ZORZA 
POLARNA

                                    Jedno z najwspanialszych 
zjwisk świetlnych

JEDNO ZJAWISKO, WIELE FASCYNACJI ORAZ ZACIEKAWIEŃ KTÓRE BUDZĄ 
WĄTPLIWOŚCI

Zorza polarna to bardzo efektowne 
zjawisko występujące na półkuli 
północnej na północnym niebie. 
Wbrew pozorom nie występuję 
bardzo rzadko. Może występować w 
postaci płomienistych fal światła 
roztaczających się od horyzontu po 
zenit lub błyszczących łuków światła 
nad horyzontem rozchodzących się 
we wszystkich kierunkach.

Zorza polarna to 
rozbłyski światła 
w wysokich 
warstwach 
atmosfery. 
Zjawisko 
powstaje w 
jonosferze 
(wysokość 100 –
400 kilometrów) i 
najczęściej 
występuje na 
wysokości 100 – 
150 kilometrów. 

. Występują 
jednak 
odstępstwa od 
reguły i zorza była 
polarna była 
notowana na 
wysokości 70 i 
1000 kilometrów. 

Zorza powstaje 
poprzez wyrzucane 
przez słońce 
elektrony i protony, 
które natrafiając na 
atmosferę ziemską, 
pobudzają azot 
oraz wodór i w 
wyniku reakcji 
dochodzi do 
zjawiska świecenia.

Zjawisko zorzy 
polarnej występuje na 
wysokościach, gdzie 
występuje silne 
rozrzedzenie 
powietrza. Na 
wysokości 50 
kilometrów ciśnienia 
osiąga wartość tylko 
1 hektopaskala (1 
hPa). Na tych 
wysokościach nie 
występują już żadne 
zjawiska, które 
miałyby wpływ 
bezpośrednio na 
pogodę. Zjawiska 
mające wpływ na 
pogodę występują do 
wysokości 15 
kilometrów.

Pierwszą 
zapowiedzią 
rozpoczęcia się 
zorzy jest zwykle 
pojawienie się w 
północnej części 
nieba, wkrótce po 
zachodzie 
Słońca, łuku 
zielonego światła 
(zwanego 
"cichym łukiem"). 
Tworzą go 
pionowe warstwy 
lub kurtyny 
świetlne o 
grubości kilkuset 
metrów

Jeżeli zaburzenie 
magnetyczne zanika, 
ginie również łuk; jeżeli 
jednak jego intensywność 
wzrasta, wówczas 
następuje stadium 
wzmożonej aktywności. 
Dolna krawędź łuku staje 
się wtedy ostrzejsza i 
gwałtownie jaśnieje, 
przybierając barwę 
błękitnawą i przesuwając 
się szybko na południe. W 
tym samym czasie łuk 
rozpada się na równoległe 
promienie lub wiązki 
promieni, rozciągając się 
w górę ku zenitowi. 
Zwykle przesuwają się 
one na zachód wzdłuż linii 
łuku.

Dalszy wzrost 
intensywności zorzy 
oznacza, że zbliża się 
trzecie stadium. Jest to 
korona zorzy polarnej, 
czyli najbardziej 
widowiskowa - choć 
krótkotrwała - część 
całego spektaklu. 
Kurtyna świetlna 
znajduje się wówczas 
niemal ponad 
obserwatorem i patrząc 
w nią można dostrzec 
okrągłe, przypominające 
koronę obiekty, z 
promieniami i pasmami 
zbiegającymi się w 
jeden punkt. Czasami 
korona łączy się, 
tworząc na niebie łuk 
lub obraz świetlnej flagi; 
bywa też, że pulsuje 
gwałtownie i emituje 
tysiące promieni 
przypominających strugi 
deszczu lub spadające 
strzały.

Wielu problemów 
związanych z zorzami 
polarnymi nie zdołano 
jeszcze objaśnić 
teoretycznie. 
Powodów 
niezliczonych zmian 
delikatnie 
zabarwionych 
kształtów oraz 
finezyjnej struktury 
polarnego widowiska 
można się jedynie 
domyślać. 
Współczesna nauka 
nie potrafi również 
wyjaśnić wielokrotnie 
stwierdzonego, 
zadziwiającego 
zjawiska: pojawiania 
się zórz między 
obserwatorami a 
odległymi górami.

Zorze nabrały istotnego 
znaczenia praktycznego 
w latach dwudziestych 
naszego wieku, gdy po 
raz pierwszy 
wykorzystano odbicie fal 
radiowych od jonosfery w 
celu zwiększenia zasięgu 
komunikacji radiowej. 
Stwierdzono wówczas, że 
zorze pochłaniają 
niektóre sygnały radiowe 
i powodują niekorzystne 
odbicia innych. Jednakże 
dzisiaj sygnały radiowe są 
transmitowane z 
krążących na wysokich 
orbitach satelitów; 
przechodzą zatem 
prostopadle przez 
jonosferę i w znacznie 
mniejszym stopniu 
ulegają zaburzeniom.