Planowanie produkcji i 

wielkości partii 

produkcyjnej

Łukasz Kowalski

Błażej Gawełek

System produkcyjny

System produkcyjny – celowo 
zaprojektowany i zorganizowany układ 
materialny, energetyczny i 
informacyjny służący produkowaniu 
określonych produktów (wyrobów lub 
usług) w celu zaspokajania 
różnorodnych potrzeb klientów. 
Produkcja wyrobów odbywa się w 
procesie produkcyjnym, który jest 
uporządkowanym ciągiem działań w 
wyniku, którego konsument otrzymuje 
produkty (wyroby lub usługi). 

Na proces produkcyjny 

składają się:

• proces badan i rozwoju – odpowiada za, np.: projektowanie produktu, 

przygotowanie zasobów produkcyjnych, inwestycyjne przygotowanie 
produkcji, itd.

• proces wytwarzania,
• proces dystrybucji i obsługi klienta – dotyczy zorganizowania i 

funkcjonowania sieci sprzedaży, obsługi serwisowej, badan marketingowych

Planowanie produkcji

• jest programem działań, dotyczących głównie podejmowaniu 

decyzji w zakresie wykorzystywania zasobów produkcyjnych i 
materiałowych w celu realizacji zleceń produkcyjnych

• podstawowym celem planowania produkcji powinno być spełnienie 

wymagań klienta w związku z zamówionymi zleceniami 
produkcyjnymi: wielkością i terminem dostawy

• od strony producenta istotne jest racjonalne wykorzystanie 

zdolności produkcyjnych i minimalizacji zapasów

• w efekcie chodzi o to, żeby sprecyzować moment rozpoczęcia i 

zakończenia zadań oraz ustaleniu, kiedy i z wykorzystaniem, jakich 
zasobów produkcyjnych ma ono być wykonywane

• w planowaniu produkcji pojawiają się dwa podstawowe pojęcia: 

planowanie zadań w czasie - harmonogramowanie oraz 
bilansowanie obciążeń, polegające na koordynacji możliwości 
produkcyjnych urządzeń i pracowników realizujących produkcje

Proces planowania jest uzależniony 

od:

• struktury wyrobów (wyroby proste 

lub złożone),

• realizacji zleceń produkcyjnych 

(produkcja na zamówienie, produkcja 
na magazyn),

• przebiegu produkcji (produkcja 

stacjonarna, w gniazdach, liniach 
produkcyjnych),

• ilości zamówień (produkcja 

jednostkowa, seryjna, masowa)

•

etap planowania produkcji rozpoczyna przyjęciem zleceń produkcyjnych, dla 
których ustala się, które zasoby i w jakim stopniu będą wykorzystywane do ich 
wykonywania

•

jest to planowanie zleceń produkcyjnych w postaci planu produkcji – w tym 
etapie tym planuje się, które urządzenia produkcyjne będą wykorzystane do 
wykonania zadania, jakie i ile środków transportowych trzeba będzie użyć, aby 
zapewnić płynną pracę urządzeń, ile osób będzie pracowało przy wykonaniu 
zadania i ile potrzeba będzie czasu na wykonanie zadania

•

kolejnym etapem jest planowanie operacyjne, które jest dokładnym 
planowaniem czasowym wykonania zadań składających się na zlecenia 
produkcyjne

•

w ten sposób jest tworzony harmonogram produkcyjny, będący szczegółowym 
planem obciążeń zasobów produkcyjnych

•

precyzowany jest czas rozpoczęcia i zakończenia poszczególnych operacji oraz 
czynności związanych z bezpośrednim przygotowaniem produkcji

•

w czasie realizacji procesów wytwórczych według planów operacyjnych, 
konieczna jest ich kontrola, co do bez zakłóceniowego ich przebiegu. W 
przypadku wystąpienia zakłócenia konieczna jest korekta planów operacyjnych, 
aby możliwa była dalsza realizacja procesów wytwarzania. Działania te 
wchodzą w zakres sterowania produkcja

Obszary związane z planowaniem 

produkcji

Wynika z tego iż konieczna jest koordynacja działań 
podejmowanych w obszarach: projektowania 
procesów technologicznych, planowania produkcji, 
planowania zapotrzebowania materiałowego

Składowe czasu realizacji 

operacji technologicznych

• czas przygotowawczo – zakończeniowy (Tpz) – przeznaczony jest na takie typowe 

czynności (tpz), jak zapoznanie się z dokumentacja zadania roboczego, pobranie 
niezbędnych narzędzi, uzbrojenie maszyny, rozliczenie z wykonywanej pracy itp. Cecha tej 
kategorii czasu jest to, !e występuje raz na całe zadanie robocze, niezalenie od wielkości 
tego zadania. Wielkością zadania roboczego może być liczba sztuk w partii przedmiotów, 
czyli czas Tpz jest rozliczany raz na partie

• czas jednostkowy (tj) – czas przeznaczony na wykonanie jednej sztuki wyrobu. Na czas 

jednostkowy składają się czas wykonania (tw) oraz czas uzupełniający (tu). W skład czasu 
wykonania wchodzą: czas główny (tg) i czas pomocniczy (tp)

• czas główny to czas dokonywania zmian technologicznych na elementach maszyn 

zgodnie z celem danego zabiegu obróbkowego. W obliczeniu tego czasu uwzględnia się 
kinematykę pracy obrabiarki oraz parametry obróbkowe (prędkość skrawania i posuw)

gdzie:
L – droga skrawania [mm]
n – prędkość obrotowa wrzeciona obrabiarki                                                                              
                   [obr/min]
f – posuw [mm/obr]
i – ilość przejść

•  

• czas pomocniczy – to czas trwania czynności, które 

towarzysza zmianom technologicznym i umożliwiają lub 
ułatwiają ich realizacje, ale tych zmian nie dokonują. 
Przykładami tego czasu są: zakładanie przedmiotu w 
uchwycie, ustawienia parametrów obróbkowych

• czas uzupełniający jest to uzasadniony czas na: obsługę 

techniczna (np. wymiana stępionych narzędzi), obsługę 
organizacyjna (np. porządkowanie stanowiska pracy), 
potrzeby naturalne

• norma czasu wykonania operacji na partii wyrobów: 

• norma czasu wykonania jednej sztuki wyrobu:
                       

•  

Wyznaczanie partii 

obróbkowej

• organizacja procesu wytwarzania wymaga podziału zleceń produkcyjnych na 

mniejsze zbiory, a mianowicie partie obróbkowe

• partia obróbkowa n

obr

 to liczba wyrobów zlecenia produkcyjnego obrabianych 

na stanowisku produkcyjnym podlegająca wykonaniu kolejnych operacji 
procesu technologicznego bez przerw na wykonanie innych wyrobów

• istnieje wiele kryteriów pozwalających na określanie wielkości partii 

produkcyjnej. Można do nich zaliczyć:

- stała wielkości partii – stosowana podczas wykonywania dużych 

przedmiotów (np.  kontenery, skrzynie),

- „partia na partie” – w metodzie tej wielkość partii jest równa wielkości 

zlecenia  produkcyjnego,

- techniczno – organizacyjna wielkość partii

• dla obliczenia wielkości partii produkcyjnej według tego kryterium można 

posłużyć się wzorem przedstawionym poniżej, w którym występuje 
współczynnik q, wyrażający maksymalny udział sumy czasów 
przygotowawczo – zakończeniowych operacji technologicznych w całkowitej 
przewidzianej normie czasu wykonania partii wyrobów T

N

. Norma czasu 

wykonania partii wyrobów jest obliczona ze wzoru:

•  

Wzór na liczebność partii 

produkcyjnej

gdzie:
•  - liczba sztuk w partii obróbkowej, 
•  – kolejny czas przygotowawczo – zakończeniowy i-tej operacji 

procesu technologicznego,

•  – kolejny czas jednostkowy i-tej operacji procesu technologicznego,
• q – współczynnik proporcjonalności
 
• Współczynnik q przyjmuje się w graniach 0,03 – 1, przy czym:

- części o dużych wymiarach, skomplikowanych kształtach, 

wykonywanych z drogich materiałów przyjmuje wartości 0,07 – 0,1,

- dla części drobnych o prostych kształtach, wykonywanych z tanich 
materiałów przyjmuje wartości 0,03 – 0,06

•