KICZ

pierwotnie, z niem. Kitsch, bubel, tandeta

We współczesnej kulturze:

element prowokacji, celowe przerysowanie 
(świadome działanie 

 camp: ironicznie 

spożytkowany zły gust

)

lub
strategia dostosowawcza schlebiania popularnym 
gustom (

 brak kontrowersji poznawczych

)

PROWOKACJA W KULTURZE

PROWOKACJA: wymuszenie reakcji odbiorcy przez 
podstęp  artystyczny naruszający konwencje, uzus, 
hierarchie

PROWOKACJA wywoływana jest z przesłanek  i w 
celach społecznych (politycznych, etycznych, 
artystycznych)

PROWOKACJA JAKO SKŁADOWA POSTAWY 
AWANGARDOWEJ
- zwątpienie w sztukę i w rzeczywistość
- negacja powszechnie przyjętych ideałów 
artystycznych i wartości estetycznych oraz etycznych
- protest przeciw instytucjonalizacji sztuki
- funkcjonowanie sztuki oraz na jej instytucjonalne 
definiowanie.

Marcel Duchamp: Fontanna – fotografia pisuaru w 
galerii (1917); domalowanie wąsów i bródki Monie 
Lizie  L.H.O.O.Q (1919) – w wym. 
po francusku: „elle a chaud au cul” („ona ma gorącą 
dupę”, „jest bardzo napalona”)

wiedeński akcjonizm (lata 60. i 70.).: martwe 
zwierzęta, krew, profanacja, masturbacja i 
samookaleczenia. (by wstrząsnąć austriackim 
społeczeństwem hipokrytów ukrywających wojenne 
winy)

SKANDAL W KULTURZE

złamanie jakiejś normy lub naruszenie 
tabu

osoba wywołująca skandal działa 
świadomie lub nieświadomie  

różnica w 

stosunku do prowokacji, zawsze celowej

istnieje grupa odbiorców (grupa 
społeczna), która akceptuje złamaną 
normę lub strzeże tabu

skandal musi być społecznie widoczny

TABU

(z języka Wysp Tonga) głęboki i fundamentalny zakaz kulturowy.

jego złamanie jest odbierane jako zamach na całą strukturę danej kultury 
i jej integralność, a więc jako zagrożenie dla dalszego istnienia danego 
społeczeństwa 

tabu może obejmować czynności, miejsca, przedmioty lub osoby, które 
w najpierwotniejszym znaczeniu są zarazem zakazane i święte

potocznie: tabu jako rodzaj autocenzury, zwykle głęboko wpajanej 
w trakcie procesu wychowawczego.

tabu zabrania głośno mówić, pisać, a nawet myśleć i zauważać sprawy 
nim objęte

tabu istnieje w każdej kulturze

Tabu 

w różnych kulturach współczesnych

o sferze tabu decyduje obyczajowość i religia

miejsca i rytuały święte – sposób zachowania 
zakazy religijne – pojęcie grzechu, ale też szczegółowe 
kodeksy zachowań
we wszystkich kulturach: m.in. zabójstwo, sodomia, 
kazirodztwo
Koran: zakaz używania alkoholu, narkotyków, jedzenia 
wieprzowiny, zakaz lichwy i zachowań homoseksualnych – ale 
tu inne rozumienie sfery intymności, poza tym w islamie: 
nieczystość lewej ręki, kanon zachowania kobiet, but
Talmud: nieczystość kobiety w połogu i miesiączkującej; kanon 
zachowania kobiet; zakaz aktywności seksualnej w niektóre 
dni roku, zakaz zachowań homoseksualnych, koszerność
hinduizm: tabu pokarmowe (wołowina)