Czynniki zdrowotne w holistycznej
koncepcji promocji zdrowia
Health factoris a holistic conception of
health promotion
TADEUSZ KASPERCZYK
1,2
, PAULINA
MIREK
1
,
DARIUSZ MUCHA
1
1
AWF KRAKÓW,
2
KWSPZ Z
SIEDZIBĄ W KRAKOWIE
Czynniki zdrowotne w holistycznej
koncepcji promocji zdrowia
Health factoris a holistic conception of
health promotion
TADEUSZ KASPERCZYK
1,2
, PAULINA
MIREK
1
,
DARIUSZ MUCHA
1
1
AWF KRAKÓW,
2
KWSPZ Z
SIEDZIBĄ W KRAKOWIE
Czynniki zdrowotne w holistycznej
koncepcji promocji zdrowia
Celem pracy była próba ukazania
znaczenia (rangi) czynników
zdrowotnych natury biologicznej, psycho
– duchowej i społecznej w
holistycznej koncepcji promocji zdrowia.
Promocja zdrowia to wszelkie
działania na rzecz zachowania zdrowia i
przeciwdziałania chorobom.
Czynniki zdrowotne w holistycznej
koncepcji promocji zdrowia
Holizm (z grec.holios – całość, jedność)
Człowiek składa się z trzech elementów (pierwiastków). Są to:
Ciało (z grec. soma)
Psychika (z grec. psyche - oznacza dusza)
Duch
Holistyczne podejście do człowieka oznacza, że wszystkie trzy
elementy będą brane pod uwagę możliwie w takim samym
stopniu. Na gruncie medycyny postępowanie holistyczne oznacza,
że zarówno w diagnostyce jak i terapii pacjent traktowany jest
podmiotowo. Najłatwiej holistyczne podejście do człowieka
realizuje się na gruncie pedagogiki (wychowania). Tak więc jedną z
najważniejszych składowych promocji zdrowia jest edukacja
zdrowotna.
Czynniki zdrowotne w holistycznej
koncepcji promocji zdrowia
Koło - symbol całości
ciało
psychika
duch
Ryc. 1
Czynniki zdrowotne w holistycznej
k
oncepcji
promocji
zdrowia
Elementy
ciało
psychika
duch
Ryc. 2
Czynniki zdrowotne w holistycznej
koncepcji promocji zdrowia
Homeostaza (z grec. homoios - podobny, stasis –
trwanie)
Pojęcie homeostazy wprowadził w 1929 roku Walter
Canon na podstawie założeń francuskiego fizjologa
C. Bernarda na temat stabilności środowiska
wewnętrznego. Homeostaza to zdolność utrzymania
stałych warunków w komórce żywej lub w całym
organizmie bez względu na zakłócenia zewnętrzne
[Korzeniowski 1995]. W chwili obecnej podkreśla się,
że owa równowaga ustrojowa odnosi się w takim
samym stopniu do ciała co do psychiki i ducha.
Czynniki zdrowotne w holistycznej
koncepcji promocji zdrowia
Zdrowie/ choroba
Homeostaza współcześnie służy do zdefiniowania
zdrowia i choroby. A.Święcicki [2001] proponuje
chorobą nazywać taki stan organizmu, w którym
nie dysponuje on już siłami obronnymi aby
przywrócić homeostazę. Zdrowie to
równowaga i zdolność jej przywrócenia,
choroba jest brakiem tej zdolności [Kasperczyk
2010]. Zaburzenie homeostazy, które przynosi
trwałe zmiany(organiczne) w organizmie
nazywamy chorobą.
Czynniki zdrowotne w holistycznej
koncepcji promocji zdrowia
Zaburzenie
homeostazy
Tolerancja
Homeostaza
Tolerancja
Zaburzenia
homeostazy
Adaptacja
Ryc. 3
Czynniki zdrowotne w holistycznej
koncepcji promocji zdrowia
Materiał i metoda badań
Materiał badawczy stanowiło 30 osób, specjalistów nauk o zdrowiu.
Reprezentują oni różne obszary nauk, byli to specjaliści od żywienia,
kultury fizycznej, lekarze, psycholodzy i inni. Minimum poziomu
naukowego ankietowanych to stopień doktora nauk. Ankietę
przeprowadzono w 2012 roku.
Metodą badań była ankieta (wywiad) złożona z pytań dotyczących oceny
wybranych czynników zdrowotnych w trzech grupach czynników:
Czynniki biologiczne - 60 elementów
Czynniki psycho-duchowe – 27 elementów
Czynniki społeczne – 35 elementów
Łącznie 122 czynniki. Skala ocen: 5 3 1 punktów zarówno w aspekcie
wpływu pozytywnego jak i negatywnego. Obliczono wartości średniej
arytmetycznej poszczególnych czynników oraz ilość wybranych (w %)
poszczególnych ocen.
Czynniki zdrowotne w holistycznej
koncepcji promocji zdrowia
Wyniki
Czynniki biologiczne pozytywne (w punktach):
Aktywność fizyczna 130
Warzywa i owoce 130
Świeże powietrze 126
Pomidory 120
Witamina C 119
Żywienie (ogólnie) 118
Witaminy (ogólnie) 118
Ryby 118
Czosnek, cebula, brokuły 114
Szpinak 112
Witamina A 111
Czarne jagody 110
Wapń 108
Czynniki zdrowotne w holistycznej
koncepcji promocji zdrowia
Wyniki
Czynniki psycho-duchowe pozytywne (w punktach):
Relaks czynny 124
Rodzina 118
Poczucie humoru 115
Śmiech 114
Odnowa psychiczna114
Przebywanie w naturze 111
Przyjaźń 110
Miłość 106
Sukces, satysfakcja 102
Trening autogenny 89
Wiara (religia) 84
Czynniki zdrowotne w holistycznej
koncepcji promocji zdrowia
Wyniki
Czynniki społeczne pozytywne (w punktach):
Posiadanie przyjaciół 108
Praca 103
Posiadanie rodziny 102
Wykształcenie (kwalifikacje) 98
Poziom dochodów (wystarczający) 98
Hobby(zainteresowania) 97
Uprawianie sportów drużynowych 94
Wczasy 93
Stały partner seksualny 91
Nauka 89
Uznanie 83
Rozrywki kulturalne83
Czynniki zdrowotne w holistycznej
koncepcji promocji zdrowia
Wyniki
Czynniki biologiczne negatywne (w punktach):
Papierosy 104
Marihuana 85
Cukier67
Sól 63
Inne słodycze 61
Alkohol (bez wina i piwa) 60
Antybiotyki 53
Diety odchudzające53
Leki przeciwbólowe 45
Żywienie (wadliwe) 23
Czynniki zdrowotne w holistycznej
koncepcji promocji zdrowia
Wyniki
Czynniki psycho-duchowe negatywne (w punktach):
Zazdrość 105
Ciężkie przeżycia 104
Kalectwo (ciężkie) 100
Nienawiść 99
Brak miłości 97
Stres 79
Zawód miłosny 76
Kalectwo (lekkie) 67
Introwertyczność 31
Asertywność 18
Czynniki zdrowotne w holistycznej
koncepcji promocji zdrowia
Wyniki
Czynniki społeczne negatywne (w punktach):
Wyrok sądowy 92
Rozwód 78
Pobyt w szpitalu 70
Posiadanie kochanka(kochanki) 35
Funkcja publiczna 26
Mieszkanie na wsi 23
Stan cywilny (wolny) 19
Dyskoteki (clubing) 18
Majątek 14
Pobyt w tropikach 14
Czynniki zdrowotne w holistycznej
koncepcji promocji zdrowia
Wyniki
Czynniki ogólnie pozytywne (w punktach):
Aktywność fizyczna 130
Warzywa i owoce 130
Świeże powietrze 126
Relaks czynny 124
Pomidory 120
Witamina C 119
Rodzina 118
Żywienie (ogólnie) 118
Witaminy (ogólnie) 118
Ryby 118
Czynniki zdrowotne w holistycznej
koncepcji promocji zdrowia
Wyniki
Czynniki ogólnie negatywne (w punktach):
Zazdrość 105
Papierosy 104
Ciężkie przeżycia 104
Kalectwo (ciężkie) 100
Nienawiść 99
Brak miłości 97
Wyrok sądowy 92
Marihuana 85
Stres 79
Rozwód 78
Czynniki zdrowotne w holistycznej
koncepcji promocji zdrowia
Zdrowie ma wiele aspektów – określamy je poprzez holizm.
Człowiek żyjący w epoce szczycącej się największym w dziejach
ludzkości rozwojem nauki i techniki zagrożony jest utratą wartości
jaką jest zdrowie a niekiedy i życie. Postęp medyczny dotyczy
głównie sfery biologicznej zaniedbując sferę profilaktyki.
Oderwanie ciała od pozostałych elementów organizmu ludzkiego
z jednej strony a wzrastające zagrożenia zdrowia psychicznego
generują coraz więcej chorób. Za mało uwagi poświęca się
relacjom na linii: psychika a życie społeczne. Zbyt duży rozdźwięk
pomiędzy polityką gospodarczą a polityką społeczną przysparza
problemów zdrowotnych, dla rozwiązania których nigdy nie starczy
sił i środków, o ile nie zostaną zmienione priorytety społeczne.
Czynniki zdrowotne w holistycznej
koncepcji promocji zdrowia