ODŻYWIANIE SIĘ BYDŁA

ZMIANY ZWIĄZANE Z 

WIEKIEM

Konrad Janiak

Justyna Jankiewicz

Pomiędzy pobieraniem przez bydło 

paszy i wody istnieje pewna 

zależność. Jeżeli pasze zawierają 

duże ilości wody, to zapotrzebowanie 

na wodę zmniejsza się. Braki wody 

mają niekorzystny wpływ na 

pobieranie paszy.

Pobieranie wody

• ilość pobranej wody zależy od: zawartości wody w 

pożywieniu, wilgotności i temperatury powietrza oraz 
kierunku produkcyjnego (krowy mleczne potrzebują 
więcej wody),

• krowy pobierają 30-100 l wody/dobę; na pastwisku piją 

2-5 razy/dobę, w zależności od odległości do wodopoju,

• w chowie uwięzionym stosuje się zazwyczaj poidła 

automatyczne, krowa pobiera wodę 15-20 razy/dobę 
(w systemie uwięziowym każda krowa ma swoje poidło,
a w systemie wolnostanowiskowym jest zazwyczaj kilka, 
kilkanaście poideł w zależności od zagęszczenia).  

ODŻYWIANIE W WARUNKACH 

NATURALNYCH

Rytm dobowy, a pobieranie pokarmu:
• krowy jako zwierzęta stadne najchętniej pokarm 

pobierają w grupach,

• pobieranie pokarmu odbywa się zazwyczaj cyklicznie 

(ok. 4-5 razy na dobę),

• pomiędzy wypasami krowy zazwyczaj odpoczywają  i 

przeżuwają,

• największą aktywność w pobieraniu pokarmu bydło 

przejawia w dwóch okresach: o wschodzie i 
zachodzie słońca, 

• pobieranie pokarmu zajmuje do 9 h/dobę, krowy 

pokonują przy tym dystans 3-5km.  

Przeżuwanie

• rozpoczyna  się ok. 0,5-1 godz. po zakończeniu 

pobierania pokarmu,

• na przeżuwanie poświęcają 5-8 godz. dziennie, 

ale w czasie 15-20 okresów przeżuwania,

• w większości zachodzi w czasie, gdy krowy leżą,
• na czas przeżuwania istotny wpływ ma struktura 

paszy (zawartość włókna),

• brak spokoju w czasie przeżuwania może 

zaburzać ten proces - pasza jest wykorzystywania 
nieefektywnie.   

Wiek, a pobieranie pokarmu

• ssanie siary następuje zazwyczaj do 3 godz. po urodzeniu,
• w pierwszych dniach życia matka spędza z cielęciem dużo czasu, 

ciele ma swobodny dostęp do pokarmu,

• w następnych tygodniach krowa poszukuje cielęcia, żeby je 

nakarmić,

• gdy cielę jest starsze, to samo szuka matki, aby się najeść,
• młode pozostaje przy matce do 8-15 miesiąca życia albo do 

momentu pojawienia się kolejnego cielęcia,

• w pierwszym okresie życia cielę ssie matkę do 8-10 razy/dobę, 

(częstotliwość ssania maleje z wiekiem), jeden okres ssania trwa 
8-12 min, potrzeba ssania jest najbardziej nasilona w pierwszych 
4-5 tygodniach życia,

• od 2 tygodnia życia ciele zaczyna pobierać pasze stałe (liście, 

źdźbła trawy) pomiędzy przerwami w ssaniu, w wieku 6-8 tygodni 
są już w pełni rozwiniętymi przeżuwaczami,

• po odsadzeniu od matki cielę żywi się wyłącznie paszami stałymi.

ODŻYWIANIE W WARUNKACH 

HODOWLANYCH

ŻYWIENIE DO WOLI:

• zwierzę otrzymuje pasze do woli, w oborze 

wolnostanowiskowej z dostępem do paszy przez 
większość dnia,

• w porównaniu z warunkami naturalnymi skróceniu 

ulega czas pobierania paszy, ale nie jej ilość, 

• w tym systemie zachodzi zjawisko rywalizacji o 

dostęp do pożywienia, stanowi  to obciążenie, 
szczególnie dla zwierząt stojących najniżej w 
hierarchii.

ŻYWIENIE OGRANICZONE:

• pasza jest podawana w ograniczonej ilości, 

zostaje ona pobrana w krótkim czasie, 

• należy zapewnić, aby zwierzęta miały taki sam 

dostęp do paszy (pomoże to uniknąć  lub 
ograniczyć problemy hierarchiczne w czasie 
pobierania pokarmu),

• w systemie tym znacznie zmniejsza się ilość 

pobieranej paszy oraz czas  jej pobierania do ok. 
5 godz. (pasze są skoncentrowane, przewaga 
pasz treściwych nad paszami objętościowymi).

ODSADZENIE CIELĄT

•

w warunkach wielkofermowych cielęta są odsadzane 
bardzo szybko - jest to uzależnione od kierunku 
produkcyjnego

•

u krów mlecznych (ograniczenia strat w mleku) cielęta są 
odsadzane nawet zaraz po urodzeniu, zdarza  się też, że 
nie mogą napić się siary, cielę nie ma kontaktu z matką, 
są karmione bezpośrednio z wiadra lub butelek, czy 
automatów do pojenia, 

•

u krów mięsnych cielęta pozostają przy matce dłużej (do 
kilku tygodni), mają dostęp do siary i mleka,

•

wczesne podawanie pasz o dużej zawartości włókna, np. 
siano jest konieczne do prawidłowego rozwoju funkcji 
przeżuwania , 

•

pasze stałe obniżają także popęd ssania. 

PRZECHODZENIE NA PASZE 

STAŁE

• w pierwszych dwóch tygodniach życia cielęta 

dostają mleko lub preparaty mlekozastępcze,

• od 2 tygodnia życia: siano łąkowe, pasze treściwe 

(mieszanki dla cieląt, gnieciony owies),

• od 2 miesiąca: zielonka, marchew, burki,
• od 3 miesiąca: kiszonki.

HIERARCHIA, A POBIERANIE 

PASZY

•

w czasie pobierania pokarmu u bydła przejawiają się 
zachowania hierarchiczne,

•

największy problem stanowi to przy żywieniu 
ograniczonym, dlatego powinno się zapewnić krowom 
odpowiednią ilość przestrzeni w czasie pobierania 
pokarmu (można też montować przegrody przy 
korytarzu paszowym),

•

niektóre z osobników mają swoje ulubione miejsca 
pobierania pokarmu, co również może prowadzić do 
walk hierarchicznych,

•

zjawisko to stanowi największy problem dla osobników, 
które stoją nisko w hierarchii, np. osobniki stare lub 
chore.    

ŻYWIENIE, A BEHAWIOR

• nieprawidłowe żywienie może mieć wpływ na 

występowanie zachowań niepożądanych, np. 
stereotypii:

  trichofagia: brak odpowiedniej ilości włókna w paszy,
 zabawa językiem: pasze mocno skoncentrowane,
 obsysanie: podawanie cielętom mleka w wiadrach,
 obgryzanie różnych przedmiotów: niedobory paszy lub 

włókna w karmie,

 pseudożucie: brak odpowiedniej ilości włókna w paszy.