Władza sądownicza

Władza sądownicza

, pojęcie 

nawiązujące do zasady podziału władzy, trzecia 
władza w państwie (oprócz władzy 
ustawodawczej i władzy wykonawczej), oznacza 
powierzenie wyodrębnionym organizacyjnie 
strukturom państwowym (wymiarowi 
sprawiedliwości sprawowanemu przez 
niezależne i niezawisłe sądy) możliwości 
rozstrzygania sporów prawnych, orzekanie w 
rozpoznawanych sprawach z zakresu prawa 
karnego, prawa cywilnego i prawa 
administracyjnego, a w wielu państwach 
również kontrola zgodności działań innych 
organów państwa z prawem i konstytucją, którą 
przeprowadza przez sądownictwo 
konstytucyjne (np. Rada Konstytucyjna we 
Francji, Trybunał Konstytucyjny w Niemczech).

Do władzy sądowniczej zalicza się:

-sąd najwyższy,
-sądy powszechne,
-sądy szczególne,
-trybunał konstytucyjny,
-trybunał stanu.

Art. 175.
1. Wymiar sprawiedliwości w Rzeczypospolitej Polskiej 
sprawują Sąd Najwyższy, sądy powszechne, sądy 
administracyjne oraz sądy wojskowe.
2. Sąd wyjątkowy lub tryb doraźny może być 
ustanowiony tylko na czas wojny.

Wymiar sprawiedliwości w Polsce 

– wymiar 

sprawiedliwości w Polsce sprawują – jak określa art. 175 
ust. 1 Konstytucji – sądy: Sąd Najwyższy, sądy 
powszechne, sądy administracyjne oraz sądy wojskowe. 
W mediach często, acz błędnie, do organów wymiaru 
sprawiedliwości zaliczana jest także prokuratura, 
tymczasem prokurator (nie: prokuratura) jest organem 
ścigania, podobnie jak np. policja.

Zasady wymiaru sprawiedliwości

, ogół reguł mających 

na celu zapewnienie najbardziej obiektywnego, zgodnego z 
interesem obywateli i państwa, wykonywania wymiaru 
sprawiedliwości.

W polskim wymiarze sprawiedliwości obowiązują m.in. zasady: 
prawo do obrony, niezawisłości sądów, prawdy materialnej, 
jawności, domniemania niewinności, kolegialności, jednolitości 
systemu organów sądowych oraz instancyjności. Wszystkie te 
zasady razem wzięte mają na celu zagwarantować 
oskarżonemu lub każdemu, kto dochodzi swoich roszczeń 
cywilnych, rzetelny proces sądowy.

 

Wymiar sprawiedliwości opiera sie na 4 

podstawowych zasadach:

-niezawisłości ( podporządkowanie sądów 

wyłącznie Konstytucji i ustawom )

-fachowości ( właściwa obsada personalna oraz 

sposób organizacji pracy sędziów )

-bezstronności ( zachowanie u sędziego 

neutralności i niezależności względem 
jakichkolwiek wpływów)

-niezależności ( wyraz autonomii pracy sędziów 

w stosunku do innych organów państwowych )

Według Konstytucji Rzeczypospolitej 

Polskiej z roku 1997 władzę 

sądowniczą sprawują sądy i trybunały. 

Konstytucja gwarantuje ich odrębność i 

niezależność od innych władz.

Art. 173.
Sądy i Trybunały są władzą odrębną i niezależną od innych 
władz.
Art. 174.
Sądy i Trybunały wydają wyroki w imieniu Rzeczypospolitej 
Polskiej.

Trybunały w Polsce 

- obecnie w Polsce funkcjonują dwa 

trybunały (konstytucyjny i stanu), które są częścią władzy 
sądowniczej, pozostając jednocześnie poza strukturą wymiaru 
sprawiedliwości. W dziejach państwa polskiego istniały 
następujące instytucje określone mianem trybunałów.

Trybunał Konstytucyjny

- Jego podstawowym zadaniem 

jest kontrolowanie zgodności norm prawnych niższego rzędu 
z normami prawnymi wyższego rzędu, przede wszystkim z 
Konstytucją i niektórymi umowami międzynarodowymi 

Trybunał Stanu

- główne zadanie polega na egzekwowaniu 

odpowiedzialności najwyższych organów i urzędników 
państwowych za naruszenie Konstytucji lub ustawy, w 
związku z zajmowanym stanowiskiem lub w zakresie 
swojego urzędowania, jeśli czyn ten nie wyczerpuje znamion 
przestępstw

ORGANY  KONTROLI I 

OCHRONY PRAWA  

     Prokuratura 

- urząd państwowy powołany do stania na straży 

praworządności. Zazwyczaj swój cel prokuratura realizuje poprzez 
zaskarżanie do sądów decyzji niezgodnych z prawem, ściganie 
przestępstw, pomoc prawną społeczeństwu oraz branie udziału w 
procesie legislacyjnym jako czynnik opiniodawczy.

Najwyższa Izba Kontroli

 – to instytucja państwowa, podlegająca 

bezpośrednio Sejmowi i prowadząca kontrole w państwie. W zakresie 
NIK-u jest m.in.: kontrolowanie działalności organów państwa 
(administracji rządowej), NBP, osób prawnych działających na rzecz 
państwa, organizacji państwowych. Głównym zadaniem 
prowadzonych przez NIK kontroli jest dostarczanie Sejmowi i opinii 
publicznej informacji o działaniach państwa, które są oceniane pod 
kątem: legalności, gospodarności, celowości oraz rzetelności. 
Szczególną, konstytucyjną rolę zajmuje opinia NIK w procedurze 
zatwierdzania przez Parlament sprawozdania budżetowego Rządu.

Rzecznik Praw Obywatelskich (RPO) 

- jednoosobowy organ władzy 

państwowej, pełniący funkcję ombudsmana. Urząd ten powstał w 
Polsce z dniem 1 stycznia 1988 roku.

Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji (KRRiT lub KRRiTV)

 to organ 

konstytucyjny (art. 213 - 215), który stoi na straży wolności słowa, 
prawa do informacji oraz interesu publicznego w radiofonii i telewizji.

KONIEC