OD RYSUNKÓW 

NASKALNYCH DO 

ALFABETU

System znaków, pozwalający na 

widoczne utrwalenie myśli w 
konkretnym języku. Pismo 
pojawiło się stosunkowo późno 
( ok. 5-6 tys. lat temu). 
Istniały też  społeczeństwa 
wysoko rozwinięte, które nie 
posiadały swego pisma, nawet 
dziś nie posługuje się nim 
wiele mln ludzi. Pismo 
wynajdywano kilkakrotnie i 
całkowicie odrębnie w wielu 
centrach kulturowych.

PISMO

Około 20 tysięcy lat temu na 

ścianach jaskiń pojawiły się 
pierwsze malowidła. Z czasem 
obrazy zaczęły służyć ludziom do 
przekazywania prostych informacji. 
Za pomocą rysunków trudno jednak 
było utrwalać duże liczby  czy 
sporządzać precyzyjne umowy 
między kupcami. Minęły tysiące lat, 
zanim do wyrażania myśli ludzie 
posłużyli się specjalnym systemem 
znaków.

RYSUNKI NASKALNE

Zaczątkami pisma były znaki własności, 

symbole, które po wynalezieniu systemu 
pisma nie zanikły, lecz utrzymały się w 
stanie szczątkowym. Właściwe pismo 
rozwinęło się z piktografii (przedstawienia 
rysunkowe, obrazkowe). Rysunki te 
mogły być odczytywane przez ludzi 
posługujących się różnymi językami. 
Znaki-rzeczy w takim systemie mogły być 
jednocześnie znakami-słowami 
(logogramami). Nazywa się je też 
hieroglifami (nazwa nadana przez 
Greków pismu staroegipskiemu).

Początki pisma - piktografia

Piktogramy przekształciły się w system 

ideograficzno-fonetyczny, który notował także 
elementy fonetyczne języka (wykorzystanie 
podobieństw brzmieniowych). Najstarsze tego 
typu pisma ukształtowały się na starożytnym 
Wschodzie (egipskie hieroglify, pismo 
klinowe z Mezopotamii) pod koniec IV tysiąclecia 
p.n.e.

Wynalazcami pisma klinowego (najstarszego ze 
znanych) byli Sumerowie. System ten przejęli 
potem Akadyjczycy i przystosowali do wymogów 
języka semickiego. Znaki te ze względu na 
materiał pisarski (tabliczki gliniane i rylec z 
trzciny) szybko utraciły swój charakter 
obrazkowy i przybrały postać klinów. W użyciu 
pozostały 3 typy znaków: znaki-słowa, znaki-
sylaby i znaki-determinatywy (określające 
kategorię znaczeniową).

System ideograficzno-
fonetyczny

Alfabet prawdopodobnie został 

wynaleziony ok. 2. połowy II 
tysiąclecia p.n.e. na 
obszarach Fenicji lub Palestyny. 
Zabytki z terenu Bliskiego Wschodu 
(Bet Szemesz, Gezer, Megiddo, 
Byblos, Ugarit) potwierdzają rozwój 
tego systemu pisma. Ok. 1000 
p.n.e. na terenie Byblos pojawiają 
się już w pełni wykształcone 
inskrypcje fenickie. Niewiele 
późniejsze pierwsze inskrypcje w 
języku greckim po raz pierwszy 
zanotowały dźwięki samogłosek.

Powstanie alfabetu

fenicki

Rodzaje alfabetu:

Powstał w XI w. p.n.e i jest najstarszym pismem 

alfabetycznym na świecie. Mimo, że brakuje w 
nim liter odpowiadającym samogłoskom, był 
znacznie wygodniejszy w użyciu niż 
wcześniejsze rodzaje pisma.  

Alfabet fenicki

Został stworzony na podstawie Alfabetu 

fenickiego. Grecy wprowadzili w nim jednak 
ważne zmiany:

  - dodali samogłoski oraz znaki interpunkcyjne 

np. kropkę i przecinek.

Alfabet grecki

Jest nazywany także alfabetem rzymskim . 

Początkowo składał się tylko z 21 znaków, lecz 
w kolejnych wiekach dodano ich jeszcze 5. 
Obecnie zawiera 26 znaków i posługuje się 
nim prawie 35% ludności świata.

Alfabet łaciński

Pismem pochodzącym bezpośrednio z pisma greckiego 

posługuje ludzkość w Europie, Ameryce, dużej 
części Afryki i Azji (z pisma greckiego wywodzi się 
pismo łacińskie). Na piśmie greckim i aramejskim 
oparte jest częściowo pismo armeńskie. Z dawnego 
pisma palestyńskiego (związanego z fenickim) wywodzi 
się pismo paleohebrajskie, którego najstarsza 
inskrypcja pochodzi z IX w. p.n.e. Z tego pisma 
wywodzą się: pismo samarytańskie i pismo aramejskie 
(podstawa współczesnego pisma hebrajskiego).

Z pisma aramejskiego wywodzi się odmiana, którą 
posługiwali się Nabatejczycy . Od nich przejęli pismo 
Beduini z Półwyspu Arabskiego. Stało się ono podstawą 
pisma arabskiego. Po zaniku staroperskiego pisma 
klinowego języki irańskie używały pisma greckiego, a 
następnie aramejskiego. Po przyjęciu islamu w użycie 
weszło pismo arabskie.

Różne rodzaje pisma

hieroglificzne

Rodzaje pisma:

Jest to najstarszy rodzaj pisma egipskiego. 

Służyło do zapisywania najważniejszych 
tekstów. Posługiwanie się nim było jednak 
skomplikowane, a zapisywanie 
poszczególnych znaków pracochłonne.

Pismo hieroglificzne

W swoim piśmie Sumerowie, podobnie jak 

Egipcjanie, przedstawiali wyrazy za pomocą 
obrazków. Z czasem przekształciły się one w 
znaki klinowe.

Pismo sumeryjskie

Było najbardziej rozpowszechnione na 

starożytnym Bliskim Wschodzie. Pismo to 
stworzyli Sumerowie, a mniej więcej przez 2 
tysiące lat posługiwały się nim ludy w 
Mezopotamii.

Pismo klinowe

Podsumowując: 

Dziękuję za obejrzenie.