EPIDEMIOLOGIA OTYŁOŚCI 
W POLSCE I NA ŚWIECIE

Paweł Czyż
Michał Grzywna 
Ratownictwo Medyczne II rok

Definicja

•

Nieprawidłowe lub nadmierne 
nagromadzenie tłuszczu w tkance 
tłuszczowej prowadzące do pogorszenia 
stanu zdrowia. (WHO)

•

W praktyce otyłość w wieku dorosłym 
definiowana jest jako BMI wiesze od 30, a 
nadwaga jako BMI większe od 25. BMI 
powyżej 40 wskazuje na otyłość z 
bezpośrednim zagrożeniem życia. 

WSKAŹNIK BMI

•

< 16,0 – wygłodzenie

•

16,0–16,99 – wychudzenie

•

17,0–18,49 – niedowagę

•

18,5–24,99 – wartość prawidłową

•

25,0–29,99 – nadwagę

•

30,0–34,99 – I stopień otyłości

•

35,0–39,99 – II stopień otyłości (otyłość kliniczna)

•

≥ 40,0 – III stopień otyłości (otyłość skrajna)

WSKAŹNIK WHR

 

•

Innym wskaźnikiem antropometrycznym 
wykorzystywanym w praktyce jest wskaźnik WHR 
(waist-hip ratio). Jest to prosty miernik tzw. otyłości 
centralnej, czyli nadmiernego nagromadzenia 
tłuszczu w okolicy brzusznej. Określając WHR 
mierzymy najwęższe miejsce w talii i najszersze 
miejsce w biodrach, a następnie dzielimy obwód talii 
przez obwód bioder. Otrzymany wynik u kobiet nie 
powinien przekroczyć 0,8; natomiast u mężczyzn 0,9.

 

•

WHR = obwód talii (cm)/obwód bioder (cm)

•

Według Światowej Organizacji Zdrowia na 
świecie żyje około 1,6 miliarda ludzi z 
nadwagą, osoby otyłe to ponad 522 mln. 
Otyłość jest nie tylko problemem medycznym, 
który przyczynia się bezpośrednio do 10-13% 
przedwczesnych zgonów w regionie 
europejskim, ale również ekonomicznym – 
koszty związane z otyłością stanowią około 5% 
nakładów na ochronę zdrowia w Wielkiej 
Brytanii, a w całej Europie wahają się od 2 do 
7%

OTYŁO

ŚĆ

OTYŁO

ŚĆ

UPOŚLE-

DZONA 

TOLERAN

CJA 

GLUKOZY

UPOŚLE-

DZONA 

TOLERAN

CJA 

GLUKOZY

ZABURZE

NIA 

ODDECH

O-WE

ZABURZE

NIA 

ODDECH

O-WE

CHOROB

A 

WIEŃCO

WA

CHOROB

A 

WIEŃCO

WA

UDAR 

MÓZGU

UDAR 

MÓZGU

CHOROB

Y 

NOWOT

WO-

ROWE

CHOROB

Y 

NOWOT

WO-

ROWE

CHOROB

A 

ZWYROD

NIE-

NIOWA 

STAWÓW

CHOROB

A 

ZWYROD

NIE-

NIOWA 

STAWÓW

NIEWYD

OL-NOŚĆ 

SERCA

NIEWYD

OL-NOŚĆ 

SERCA

ZABURZE

NIA 

NASTROJ

U

ZABURZE

NIA 

NASTROJ

U

KAMICA 

ŻÓŁCIOW

A

KAMICA 

ŻÓŁCIOW

A

HIPERLI

PI-DEMIA

HIPERLI

PI-DEMIA

NADCIŚN

IE-NIE 

TĘTNICZ

E

NADCIŚN

IE-NIE 

TĘTNICZ

E

CUKRZYC

A TYPU 2

CUKRZYC

A TYPU 2

WYSTĘPOWANIE OTYŁOŚCI NA 
ŚWIECIE

Gdzie najczęściej możemy spotkać 
osoby otyłe?

•

Jednym z najwyższych wskaźników osób 
dotkniętych otyłością charakteryzują się 
Stany Zjednoczone. Do znacznego 
wzrostu występowania nadwagi i otyłości 
w tym kraju doszło w latach 1980-1990. W 
2000 roku aż 64,5% dorosłych 
Amerykanów miało nadwagę lub otyłość, 
30,5% było otyłych, w tym 7,4% stanowiła 
otyłość olbrzymia

Nie tylko USA?

•

Częstość występowania otyłości u dorosłych w 
Europie Wschodniej, Wschodniej części Morza 
Śród-ziemnego, Hiszpanii i Włoszech jest 
równie wysoka, co w Stanach Zjednoczonych, 
natomiast w Chinach, Ja-ponii i większej 
części Afryki otyłość jest nadal stosun-kowo 
rzadkim zjawiskiem. Sytuacja w tych krajach z 
roku na rok zmienia się jednak na niekorzyść 
w związ-ku ze zmianą nawyków żywieniowych 
i rozpowszech-nieniem żywności typu fast food 

MAPA OTYŁOŚCI

Polska

•

Analiza wskaźnika BMI pokazuje, że częstość 
występowania otyłości wzrasta w populacji dorosłych 
mieszkańców Polski. Zbyt dużą masę ciała ma co drugi 
Polak, jak również można zauważyć, że problemy z 
nadmierną masą ciała częściej występują u mężczyzn. 
W ciągu 13 lat populacja dorosłych mężczyzn z 
nadwagą lub otyłych wzrosła o 32 punkty procentowe. 
Pod koniec 2009 r. ponad 61% mężczyzn ważyło zbyt 
dużo (45% miało nadwagę, 17% otyłość). Populacja 
dorosłych kobiet z nadwagą lub otyłych zwiększyła się 
o 19 punktów procentowych. Prawie 45% kobiet waży 
zbyt dużo (30% ma nadwagę, a 15% cierpi na otyłość).

•

Częstość występowania nadwagi i otyłości 
wzrasta wraz z wiekiem, przy czym najwyższą 
wartość osiąga w grupie 60-69 lat (44% 
nadwaga, 28% otyłość). Fakt częstszego 
występowania otyłości w starszych grupach 
wiekowych można wiązać przede wszystkim z 
fizjologicznym zmniejszeniem tempa przemiany 
materii, z mniejszą aktywnością fizyczną (często 
ograniczaną różnymi schorzeniami), a także 
mocno utrwalonymi, nieodpowiednimi 
nawykami żywieniowymi.

•

Rozpowszechnienie nadwagi i otyłość na 
wsi i w mieście jest na podobnym 
poziomie. Prawdopodobnie wynika to z 
faktu, że ludność wiejska przyjęła dużo 
złych nawyków, które wcześniej 
występowały głównie w miastach m.in. 
częste oglądanie telewizji, mała 
aktywność fizyczna.

•

Okazuje się, że wśród osób żyjących w 
związkach problem nadwagi i otyłości 
występuje znacznie częściej. Być może 
jest to spowodowane faktem, że po 
znalezieniu partnera i ewentualnym ślubie 
uważamy, że nie musimy już tak dbać o 
siebie, a może przyczyną jest trudność w 
znalezieniu wolnego czasu na aktywność 
fizyczną.

Badania „The Lancet”

•

Naukowcy z Instytutu Ewaluacji i Metryki 
Zdrowotnej Uniwersytetu stanu 
Waszyngton (w Seattle) zebrali i 
opracowali informacje ze 188 krajów. Ich 
zdaniem sytuacja staje się krytyczna - 
epidemia otyłości w ostatnich trzech 
dekadach wyłącznie narastała i stanowi 
dziś absolutnie kluczowy problem 
zdrowotny, zarówno w krajach 
rozwiniętych, jak i rozwijających się.

•

Z raportu wynika, że w naszym kraju 
problem z otyłością lub nadwagą ma dziś 
prawie połowa dorosłych kobiet i aż 64 
proc. mężczyzn. Niezbyt optymistycznie 
wyglądają również dane dotyczące dzieci i 
nastolatków. Nadwagę lub otyłość ma 18 
proc. dziewcząt poniżej 20. roku życia i 
więcej niż co piąty młody Polak.

Na przestrzeni lat

•

A patrząc bardziej globalnie - w 1980 r. na 
świecie żyło 857 mln osób ważących zbyt 
dużo, dziś jest ich już 2,1 mld. Oczywiście 
można i trzeba tu uwzględniać stale 
zwiększającą się populację, jednak mimo 
to - jak zauważają autorzy raportu - w 
ciągu ostatnich trzydziestu trzech lat 
odsetek dorosłych z otyłością bądź 
nadwagą wzrósł prawie o jedną trzecią, a 
dzieci i nastolatków niemal o połowę.

671 mln - tyle osób na 

świecie ma w pełni 

rozwiniętą otyłość; 

1,429 mld - tylu ma 

nadwagę

•

13 proc. wszystkich mieszkańców Ziemi, 
którzy ważą zbyt dużo, mieszka tylko w 
jednym kraju - USA. Aż jedna trzecia 
populacji Stanów Zjednoczonych jest 
otyła! Kolejne 15 proc. z nadmiarowymi 
kilogramami żyje w Chinach i Indiach.

Niechlubna pierwsza piątka

•

W sumie ponad połowa osób, które mają 
problem z otyłością (tj. ich BMI 
przekracza 30), żyje tylko w dziesięciu 
państwach - USA, Chinach, Indiach, Rosji, 
Brazylii, Meksyku, Egipcie, Niemczech, 
Pakistanie i Indonezji.

Gdzie najszybciej przyrasta odsetek 
osób ważących zbyt dużo?

•

W przypadku kobiet są to: Egipt, Arabia 
Saudyjska, Oman, Honduras i Bahrajn; w 
przypadku mężczyzn: Nowa Zelandia, 
Bahrajn, Kuwejt, Arabia Saudyjska i - 
oczywiście - Stany Zjednoczone.

Gdzie najszybciej przyrasta odsetek 
osób ważących zbyt dużo?

•

Nie do końca wiadomo, dlaczego najwięcej osób 
przytyło na świecie w latach 1992-2002. 
Głównie przybierały na wadze wówczas osoby 
młode między 20. a 40. rokiem życia.

Ciekawie wyglądają porównania krajów 
bogatych z krajami dopiero dążącymi do 
zamożności. O ile w przypadku tych pierwszych, 
liczba otyłych mężczyzn wyraźnie przewyższa 
liczbę otyłych kobiet, o tyle w krajach 
rozwijających się jest dokładnie na odwrót.

Młodzież w skalai światowej

•

Globalnie o wiele więcej dzieci i młodzieży 
otyłej (w wieku poniżej 20 lat) mieszka dziś 
w krajach rozwiniętych niż rozwijających 
się. Na naszym kontynencie w miarę 
skuteczną walkę z plagą otyłości u dzieci 
prowadzą jedynie Holandia, Szwecja i 
Norwegia. W tych krajach zarówno chłopcy, 
jak i dziewczęta są najszczuplejsi w 
Europie. Na drugim biegunie są młodzi 
obywatele Malty, Luksemburga.

Dziękujemy za 

uwagę