Ilościowa analiza 

mikroskopowa skał

(planimetria)

Metody badań 
minerałów i 
skał

Na czym polega analiza 
ilościowa skał?

Co mierzymy:

powierzchnia ziarn

długość odcinków linii 

pomiarowych przypadających 
na poszczególne ziarna

ilość punktów pomiarowych 

przypadających na 
poszczególne ziarna

Metoda:

• planimetryczn

a 
(powierzchnio
wa)

• liniowa

• punktowa

Wyniki analizy podajemy w procentach objętościowych (% obj.)

Analiza ilościowa skał 

– metoda powierzchniowa (planimetryczna)

Okular siatkowy

Wykorzystanie 
komputerowej 
analizy obrazu

Analiza ilościowa skał 

– metoda powierzchniowa (planimetryczna)

Analiza ilościowa skał 

– metoda powierzchniowa (planimetryczna)

Wykorzystani
e 
komputerow
ej analizy 
obrazu

Analiza ilościowa skał 

– metoda liniowa

Okular z 
podziałką 
mikrometryczn
ą

Analiza ilościowa skał 

– metoda liniowa

Okular z 
podziałką 
mikrometryczn
ą

Analiza ilościowa skał 

– metoda punktowa

Okular z krzyżem 
nitkowym.

W celu ułatwienia 
wykonania analizy 
można zastosować 
stolik integracyjny, 
np. marki ELTINOR.

Kwarc 

Biotyt 

Plagioklaz 

1

1

1

2

3

4

2

5

2

Analiza ilościowa skał 

– metoda punktowa

Zasada 
pomiaru

Kwarc 

Biotyt 

Plagioklaz 

9

1
5

18

Suma 

42 100,0% obj.

21,4% obj.

35,7% obj.

42,9% obj.

Analiza ilościowa skał 

– metoda punktowa

Zasada 
pomiaru

Analiza ilościowa skał 

– metoda punktowa

Wybór warunków przeprowadzenia 
analizy

1. dobór powiększenia – 

zależnie od uziarnienia skały

2. ustalenie wielkości przesuwu 

podłużnego i poprzecznego – 
zależnie od uziarnienia skały

3. ustalenie niezbędnej ilości 

zliczeń – w oparciu o diagram 
van der Plasa i Tobiego 

linia 

pomiarowa

przesuw

podłużny

przesuw

poprzeczny

Cel wykonania analizy ilościowej skały 

• Dokładna klasyfikacja skały
• Możliwość przeliczenia składu mineralnego na 

chemiczny

• Wykorzystanie do rozważań genetycznych
• Wykorzystanie przy ocenie surowcowej 

Składnik

Ilość 

zliczeń

Zawartoś

ć 

[% obj.]

Kwarc

182

23,6

Mikroklin

104

13,5

Ortoklaz

48

6,2

Pertyt

168

21,8

Plagioklaz

106

13,7

Biotyt

89

11,5

Hornblenda

57

7,4

Min. poboczne

8

0,6

Min. 
nieprzezroczyste

16

1,6

SUMA

771

100,0

Klasyfikacja skały 

Wyniki analizy ilościowej

Wskaźnik barwy M’ = 19,6

Wyniki analizy ilościowej
przeliczone do klasyfikacji

Składnik

Ilość 

zliczeń

Zawartoś

ć 

[% obj.]

Kwarc

182

23,6

Mikroklin

104

13,5

Ortoklaz

48

6,2

Pertyt

168

21,8

Plagioklaz

106

13,7

Biotyt

89

11,5

Hornblenda

57

7,4

Min. poboczne

8

0,6

Min. 
nieprzezroczyste

16

1,6

SUMA

771

100,0

Kwarc

182

29,9

Skalenie alkaliczne

320

52,6

Plagioklaz

106

17,4

SUMA

608

100,0

Min. ciemne

151

19,6

M’ < 90

Analiza ilościowa 
skał 

– metoda punktowa

błąd pomiaru

diagram van der Plasa i Tobiego 

Klasyfikacja skały 

Kwarc 

–   29,9%

Skaleń 

–   52,6%

Plagioklaz  –   17,4%
Suma

– 100,0% 

Sprawozdanie 
I.

Charakterystyka petrograficzna skały 

magmowej

1.

Wstęp – pochodzenie próbki oraz cel badań.

2.

Metody badań

3.

Wyniki badań

1.Opis makroskopowy
2.Opis mikroskopowy
3.Ilościowy skład mineralny próbki
4.Klasyfikacja badanej skały

4.

Wnioski

5.

Literatura

Sprawozdanie I.

Fot. 1. Fenokryształ oliwinu o wyraźnie zaznaczonej 

budowie zonalnej. Mikrofotografia, polaryzatory 

skrzyżowane.

Sprawozdanie I.

Tab. 1. Wyniki analizy ilościowego składu mineralnego badanej skały

Składnik

Ilość 

zliczeń

Zawartoś

ć 

[% obj.]

Kwarc

182

23,6

Mikroklin

104

13,5

Ortoklaz

48

6,2

Pertyt

168

21,8

Plagioklaz

106

13,7

Biotyt

89

11,5

Hornblenda

57

7,4

Min. poboczne

8

0,6

Min. 

nieprzezroczyste

16

1,6

SUMA

771

100,0

Sprawozdanie I.

A

Q

P

s y e n o -

g r a n i t

m o n z o -

g r a n i t

Q

Q

 =

 3

5,

0%

A

A  =  4 2 ,4 %

P.

Rys. 1. Pozycja systematyczna badanej skały w trójkącie 

klasyfikacyjnym APQ dla skał plutonicznych o M<90.

Sprawozdanie I.

5. Literatura

GAWEŁ  A.,  MUSZYŃSKI  M.,  1992  –  Tablice  do  identyfikacji  minerałów  metodą 

rentgenograficzną. Wyd. AGH, Kraków.

RATAJCZAK  T.,  MAGIERA  J.,  SKOWROŃSKI  A.,  TUMIDAJSKI  T.,  1998  –  Ilościowa 

analiza mikroskopowa skał. Wyd. AGH, Kraków, skrypt nr 1634.

MANECKI A., MUSZYŃSKI M., [red], 2008 – Przewodnik do petrografii. Wyd. AGH, 

Kraków.

Uwaga. Wszystkie zamieszczone tabele, 
rysunki i fotografie muszą być 
przywołane w tekście.

np.
„Głównym  składnikiem  badanej  skały  są  duże  (1-2  cm),  owalne  kryształy 
skaleni  alkalicznych,  otoczone  obwódką  plagioklazową  (fot.  1).  Na 
świeżym  przełamie  przybiera  ona  szarozieloną  barwę,  na  powierzchni 
zwietrzałej jest kremowo-biała.” 

„Wyniki  analizy  ilościowego  składu  mineralnego  próbki  zestawiono  w 
tabeli 1.”