Włochy – 
zwycięstwo 
faszyzmu

Sytuacja we Włoszech po 
I wojnie światowej

- straty w ludziach i gospodarce po 

wojnie

- wysokie koszty wojny – ok. 148 mld 

liwrów i zadłużenie państwa;

- wzrost inflacji i bezrobocia – 

przyczyna było  ograniczenie produkcji 
i pojawienie się na rynku pracy 3 mln 
byłych żołnierzy;

- niezadowolenie wśród weteranów 

wojennych, którzy utracili swe 
przywileje oraz miejsca pracy;

- zła sytuacja chłopów, którym obiecano 

nadziały ziemi, ale z obietnic tych się 
wycofano;

- 1919 – 20 fala strajków chłopów oraz 

robotników oraz tworzenie tzw. 
„czerwonych gwardii”;

- brak sukcesów rządku, który w 

przeważającej części składał się z 
liberałów;

- przekonanie o tzw. „okaleczonym 

zwycięstwie” – Włochy z wielu obietnic 
otrzymały jedynie południowy Tyrol 
( Trydent) i Istrię z Triestem.

Sytuacja taka doprowadziła do 
utraty większości mandatów w 
parlamencie przez liberałów i 
konieczność utworzenia koalicji 
rządowej. Coraz większe poparcie 
zdobywały ugrupowania lewicowe –
np. 

Włoska Partia Socjalistyczna

, 

która dzięki zwiększeniu poparciu 
przekształciła się we 

Włoską Partię 

Komunistyczną

, której celem stało 

się wywołanie rewolucji.
Powstały w wyniku wyborów w 1921 
koalicyjny rząd lewicowo-liberalny 
nie przetrwał długo (6 miesięcy) 
pokazał, że nadciąga kryzys 
autorytetu władz włoskich. Rząd nie 
zdołał opanować sytuacji w kraju, 
którą komplikowały dodatkowo 
nawoływania Włoskiej Partii 
Komunistycznej do rozpoczęcia 
rewolucji.
W takich nastrojach, na podatny 
grunt padały hasła nowej siły 
politycznej – 

faszystów.

Narodziny faszyzmu we Włoszech.

Ruch faszystowski narodził się w 
1919 roku, kiedy 

Benito Mussolini 

założył  

Fasci di Combattimento

 – 

Związek Kombatantów

.

Związek ten skupiał 
zdemobilizowanych żołnierzy, którzy z 
trudem odnajdywali się w powojennej 
rzeczywistości.
Wielu z nich pozostawało bez 
środków do zżycia, więc łatwo można 
było ich wykorzystać do działań, 
których celem stało się obalenie 
panującego porządku.
Jeszcze w1919 roku faszyści nie 
odgrywali znaczącej politycznej roli, 
ale w kolejnych latach ich wpływy 
szybko zaczęły rosnąć.
W końcu 1919 roku Mussolini 
dysponował już kilkudziesięcioma 
grupami bojówkowymi  liczącymi 
prawie 900 członków – nosili oni 
jednolite mundury- z których 
najważniejszym elementem były 

czarne koszule

. W 1922 r. bojówki te 

przekształciły się w 

Ochotniczą 

Milicję Bezpieczeństwa Narodowego.

Benito Mussolini (1883-
1945), z wykształcenia 
nauczyciel, był głównym 
ideologiem i wodzem (duce) 
faszyzmu włoskiego. Początki 
jego ewolucji ideowej 
przebiegały od związków z 
Włoską Partią Socjalistyczną, 
dla której redagował pismo 
„Avanti” w duchu ateizmu, 
antyklerykalizmu i 
antymilitaryzmu. W 1915 roku, 
służąc w armii w stopniu 
kaprala, czym później jako 
zwierzchnik armii się szczycił, 
należał do współzałożycieli 
nacjonalistycznej organizacji 
Fasci di Azione Revoluzionaria. 

Benito Mussolini

Faszyści  nie licząc się z prawem, 
zwalczali przejawy działalności 
socjalistów i komunistów – posuwając się 
nawet do zamachów na działaczy tych 
ruchów. Działania bojówek zastraszały 
obywateli, którzy w konsekwencji zaczęli 
popierać faszystów.
Swoim programem działania faszyści 
szybko zdobywali poparcie zwłaszcza w 
północnych , bogatych i 
uprzemysłowionych miastach Włoch – 
skąd Mussolini zdobywał finanse na 
swoja działalność – sponsorowali go 
przemysłowcy, bankierzy i bogaci 
ziemianie obawiający się wzrostu 
znaczenia komunistów.

W 1921 Fascio di Combattimento został 
przekształcony w Narodową Partię 
Faszystowską
(wł. Partito Nazionale Fascista, PNF), 
która szybko zdobywała nowych 
zwolenników, z których ponad połowa 
brała udział w I wojnie światowej. 

Partia 

stała się organizacją masową licząca  na 
wiosnę 1922 r ponad 320 tys. członków

Grono członków poszerzyło się jeszcze, 
gdy zrezygnowano z haseł 
antyklerykalnych i żądań likwidacji 
monarchii. Z czasem doprowadziło to 
do poparcia WPF przez króla Wiktora 
Emanuela III.

Faszyści chcieli przywrócić 

Włochom mocarstwową pozycje jak 

za czasów Starożytnego Rzymu – 
dlatego chętnie nawiązywali do 

rzymskich symboli i zwyczajów. Z 

antycznego Rzymu zapożyczyli 

pozdrowienie poprzez podniesienie 

wyprostowanej prawej ręki.

Marsz na Rzym

24 października 1922 r

.  Mussolini 

zażądał przekazania faszystom 
najważniejszych tek ministerialnych i 
rozpisania nowych wyborów. W razie 
niespełnienia żądań faszyści 
zorganizowali wielotysięczny marsz na 
Rzym i sami na drodze zamachu stanu 
przejęliby władzę. Dokładnie tak się 
też stało. 

27 października bojówki 

faszystowskie zaczęły zbierać się w 
Mediolanie i ruszyły w kierunku 
Rzymu.

 Była to polityczna 

demonstracja siły – zablefowana, 
ponieważ bojówki faszystowskie i tak 
nie dałyby rady pokonać rządowych 
oddziałów. Król jednak obawiał się 
wybuchu wojny domowej, dlatego nie 
ogłosił stanu wyjątkowego ale 

28 

października przyjął dymisję rządu.
Marsz zakończył się sukcesem 
Mussoliniego, który stanął na czele 
rządu.

„Głupota państwa liberalnego leży w 
tym, że daje ono wolność wszystkim, 
nawet tym, którzy się nią posługują, by 
to państwo obalić. My nie damy tej 
wolności. Nawet gdyby żądanie było 
owinięte w stary wypłowiały papier 
nieśmiertelnych zasad”

Rządy Mussoliniego

Przejęcie rządów przez faszystów nie 
oznaczało natychmiastowej likwidacji 
ustroju parlamentarnego, chodź 
wszyscy wiedzieli że takie jest 
założenie Mussoliniego. Znakiem do 
wielkich zmian była 

delegalizacja 

partii komunistycznej.

Proces wprowadzania władzy 
dyktatorskiej zajął Mussoliniemu 3 
lata.

W 1924 r. wobec braku opozycji 
wybory parlamentarne wygrali 
faszyści.

W dwa miesiące po wyborach włoskie 
bojówki zorganizowały zamach na 

Giacomo Matteottiego 

– lidera partii 

socjalistycznej, który zarzucał 
faszystom fałszowanie wyników 
wyborów. Wywołało to ostry sprzeciw 
zwolenników Mussoliniego, jednak 
poparcie dla niego ze strony króla i 
Watykanu, zażegnały naciski na wodza.

W odwecie za oskarżenia, Mussolini 
zaczął już otwarcie zwalczać opozycję, 
likwidowano wszelkie opozycyjne gazety, 
ograniczono wolność słowa a niektórych 
posłów pozbawiono mandatów 
poselskich.
Kiedy wyszły na jaw plany 
organizowanego na Mussoliniego 
zamachu, ten  potraktował to jako 
pretekst do 

zdelegalizowania partii 

socjalistycznej i nasilenia represji.

W dalszej kolejności 

zniesiono zasadę 

odpowiedzialności premiera i rządu 
przed parlamentem 

( „O atrybutach i 

prerogatywach szefa rządu”) a 

w 

grudniu 1926 r. Mussolinii upoważnił 
Radę Ministrów do ogłaszania dekretów 
z mocą ustawy – owe akty prawa 
faszystowskiego oznaczały koniec 
istnienia rządów parlamentarnych we 
Włoszech.

Wybory 1929 r. doskonale to pokazały, bo 
kandydatów na posłów zatwierdzała 

Wielka Rada Faszystowska

, składająca 

się z działaczy faszystowskich.

Rola króla została zmniejszona do 
funkcji reprezentacyjnej a pełnia 
władzy znalazła się w rzekach 
Mussoliniego, który już w 

1925 roku 

przyjął tytuł Il Duce – wódz

. W ten 

sposób powstał we Włoszech system 
rządów autorytarnych, który powoli 
ewoluował w kierunku państwa 
totalitarnego.

AUTORYTARYZM – inaczej zwany 
„rządami silnej ręki”  - system rządów 

oparty na  koncentracji i centralizacji 

władzy w ręku jednostki cieszącej się 

autorytetem wśród społeczeństwa.

Charakteryzuje się rozbudowaną 

biurokracją, monopartyjnością i 

militaryzmem.

W tym systemie interes państwa jest 

interpretowany przez sprawujących 

władzę.

Przy zachowaniu części 
demokratycznych instytucji ogranicza 

się wolności obywatelskie oraz 

minimalizuje się zakres działania 

opozycji. W przeciwieństwie do 

totalitaryzmu państwo autorytarne nie 

ingeruje w każdą dziedzinę życia 

obywateli, ale stara się kontrolować 

przejawy życia polityczno- społecznego.

Społeczny program proponowany przez 
faszyzm zawierał w sobie wiele elementów 
zapożyczonych z socjalizmu. Faszyści 
domagali się 

zniesienia kapitalizmu i podziału 

na klasy

, a we Włoszech 

proponowano 

stworzenie korporacji.

 Faszyzm zakładał 

likwidację bezrobocia poprzez 
zorganizowanie robót publicznych, 
wprowadzenie ośmiogodzinnego dnia pracy, 
godziwe pensje, a także stworzenie wielu 
resortowych i rekreacyjnych organizacji

. 

Propagowanie haseł socjalistycznych 
sprawiało, że coraz więcej osób popierało 
politykę państwa faszystowskiego.
W państwach o ustroju faszystowskim 

został 

zahamowany rozwój kultury, a przepisy 
prawne właściwie straciły na znaczeniu. 

Obowiązywał kult państwa, na czele którego 
stał wódz (duce). Utożsamiał on jednym 
państwo i narów. Był on jednocześnie 
najwyższym sędzią, przywódcą partii i 
państwa, a także dowódcą wojskowym. To 
wódz miał zawsze racę i był nieomylny, a 
także decydował co można uznać za 
przestępstwo. Od niego zależało jaki czyn 
można było uznać za moralny.

Manifest faszystowski ogłoszony przez 
Mussoliniego w 1919 roku.

Dla planów faszystów był potrzebny 
nacjonalizm. Był on ideologicznym 
uzasadnieniem planów ekspansji 
tego państwa. Celem faszystów było 
bowiem odrodzenie Imperium 
Rzymskiego. 
 
Chociaż Mussolini wiele obiecywał, 
mało co spełnił. Robotnikom 
odebrano ośmiogodzinny dzień 
pracy, a chłopom ziemię wcześniej 
przez nich zajętą. Stale był 
umacniany autorytet wodza - jego 
kult. Dla realizacji celów narodowych 
miał służyć solidaryzm społeczny 
połączony z kultem państwa i wodza. 
W efekcie powstało państwo o 
charakterze totalitarnym.

Dziękuję za uwagę !