oraz emisją witamin i kwasu
hialuronowego.Chłodząca bryza - nawet przy nastawieniu
wysokiej temperatury można czuć przyjemny chłód. Zmiana
kierunku nawiewu pozwala stworzyć wrażenie przyjemnego
powiewu chłodnego powietrza.
•
• Komfortowy tryb nocny - urządzenie dostosowuje
temperaturę w pomieszczeniu do temperatury ciała
człowieka, zgodnie z cyklem snu. Przez pierwsze 3 godziny
snu temperatura jest stopniowo zmniejszana o 2°C, a
następnie, na godzinę przed przebudzeniem, zostaje powoli
podnoszona, aż do początkowej nastawy. Funkcja ta znacznie
poprawia jakość snu
•
• Działanie antypleśniowe - możliwość szybkiego obniżenia
wilgotności powietrza na 3 godziny zapobiega rozwojowi
zarodników pleśni.
dr Irena Kosińska WUM
14
Jak działa filtr fotokatalityczny?
- Reakcje chemiczne (zachodzące pod wpływem
światła).
- Reakcja polega na rozłożeniu substancji, która jest
elementem filtra na substancje silnie utleniające:
nadtlenek wodoru i rodnik wodorotlenowy.
- Substancje te utleniają zanieczyszczenia, które
rozkładane są do substancji nieszkodliwych -
dwutlenku węgla i wody.
Filtry fotokatalityczne mają zastosowanie również
jako biofiltry - przeznaczone są również do
neutralizacji mikroorganizmów.
Fotokatalityczny oczyszczacz
powietrza
usuwa 99,6% wszystkich alergenów (w tym
roztocza i pyłki), 99,99% bakterii i rozkłada
95% zapachów.
dr Irena Kosińska WUM
15
Główne źródła zanieczyszczenia
biologicznego mieszkań to m. i n.:
a), mieszkańcy (ludzie,
zwierzęta, szkodniki);
b), systemy budowlane;
c), wyposażenie i jego używanie;
d), produkty żywnościowe;
e), powietrze zewnętrzne
(atmosferyczne), pora roku
dr Irena Kosińska WUM
16
dr Irena Kosińska WUM
17
dr Irena Kosińska WUM
18
Schorzenia, które mogą być związane
z mikrobiologicznym
zanieczyszczeniem powietrza
• Zapalenie zatok
• Katar sienny
• Zapalenie spojówek
• Astma
• Zapalenie płuc
• Gorączka nawilżaczy, Legionelloza, gorączka
Pontiac
• Zespół SBS (zespół chorego budynku), MCS
(wieloczynnikowa nadwrażliwość chemiczna),
CFS (zespół przewlekłego zmęczenia)
• Aspergilloza płuc
• Kontaktowe dermatozy
• Egzema atopowa
• Pokrzywka kontaktowa
• Mykotoksykozy
• Alergie i reakcje pseudo-alergiczne
• Zakażenia szpitalne
dr Irena Kosińska WUM
19
Grzyby pleśniowe
Występują powszechnie w
powietrzu atmosferycznym i powietrzu
wnętrz
• Najczęściej występujące rodzaje to
Alternaria, Aspregillus, Cladosporium,
Fusarium, Mucor, Penicillium, Rhizopus
i
inne;
• W większości gatunków patogenność
wynika z podwyższonego stężenia
komórek grzybów lub ich zarodników;
• Niewielkie rozmiary zarodników grzybów
(<10(µm) pozwalają penetrować głęboko
drzewo oskrzelowe co prowadzi najczęściej
do reakcji alergicznych ze strony górnych i
dolnych dróg oddechowych;
• Grzyby stanowią jedną z podstawowych
grup alergenów inhalacyjnych (uczulenie
dotyczy 5-30% z atopią) odsetek ten jest
zawsze wyższy u dzieci niż u dorosłych.
dr Irena Kosińska WUM
21
Grzyby pleśniowe
• Emisja toksycznych substancji
(benzen, heptan i inne) do
powietrza pomieszczeń
• Produkują mykotoksyny
(działanie mutagenne,
teratogenne, kancerogenne) np..
Aspergillus flavus
dr Irena Kosińska WUM
22
RADON W
ATMOSFERZE
• Głównym źródłem radonu w atmosferze jest radon
wydostający się z gleby, gdzie jego stężenia sięgają
tysięcy Bq/m3.
• Po wydostaniu się z gleby do atmosfery następuje
bardzo szybka ekspansja radonu i jego
rozrzedzenie powodując znaczny spadek stężenia.
• Wielkość ekshalacji radonu z gruntu jest zależna
od miejsca (rodzaj gleby, geologia podłoża) oraz
od warunków atmosferycznych (ciśnienie, siła
i kierunek wiatru, wilgotność, obecność pokrywy
śnieżnej, itp.).
• Średnie stężenie radonu w powietrzu
atmosferycznym na terenie Polski utrzymuje się
na poziomie do 10 Bq/m3,
natomiast w budynkach mieszkalnych od kilku do
ponad 100 Bq/m3.
dr Irena Kosińska WUM
23
UDZIAŁ RÓŻNYCH ŹRÓDEŁ PROMIENIOWANIA
W SUMARYCZNEJ DAWCE ROCZNEJ WYNOSZĄCEJ ok. 2,8 mSv/rok
(grudzień 2006)
dr Irena Kosińska WUM
24
25
Udział różnych źródeł w
sumarycznym stężeniu radonu w
budynku
dr Irena Kosińska WUM
26
Migracja radonu z wód podziemnych
Źródło: www.kgs.ku.edu/Publications/PIC/pic25.html
dr Irena Kosińska WUM
27
DOSEMAN PRO
Prowadzi precyzyjne pomiary
Radonu-
222 progeny and their PAEC (potential
alpha energy concentration) które są
najważniejsze dla określenia dawki
promieniowania radonu
dr Irena Kosińska WUM
29
DETEKTORY...
DETEKTORY CR-39
Pomiary stężenia radonu w budynkach
mieszkalnych za pomocą detektorów śladowych
CR-39 polegają na długoterminowej
(np. 2-, 3– miesięcznej) ekspozycji detektora
w danym pomieszczeniu a następnie
„odczytaniu” go w laboratorium.
Detektory składają się z plastikowej osłony
wewnątrz której umieszczona jest specjalna
folia CR-39. Cząstki alfa, emitowane przez
radon wnikający do środka osłony, powodują
powstanie mikroskopijnych uszkodzeń
(otworów) w folii. Komputerowa analiza
obrazu pozwala na obliczenie ilości tych
otworów i na tej podstawie na określenie
stężenia radonu w miejscu ekspozycji
detektora.
Model NRPB
Model RadoSys
Źródło:
dr Irena Kosińska WUM
30
RADON A ZDROWIE
• Radon jako gaz szlachetny nie wpływa bezpośrednio na
nasz organizm. Rozpada się on, emitując cząstki alfa, na
krótkożyciowe pochodne (izotopy polonu: 218Po i
214Po, i ołów 210Pb), które następnie łączą się z
aerozolami i wnikają do układu oddechowego. Ten
proces może stanowić wzrost zagrożenia zdrowotnego
przy występowaniu wyższych stężeń radonu
w pomieszczeniach, w których spędzamy większość
czasu.
• Pochodne radonu nie deponują się jednolicie w układzie
oddechowym - głębokość wnikania cząstki zależy od jej
rozmiarów. Aerozole znajdujące się we wdychanym
powietrzu są często odkładane w górnych częściach
układu oddechowego lub nabłonku płucnym, skąd mogą
być usunięte w ciągu kilku godzin. Jedynie najmniejsze
cząstki (o średnicy poniżej 0,1 mm) trafiają do
pęcherzyków płucnych. Tam zdeponowane mogą
pozostawać miesiące lub lata.
• Cząsteczki aerozoli o dużej rozpuszczalności są szybko
absorbowane z układu oddechowego do krwi, natomiast
cząsteczki nierozpuszczalne są deponowane w ściankach
pęcherzyków, a następnie fagocytowane przez leukocyty
i przenoszone przez śródbłonek naczyń włosowatych do
naczyń limfatycznych, którymi przemieszczane są do
węzłów chłonnych.
dr Irena Kosińska WUM
31
Radon a zdrowie
• Czas przebywania pochodnych radonu
w pęcherzykach płucnych jest długi i
dlatego płuca są najbardziej narażone na
działanie radonu, w szczególności przy
ciągłej, zwiększonej inhalacji radonem.
• Dawka otrzymana przez płuca w wyniku
wdychania radonu zależy m.in. od:
- stężenia radonu we wdychanym
powietrzu,
- szybkości oddychania,
- obszaru płuc gdzie cząsteczki są
zdeponowane,
- szybkości usuwania cząsteczek (ich
średnicy, gęstości).
dr Irena Kosińska WUM
33
TERAPIA RADONOWA
•
Terapia radonowa jest najczęściej zalecana przy
dolegliwościach reumatycznych, w chorobie Bechterewa, ale
też przy leczeniu wielu innych chorób degeneracyjnych, jak
artrozy i artritis.
•
Jest również skuteczna przy astmie, chronicznym bronchicie i
wielu schorzeń skóry.
•
Terapia radonowa wzmacnia siłę regeneracji komórek i
powiększa naturalną produkcję endorfiny, skutkiem czego
powstaje efekt uśmierzający bóle.
•
Powiększona produkcja tak zwanych „zamiataczy wolnych
rodników” przeciwdziała ich eliminacji w naszym organizmie.
•
Pomimo że terapia radonowa najczęściej jest stosowana w
leczeniu wielu poważncyh schorzeń, ma ona również pozytywny
wpływ na działanie zdrowego organizmu. Nie musimy więc
mieć jakiekolwiek dolegliwości, aby móc skorzystać z inhalacji
radonowej.
•
•
W jednym z programów odnowy biologicznej An-Joy została
włączona 40-minutowa inahalacja radonowa w Jeleniej
Strudze.
Odbywa się to w grocie inhalacyjnej. Uczestnicy terapii leżą na
łóżkach relaksacyjnych w specjalnych ubraniach termicznych w
temperaturze 7 °C . Po inhalacji radonowej następują lekkie
ćwiczenia w ciepłym basenie z jaccuzi.
dr Irena Kosińska WUM
34
dr Irena Kosińska WUM
35
Materiały budowlane - stężenie
radionuklidów w Bq/kg rad-226
• Cement (15-110) f
1
(0.15-0.72), f
2
(15-
110)
• Beton komórkowy i lekki (4-106)
f
1
(0.12-1.17), f
2
(10-131)
• Ceramika budowlana (2-86), f
1
(0.13-
0.98), f
2
(11-107)
• popioły lotne (11-337), f
1
(0.06-2.24),
f
2
(11-337),
• f
1
=1 i f
2
=200Bq/kg - surowce i
materiały budowlane stosowane w
budynkach przeznaczonych na pobyt
ludzi
• potas-40, tor-228
dr Irena Kosińska WUM
36
Mikroklimat a zdrowie
• Podstawowe parametry
mikroklimatu: temperatura,
wilgotność względna, ruch
powietrza, nasłonecznienie,
ciśnienie atmosferyczne
• Powietrze wewnętrzne –
klimatyzacja – skutki uboczne
(sale operacyjne)
• Powietrze atmosferyczne –
schorzenia związane ze zmianami
pogody
dr Irena Kosińska WUM
37
Mikroklimat a zdrowie
• Mikroklimat tworzą: temperatura, wilgotność, ruch
powietrza, ciśnienie atmosferyczne
• Reakcję człowieka na czynniki atmosferyczne
(mikroklimatyczne) można podzielić na trzy
kategorie:Naturalną, fizjologiczną reakcję pogodową;
Nadmierną reakcję pogodową; Patologiczną reakcję
pogodową.
• Meteoropaci to osoby, które reagują na zmiany pogody.
Występowanie reakcji meteoropatycznych jest związane
przede wszystkim z trybem życia (np. długie okresy
przebywania w pomieszczeniach zamkniętych). Z danych
statystycznych wynika, że większość meteoropatów mieszka
w miastach, są nimi głównie kobiety i dzieci oraz osoby po 60
roku życia. Obserwuje się u nich pogorszenie stanu i
wydolności fizycznej.
• Choroby meteorotropowe to choroby związane z
patologiczną reakcją pogodową. Zaliczamy do nich: Choroby
gośćcowe, Chorobę wieńcową, Choroby alergiczne,
Napady padaczkowe, Nieżyty nosa, gardła, krtani,
tchawicy; Choroby alergiczne
dr Irena Kosińska WUM
38
Higiena gabinetu
lekarskiego
•
Gabinet lekarski, a w szczególności pokój badań lekarskich (gdy
jest wydzielony z pozostałej części gabinetu), obciążony jest średnim
poziomem ryzyka zakażenia spowodowanego przez zanieczyszczenie
drobnoustrojami narzędzi diagnostycznych, sprzętów i powierzchni.
Ryzyko to dotyczy wyposażenia, które nie penetruje przez skórę i nie
wnika do jałowych przestrzeni ciała, ale ma kontakt z błoną śluzową
lub nieuszkodzoną skórą.
•
Wyposażenie to wymaga oczyszczania poprzez mycie i dezynfekcję, w
zasadzie po zakończeniu każdego dnia pracy, z wyjątkiem sytuacji,
gdy dojdzie do zanieczyszczenia krwią lub wydzielinami czy
wydalinami.
•
Pomocą w zapobieganiu przenoszenia zakażeń w gabinecie
lekarskim są wprowadzone procedury higieniczne, do których
należy mycie i dezynfekcja rąk, sprzętów i powierzchni.
•
W gabinecie lekarskim za pomocą preparatów bakterio- i
grzybobójczych, pozytywnie zaopiniowanych przez Państwowy Zakład
Higieny należy dezynfekować:
•
słuchawki lekarskie (zwłaszcza po kontakcie ze skórą pacjenta, na
której występowały jakiekolwiek wykwity),
•
mankiety do mierzenia ciśnienia itp.
•
Szpatułki drewniane, plastikowe do badania jamy ustnej i gardła
muszą być stosowane jednorazowo, a następnie traktowane jako
odpady medyczne.
•
Kozetka lekarska powinna być pokryta prześcieradłem jednorazowego
użytku, zmienianym dla każdego pacjenta. Takie postępowanie
dotyczy także stołu do badania niemowląt w gabinecie pediatrycznym.
dr Irena Kosińska WUM
39
Higiena gabinetu
zabiegowego
• Gabinet zabiegowy charakteryzuje duży poziom ryzyka
zakażeń, do których może dochodzić przez skażone
drobnoustrojami narzędzia, sprzęt i powierzchnie. Dotyczy to
wyposażenia, które penetruje przez skórę, wnika do jałowych
przestrzeni ciała oraz penetruje system naczyniowy.
Wyposażenie to wymaga wstępnej dezynfekcji, oczyszczania
poprzez mycie, a następnie sterylizacji. Wymagania te stosują
się do narzędzi wielokrotnego użytku, służących do zabiegów
związanych z naruszeniem ciągłości tkanek, bądź
wymagających kontaktu z błoną śluzową lub uszkodzoną
skórą (jak np. opatrunki i zdejmowanie szwów przy użyciu
sprzętu medycznego). Inne na rzędzia i sprzęty, mogące łatwo
ulec zanieczyszcze niu krwią lub innym materiałem zakaźnym
(jak np. kozetka lekarska, fotel do iniekcji dożylnych i po
bierania krwi), należy dezynfekować preparatami o szerokim
spektrum działania, za każdym razem w przypadku
zanieczyszczenia oraz po zakończeniu dnia pracy. Kozetka
lekarska powinna być pokryta prześcieradłem jednorazowego
użytku, zmienianym dla każdego pacjenta. Dotyczy to także
stołu do pielęgnacji niemowląt.
dr Irena Kosińska WUM
40
Gabinet zabiegowy w
aspekcie higieny
• Mycie i dezynfekcję całego pomieszczenia
gabinetu zabiegowego i sprzętów powinno się
przeprowadzać codziennie po zakończeniu
dnia pracy.
• Sterylizacja narzędzi musi być
przeprowadzana według stosownych metod i
zasad oraz z wykorzystaniem odpowiedniego
aparatu sterylizacyjnego i właściwych metod
kontroli skuteczności jego działania. Każde
narzędzie powinno być poddane dezynfek cji
natychmiast po użyciu, następnie powinno
zostać starannie oczyszczone i wysuszone, a
dopiero po tych zabiegach skierowane do
sterylizacji.
dr Irena Kosińska WUM
41
Higiena gabinetu
zabiegowego – odpady
• Odpady powstające w gabinecie
zabiegowym. Zużyty sprzęt jednorazowego
użytku, materiały opatrunkowe, rękawiczki
itp., powinno się gromadzić w specjalnych
pojemnikach i utylizować zgodnie z zasadami
przyjętymi dla tego rodzaju odpadów.
Przedmioty ostre, jak igły, po użyciu należy
wrzucać do specjalnych plastikowych
pojemników o twardych, nieprzekłuwalnych
ściankach. Po napełnieniu do 3/4 objętości
pojemniki należy zamknąć i traktować jak
inne odpady medyczne. Pojemniki na skażony
sprzęt i materiały powinny być oznaczone
czerwonym kolorem.
dr Irena Kosińska WUM
42
Higiena sal
operacyjnych
•
Sala operacyjna jako miejsce szczególne w bloku operacyjnym, musi
spełniać odpowiednie warunki zapewniające bezpieczne dla pacjenta
i personelu przeprowadzenie zabiegu operacyjnego. W sali
operacyjnej powinien być zachowany wzmożony reżim sanitarny, aby
nie była ona miejscem, w którym dochodzić może do zakażenia
pacjenta. W związku z powyższym od personelu sali operacyjnej
wymaga się szczególnej samodyscypliny, dużej wiedzy fachowej i
odpowiednich umiejętności.
•
Współcześnie budowane bloki operacyjne posiadają klimatyzowane
sale operacyjne, co wyklucza konieczność instalowania kaloryferów
w takich obiektach (siedlisko pyłów i patogennej mikroflory). Brak
okien ogranicza również dostęp zanieczyszczeń z powietrza
atmosferycznego (przede wszystkim bakterii i grzybów). Jeżeli w sali
operacyjnej znajdują się okna, to winny być zamknięte na stałe.
•
W każdym bloku operacyjnym (bez względu na jego wielkość)
powinny być stworzone warunki do bezpiecznego, zgodnego z
zasadami aseptyki przeprowadzania zabiegów operacyjnych. Układ
pomieszczeń tworzących blok operacyjny powinien zapewnić
zachowanie strefy brudnej, czystej i jałowej oraz wymusić
jednokierunkowy ruch personelu, pacjentów i jałowego materiału.
Aby zapewnić jednokierunkowość, w bloku operacyjnym powinno
być jedno wejście i wyjście dla pacjenta. Pomieszczenia bloku
operacyjnego pomiędzy poszczególnymi strefami powinny być
zamykane samoczynnie na zasadzie zamków samozatrzaskowych.
dr Irena Kosińska WUM
43
Sala operacyjna
Główne źródła zagrożeń zdrowia na salach
operacyjnych:
•
Zyski ciepła (pochodzą od niezbędnego podczas operacji oświetlenia
w postaci lamp sufitowych, lampy bezcieniowej i lamp bocznych
oświetlających dodatkowo pole operacyjne; od aparatów medycznych
działających podczas operacji oraz od oświetlenia naturalnego.
Zalecana temperatura powietrza wg różnych norm zawarta może być
w przedziale od 18 do nawet 26oC.
•
Zyski wilgoci (źródła: urządzenia znajdujące się w sali,
powierzchnie zwilżone). Wilgotność względna sali operacyjnej
powinna zapewniać dobre samopoczucie osób w niej przebywających,
oraz posiadać wartość wykluczającą możliwość eksplozji gazów
anestezyjnych. Zalecana wilgotność względna wg różnych norm
kształtuje się w przedziale 35- 60%.
•
Hałas (źródła: praca aparatury medycznej lub praca wadliwie
działającej lub źle izolowanej instalacji klimatyzacyjnej, hałas
zewnętrzny). Poziom natężenia hałasu, odpowiadający wymaganiom
higienicznym 35-50dB.
•
Praca ze źródłami UV (źródła UV to urządzenia stosowane do
dezynfekcji sprzętu i pomieszczeń). Podczas pracy lamp
ultrafioletowych do środowiska dezynfekowanego wydziela się
dodatkowo ozon, co potęguje ich siłę biobójczą, a jednocześnie
stwarza zagrożenie zanieczyszczenia ozonem powietrza
wewnętrznego.
dr Irena Kosińska WUM
44
Sala operacyjna
Główne źródła zagrożeń zdrowia na salach
operacyjnych:
• Personel sali operacyjnej narażony jest na: czynniki
niebezpieczne i czynniki szkodliwe oraz czynniki
uciążliwe.
• Do czynników niebezpiecznych i szkodliwych zaliczamy:
• narażenie na ciągłą ekspozycję gazów anestetycznych
• narażenie na środki antyseptyczne
• narażenie na promieniowanie rentgenowskie
• pracę w polu magnetycznym
• hałas
• narażenie na infekcje.
• Czynniki uciążliwe to:
• wysoki poziom stresu
• częsta zmiana napięć psychicznych
• nieregularne godziny pracy
• nadmierne przeciążenie pracą.
dr Irena Kosińska WUM
45
Zakażenia szpitalne
• Według uproszczonej definicji
zakażenie szpitalne to „zakażenie,
które rozwija się w czasie pobytu
chorego lub po jego wypisie ze
szpitala, u pacjentów, którzy nie
byli zakażeni przy przyjęciu do
szpitala”
• Zakażenia szpitalne dzielą się na:
• zakażenia endogenne
• zakażenia egzogenne.
dr Irena Kosińska WUM
46
Zakażenia szpitalne
Drobnoustroje uznawane za czynnik etiologiczny zakażeń
szpitalnych to: bakterie Gram-dodatnie, bakterie Gram-ujemne,
bakterie nietypowe, wirusy krwiopochodne, wirusy oddechowe, inne
wirusy, grzyby oraz pasożyty.
•
Bakterie Gram-dodatnie:
•
ziarenkowce tlenowe ( Staphylococcus aureus koagulazo-dodatnie
wrażliwe na metycylinę (MSSA) i oporne (MRSA); Staphylococcus
epidermidis koagulazoujemne wrażliwe i oporne na metycylinę;
Streptococcus, w tym: enterokoki (Enterococ-cusfaecalis i
Enterococcus faecium), streptokoki β-hemolizujące (Streptococcus
pyogenes i inne), streptokoki α-hemolizujące (Strepto coccus
pneumoniae, grupa Streptococcus viridans i inne);
•
bakterie nitkowate tlenowe (Nocardia asteroides i inne);
•
laseczki beztlenowe (Clostridium difficile, Clostridium perfringens i
inne);
•
prątki, w tym Mycobacterium tuberculosis oraz prątki nietypowe
(Mycobacterium avium i inne);
•
maczugowce (Corynebacterium urealiticum i inne).
•
Bakterie Gram-ujemne:
•
pałeczki tlenowe fermentujące, w tym: (Enterobacteriaceae
(Escherichia coli, Klebsiella, Serratia, Enterobacter, Proteus,
Morganella, Citrobacter, Salmonella, Shigella i inne); Haemophilus
influenzae; Legionella (Legionella pneumophila i inne),
•
pałeczki tlenowe niefermentujące (Pseudomonas aeruginosa,
Burkholderia cepacia, Stenatrophomonas maltophila, Adnetobacter,
Achromobacter i inne);
•
pałeczki beztlenowe (Bacteroides, Prevotella i inne).
•
Bakterie nietypowe:
•
Mycoplasma (Mycoplasma pneumoniae i inne);
•
Chlamydia (Chlamydia pneumoniae i inne).
dr Irena Kosińska WUM
47
Zakażenia szpitalne cd
•
Wirusy krwiopochodne:
•
wirus zapalenia wątroby B (HBV) z rodziny Hepadnaviridae;
•
wirus zapalenia wątroby C (HCV) z rodziny Flavoviridae;
•
ludzki wirus upośledzenia odporności (HIV) z rodziny Retroviridae;
•
wirus cytomegalii (CMV) z rodziny Herpesviridae.
•
Wirusy oddechowe:
•
wirus grypy A i B z rodziny Orthomyxoviridae;
•
wirusy paragrypy i RSV z rodziny Paramyxoviridae (enterovirusy ECHO i
Coxsackie z rodziny Picornavidae; adenowirusy z rodziny Mastadenoviridae;
rinowirusy z rodziny Picornaviridae)
•
Inne wirusy:
•
wirus varicella-zoster (VZV) z rodziny Herpesviridae;
•
wirus różyczki z rodziny Togariviridae;
•
rotawirusy z rodziny Reoviridae.
•
Grzyby:
•
grzyby drożdżopodobne (Candida albicans, Candida tropicalis, Candida
parapsilosis, Can dida krusei, Candida glabrata, Cryptococcus neoformans,
Scedosporium prolificans i inne);
•
grzyby drożdżopodobne atypowe (Candida dubliniensis);
•
grzyby pleśniowe (Aspergillus fumigatus, A.flavus, A. niger i inne; Fusarium
spp. (Fusarium solani, Fusarium moniliforme, Fusani oxysperum i inne).
•
Pasożyty:
•
Enterobiiis vermicularis;
•
Hymenolepis nana;
•
Cryptosporidium spp.
.
dr Irena Kosińska WUM
48
Zakażenia szpitalne -
kryteria
•
Kryteria kliniczne ustalone przez amerykański Centers for Disease Control w
1988 roku są najczęściej stosowane przy stwierdzaniu zakażeń szpitalnych.
Wykonano je na potrzeby programu the National Nosocomial Infections Study
(NNIS) i modyfikowano w 1992 i 1996 roku. Według powyższego kryterium
zaka żenia szpitalne dzieli się na 13 grup klinicznych, które przedstawiono
poniżej:
•
zakażenia miejsc chirurgicznych (ran pooperacyjnych),
•
pierwotne zakażenia krwi,
•
zapalenia płuc,
•
zakażenia dróg moczowych,
•
zakażenia kości i stawów,
•
zakażenia układu sercowo-naczyniowego,
•
zakażenia centralnego układu nerwowego,
•
zakażenia oka, ucha, nosa, gardła i jamy ustnej,
•
zakażenia układu pokarmowego, w tym zakaże nia pokarmowe, żołądkowo-
jelitowe i inne zaka żenia wewnątrzbrzuszne oraz wirusowe zapalenia wątroby,
•
zakażenia dolnych dróg oddechowych (z wyłą czeniem pneumonii) z
uwzględnieniem zapaleń oskrzeli i tchawicy,
•
zakażenia układu rozrodczego,
•
zakażenia skóry i tkanek miękkich z uwzględ nieniem owrzodzeń odleżynowych
oraz ran oparzeniowych,
•
zakażenia układowe, które obejmują infekcje wielonarządowe bez pojedynczego
określonego miej sca infekcji i zazwyczaj wirusowego pochodzenia.
dr Irena Kosińska WUM
49
Zakażenia szpitalne
Do najczęstszych postaci klinicznych zakażeń szpitalnych należą: zapalenia
dróg moczowych, zapalenia układu oddechowego, zakażenia miejscowe,
zakażenia ran pooperacyjnych oraz posocznice. Częstość występowania
poszczególnych rozpoznań zakażeń jest zróżnicowana i zależy od specyfiki
oddziału lub szpitala oraz metodyki przeprowadzanych badań.
Przy stwierdzaniu zakażeń szpitalnych uwzględnia się czynnik czasu, który
upływa od chwili przyję cia pacjenta do szpitala do momentu ujawnienia się
infekcji. Większość zakażeń bakteryjnych ujawnia się co najmniej po upływie
48-72 godzin od przy jęcia do szpitala. Okres wylęgania może być dłuż szy i
wynosić od dwóch tygodni (legionelloza), do sześciu miesięcy (zakażenia
wywołane przez wirusy hepatotropowe) oraz kilku lat (zakażenia HIV/AIDS).
Czynnik czasu jest również uwzględniany w przy padku zakażeń miejsc
chirurgicznych. Infekcje skóry, tkanki podskórnej, mięśni i innych tkanek
ujawniające się w okresie do 30 dni od nacięcia chirurgicznego są uznawane za
zakażenia szpital ne. Przy implantach ciał obcych, jak protezy naczy niowe lub
sztuczne zastawki, okres rozwoju infekcji szpitalnych pod postacią głębokich
zaka żeń może być wydłużony do jednego roku. Za zakażenia szpitalne
przyjmuje się infekcje no worodków związane z pasażem przez drogi rodne w
czasie porodu i wywołane przez mikroflorę mat czyną. Natomiast nie kwalifikuje
się jako zakażenie szpitalne u noworodków infekcji przechodzących przez
łożysko i ujawnionych wkrótce po urodzeniu, jak opryszczka, toksoplazmoza lub
kiła wrodzona. Za zakażenia układu pokarmowego uważa się ostre epizody
biegunkowe u hospitalizowanych chorych z płynnymi stolcami, które utrzymują
się przez co najmniej 12 godzin.
W walce z zakażeniami szpitalnymi ogromną rolę odgrywa monitoring zakażeń
szpitalnych. Prowadzony on jest przez szpitalny Zespół ds. Zakażeń
Szpitalnych z uwzględnieniem specyfiki szpitala oraz jego potrzeb i możliwości.
Cel i zakres (moduły) monitoringu zakażeń szpital nych określają roczne
(okresowe) plany monitorin gu opracowane przez wyżej wymieniony Zespół.
Szczególnie istotny z punktu widzenia ograniczenia zakażeń szpitalnych jest
również jego nadzór nad antybiotykoterapią prowadzoną w szpitalu.
