Mierzenie poziomu działalności gospodarczej

Mierzenie poziomu

działalności

gospodarczej

Agata Dobek
Monika Damrath
Piotr Gnat

Spis treści

Czym jest PKB?

Metody obliczania PKB.
- problem „podwójnego liczenia”.

PKB nominalny a PKB realny. Deflator PKB.

Wady PKB.

PKB per capita.

PNB i PKN.

Dochód rozporządzalny i narodowy.

Wskaźniki cen.

Produkt Krajowy Brutto

Definicja:
Produkt Krajowy Brutto (PKB) jest
najbardziej

kompleksowym

miernikiem

całkowitej produkcji dóbr i usług danego kraju.
Jest  sumą  pieniężnych  wartości  konsumpcji,
inwestycji  brutto,  państwowych  zakupów
towarów  i  usług  oraz  eksportu  netto
wytworzonego w kraju w ciągu roku

Rodzaje PKB



PKB per capita



PKB nominalny



PKB realny

Czym jest PKB dla makroekonomii?

Produkt

krajowy

brutto

podlega

stałym

zmianom. Wskaźnik tych zmian jest uznawany
za

jedną

najważniejszych

wielkości

makroekonomicznych,  gdyż  pozwala  pokazać
trendy,  pomaga  ocenić,  w  jakim  stadium cyklu
koniunkturalnego znajduje  się  gospodarka,  a
nawet  w  jakim  (względnym)  stanie  jest  ona
aktualnie.

PKB może być mierzony jako strumień
produktów bądź strumień przychodów.

Metody obliczania PKB

Metoda dochodowa lub kosztowa - suma
dochodów czynników wytwórczych będących
jednocześnie

kosztami

wytworzenia

dóbr

końcowych w danym społeczeństwie.

Wzór na PKB metodą dochodową lub kosztową:
PKB = Płace i inne dochody z pracy + Procent,
renta i inne dochody z własności + Podatki
pośrednie + Amortyzacja + Zyski

Metody obliczania PKB

Metoda strumienia produktów - łączna
wartość

pieniężna

strumienia

produktów

finalnych wytworzonych przez dany kraj.

Wzór na PKB metodą strumienia produktów:
PKB = Konsumpcja (C) + Prywatne inwestycje
krajowe brutto (I) + Rząd (G) + Eksport netto (X)

Obieg okrężny w gospodarce

Metoda

strumienia

produktów

Metoda

dochodowa lub

kosztowa

Inwestycje

Inwestycje oznaczają poświęcenie bieżącej
konsumpcji

dla

zwiększenia

konsumpcji

przyszłej. Jest to tzw. „efekt korzyści
odroczonych w czasie”.

Inwestycje brutto = inwestycje netto +

amortyzacja

Inwestycje brutto
obejmują produkcję nowych
dóbr kapitałowych oraz

ulepszenie

istniejących dóbr kapitałowych, np. budowa
dróg.

Rząd

Do PKB wliczają się również wydatki rządowe,
np. płace osób zatrudnionych w sektorze
państwowym, wydatki na wojsko.

Nie

wlicza

się

natomiast

płatności

transferowych  –  wypłat  państwa  na  rzecz
osób  niezwiązanych  z  dostarczaniem  dóbr  i
usług,  np.  zasiłki  dla  bezrobotnych,  renty
inwalidzkie.

Zadanie

Załóżmy,  że  na  rynku  krajowym  funkcjonuje  tylko
jedno  przedsiębiorstwo  „Niby-lex”.  Przypuśćmy,  że
„Niby-lex”  produkuje  1000  szt.  nibylampek  i
importuje  70  szt.  nibylampek,  z  tego  870  szt.
nibylampek  zostaje  skonsumowanych,  100  szt.  jest
przedmiotem  zakupów  rządowych,  a  60  szt.  jest
przesuwanych  na  krajowe  inwestycje  w  postaci
wzrostu zapasów. Dodatkowo 40 szt. idzie na eksport.

Polecenie 1. Oblicz eksport netto.
Polecenie 2. Oblicz PKB.

Problem „podwójnego liczenia”

Do  liczenia  PKB  włączamy  jedynie  dobra
końcowe i wyłączamy dobra pośrednie używane
w  procesie  wytwarzania  dóbr  końcowych.  Aby
uniknąć  podwójnego  liczenia  liczymy  wartość
dodaną w poszczególnych stadiach.

Wartość  dodana  –  różnica  między  utargiem
przedsiębiorstwa,  a  dokonywanymi  przez  nie
zakupami  materiałów  i  usług  od  innych
przedsiębiorstw.

PKB nominalny

PKB

nominalny

–

efekt

wytwórczy

społeczeństwa

liczony

cenach

roku

bieżącego.  Zawiera  więc  w  sobie  zmiany  cen
towarów.  Taki  wskaźnik  nie  nadaje  się  do
porównań  statystycznych  i  określenia  wzrostu
gospodarczego.

PKB realny

PKB  realny  –  jest  to  PKB  liczony  w  cenach
roku  poprzedniego,  czyli  w  tzw.  cenach
stałych.  Wówczas  można  porównać  efekty
gospodarcze i określić, czy nastąpił wzrost czy
spadek PKB.

Deflator PKB

Deflator PKB jest wskaźnikiem określającym
zmianę cen w gospodarce.

Zadanie.
Nominalny  PKB  w  roku  2013  w  Nibylandii
wynosił  200  mln  nibyeuro,  zaś  realny  PKB
wyniósł 230 mln nibyeuro. Oblicz wskaźnik cen.

Wady wskaźnika PKB



zlicza

efekty

wytwórcze

podmiotów

gospodarczych, jednak nie odejmuje szkód
ekologicznych jakie powstają w momencie
uzyskiwania tych efektów;



wlicza do wartości ogólnej PKB wartość

produkcji, tzw. antydóbr tj. alkoholu, tytoniu,
broni;



nie wlicza efektów pracy tzw. „szarej strefy”;



nie wlicza wartości czasu wolnego i pracy

„gospodyń domowych”;



nie informuje o jakości życia.

PKB per capita

PKB

per

capita –

jeden

najczęściej

stosowanych na świecie wskaźników zamożności
obywateli danego państwa. Oblicza się go, dzieląc
wartość PKB przez liczbę jego mieszkańców.

Produkt Narodowy Brutto

Produkt  Narodowy  Brutto  jest  to  wartość
produkcji dóbr i usług wytworzona w ciągu roku
przez  czynniki  wytwórcze  będące  własnością
obywateli określonego państwa, niezależnie od
tego,  gdzie  są  osiągane  -  w  kraju  czy  za
granicą.

Produkt Krajowy Netto

Produkt

Krajowy

Netto

jest

równy

całkowitej produkcji finalnej wytworzonej w
danym

społeczeństwie

ciągu

roku,

pomniejszonej o wartość amortyzacji.

PKN = PKB - amortyzacja

Dochód rozporządzalny

Dochód rozporządzalny (do dyspozycji) jest tym, co faktycznie
otrzymuje społeczeństwo. Ta kwota może być wydana tak, jak sobie
tego życzą konsumenci.

Dzieli się na wydatki konsumpcyjne i oszczędności osobiste.

W modelu gospodarki, w którym pomija się podatki pośrednie, dochód
rozporządzalny oblicza się jako:

RDO = Y + B – T

RDO – rozporządzalny dochód osobisty
Y – dochód narodowy
T – podatki
B – transfery z budżetu państwa

Dochód narodowy

Dochód narodowy – suma dochodów
uzyskiwanych przez pracę, kapitał i ziemię.
Otrzymujemy

go,

odejmując

PKB

amortyzację i podatki pośrednie.

Wskaźniki cen

Wskaźnik (indeks) cen jest miernikiem
przeciętnego poziomu cen. Najważniejszymi
wskaźnikami są:



Indeks cen towarów konsumpcyjnych (CPI)



Deflator PKB



Indeks cen producenta (PPI)

Indeks cen towarów konsumpcyjnych

(CPI)

Mierzy koszt zakupu standardowego koszyka towarów
w różnych momentach.
Jest średnią ważoną cen towarów i usług nabywanych
przez przeciętne gospodarstwo domowe
CPI jest nie tyle miarą inflacji, co wskaźnikiem zmian
kosztów utrzymania. W praktyce występują jednak
różnice

między

koszykiem

„codziennym”

„statystycznym”. Ceny niektórych towarów czy usług
rosną szybciej niż innych, konsumenci reagują też na
zmiany cen, np. gdy rośnie cena wołowiny to mogą
kupować tańszy drób (tzw. efekt substytucji).

Koszyk  składa  się  ze  184  różnych warstw  grup
towarowych,  które  obejmują  około  400  pozycji.
Reprezentuje  on  zakupy  typowego  konsumenta.
Można  w  nim  znaleźć  m.in.  żywność,  paliwo,
odzież, domy i ich wyposażenie, lekarstwa, sprzęt
sportowy,  opłaty  za  usługi  medyczne,  prawnicze,
czynsze,

opłaty

komunikację

miejską, koszty napraw, odsetki od kredytów. Lista
ta jest bardzo długa, zaś szczególną pozycję w CPI
zajmują

nowe

samochody.

Należy

jednak

zauważyć, że niewiele osób płaci za nie oficjalną
cenę.

Wskaźnik cen producenta

(PPI)

Mierzy  poziom  cen  na  etapie  hurtu  i  producenta.
PPI  zwykle  jest  obliczany  jako  stosunek  cen
hurtowych   w  danym  roku  do  cen  hurtowych  w
roku  bazowym,  stanowiącym  punkt odniesienia.
Wskaźnik  ten  może  być  m.in.  obliczany  dla
surowców,  towarów przemysłowych,  które  będą
dalej przetwarzane oraz dóbr na końcowym etapie
produkcji.

Bibliografia



Samuelson P.A., Nordhaus W.D. – „Ekonomia

tom 2”, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2004



Urbaniak P. – „Podstawy ekonomii”, wyd.

eMPI

, Poznań 2010

Document Outline