Propozycje rozwiązania 

trudności w dostępie do 

edukacji w szkole wyższej.

Debata między merytokratami a kredencjalistami 

na tle ukazanych przez  J. Williams pięciu podejść 

do problemu dostępu do edukacji, równości i 

sprawiedliwości.

Akademiccy tradycjonaliści

Zwolennicy tego nurtu 
uważają, że:



profesor to arbiter w dziedzinie nadawania 
dyplomów akademickich,



ewentualni zdobywcy dyplomów muszą już na 
samym wstępie udowodnić, że będą potrafili 
optymalnie skorzystać z pobytu na uczelni,



oceny szkolne oraz wyniki testów, egzaminów 
są obiektywnym i sprawiedliwym czynnikiem 
wyboru, spośród wielu, kandydatów na studia, a 
ocena celująca jest dla nich symbolem i 
potwierdzeniem potencjału jednostki,



szkoły wyższe powinny przyjmować jedynie 
osoby z dobrych szkół średnich, które przeszły 
tam odpowiednią socjalizację edukacyjną i 
kulturową, co stanowi podstawę do rozpoczęcia 
kształcenia na poziomie akademickim.



uczelnie nie powinny być narzędziem 
jakiejkolwiek manipulacji społecznej, w ramach 
jakkolwiek definiowanych celów społecznych, 



zwiększenie liczby studiujących stanowi zamach 
na niezależność sektora szkolnictwa wyższego, 



przyjęcie na studia kandydata nie posiadającego 
odpowiedniej wiedzy wyniesionej ze szkoły 
średniej , zmusza profesorów do obniżenia 
standardów nauczania oraz jakości dyplomów.

Akademiccy tradycjonaliści przeciwni są

:



rządowej kontroli nad uczelniami 
wyższymi, przede wszystkim 
odnoszącą się do zwiększania liczby 
studiujących osób. Są zdania, że 
szybkie upowszechnienie edukacji 
wyższej zaprzecza istniejącemu do tej 
pory system tworzenia elity, co ich 
zdaniem jest niekorzystne dla ogółu 
społeczeństwa.

Współzawodnictwo, czyli:



obiektywizacja wyników nauczania poprzez 
reprezentantów tego nurtu stanowi pośrednio 
rezultat współzawodnictwa o prestiż nie tylko 
między wydziałami, ale także uczelniami. 
Przyjmuje się, że jakość nauczania musi być 
odwzorowane w jakości, nowo przyjętych 
studentów a także w selektywnym stylu 
kwalifikacji. Bierze się to stąd, że wysokie 
standardy przy naborze uczniów, są powiązane 
z poziomem absolwentów szukających 
zatrudnienia. Szkoła wyższa, do której 
przyjmowani są „lepsi” kandydaci ma większy 
prestiż. 

Krytycy nurtu:



zwracają uwagę na to, że w praktyce 
społecznej prowadzi ono do społecznej 
selekcji np. ze względu na klasę, rasę 
czy też etniczność. Mowa tu o 
założeniu, że większość populacji nie 
jest w stanie dorównać akademickim 
wymogom doskonałości.  

Zorientowani na rynek

Neoliberałowie, opisują 
rzeczywistość społeczną i 
edukacyjną takimi pojęciami 
jak:



„wybór konsumenta”, 



„konkurencja”, 



„prywatyzacja”, 



„różnicowanie poprzez rynek”.

Edukacja jest postrzegana 
przez nich jako:



„dobro konsumpcyjne”,



„towarem do zakupienia”, 



„inwestycją w swoje przyszłe życie”,

Oznacza to, że decyzję o wstąpieniu w 
szeregi studentów podejmują sami 
młodzi ludzie.

Zorientowani na rynek:



twierdzą, że sektor akademicki powinien być 
niezależny od rządu. Uważają, że to profesorowie 
mają decydować o cechach uczelni, a zainteresowani 
studenci prawo do wyboru szkoły wyższej, spośród 
tych wszystkich konkurujących ze sobą.



zakładają, że aby zapewnić interes społeczeństwo, 
trzeba pomóc finansowo tym najlepszym, z grup 
najbiedniejszych, przy czym, stypendiów naukowych 
powinno być niewiele. 



kładą nacisk na konieczność zróżnicowania gałęzi 
edukacji wyższej, co da konsumentowi szerszą 
możliwość dokonania właściwego wyboru. Każda 
uczelnia powinna znajdować się na określonym 
miejscu na rynku i skupiać się na konkretnej grupie 
studentów. 

Krytycy nurtu:



odnoszą się do podochodzenia społecznego. 
Osoby z rodzin nieuprzywilejowanych, bardzo 
biednych, nie będzie stać na opłacenie sobie 
edukacji, bądź też nie będą posiadać 
kulturowego kapitału, niezbędnego do 
studiowania. Mówią również o tym, że wybór 
typu edukacji nijak ma się od wyboru 
konsumenckiego, a swoje źródło ma w 
finansowych obliczeniach, przeprowadzonych 
przez przyszłego studenta. 

Utylitarni instruktorzy 

Podstawa poglądów grupy to:



przekonanie, że ekonomiczny sukces 
państwa i jego możliwości na arenie 
międzynarodowego współzawodnictwa 
w znacznym stopniu zależą od ilości 
wysoko wykwalifikowanych 
absolwentów (studenci postrzegani są 
tutaj, jako ludzki kapitał, który 
dostarczony zostanie w postaci 
wykształconych ludzi na rynek pracy).

Utylitarni instruktorzy:



nawołują do odebrania akademikom kontroli nad 
edukacja wyższą, ponieważ zaniedbują tym 
sposobem przygotowanie przyszłych absolwentów 
do życia zawodowego,



dążą do tworzenia takich programów nauczania, 
które oparte byłyby na ściśle zawodowych 
ścieżkach kształcenia, gdzie kategorie „jakość” i 
„doskonałość” w maksymalnym stopniu zgodne są 
z celem jakim jest dopasowanie się do rynku pracy,



postrzegają wiedzę akademicką, jako narzędzie 
kształtujące przyszłego pracownika, zarówno w 
sensie zawodowym jak i tożsamościowym.

Krytycy o nurcie:



opisywane podejście prowadzi do 
potwierdzenia nierówności społecznych 
oraz do uprawomocnienia istniejących 
form władzy. Mowa tu o tym, że 
pracodawca, jako przedstawiciel rynku 
wybiera absolwentów z najlepszych 
uczelni, w ten sposób hierarchia na 
rynku pracy absolwentów jest 
odzwierciedleniem w hierarchii uczelni.

Liberalni merytokraci

Zwolennicy tego nurtu opierają się 
na takich kategoriach jak:



indywidualne prawa, 



zasługi, 



osobisty rozwój, 



talent, 



dostępność, 



równość możliwości

Liberalni merytokraci dostęp do 
edukacji rozpatrują w kategoriach 
predyspozycji i reprezentacji:



najważniejsza we wszystkich 
rozważaniach jest jednostka,



edukacja jednostki (posiadającej 
predyspozycje intelektualne) może 
służyć jej własnemu rozwojowi, gdzie 
społeczna korzyść będzie tylko 
produktem ubocznym,

Reforma edukacji według liberalnych merytokratów:



zniesienie barier dla jednostek na 
wejście do systemu akademickiego,



wprowadzenie zasady „całożyciowego 
uczenia”, co daje nowe szanse zmiany 
pozycji społecznej,

Krytycy o nurcie:



podejście to pomija struktury klasowe i 
płciowe, istniejące zarówno na 
płaszczyźnie edukacji, jak i na rynku 
pracy.

Zwolennicy dostępu

Zwolennicy tego nurtu opierają 
się na takich kategoriach jak:



sprawiedliwość społeczna,



alfabetyzacja polityczna, 



upodmiotowienie, 



rozwój  społeczności, 

Zwolennicy dostępu kładą nacisk na:



włączenie do edukacji  wyższej grup, 
które wcześniej były z niej wykluczone 
(nierówności społeczne postrzegane są 
w kontekście strukturalnym, nie 
indywidualnym jak w przypadku 
liberalnych merytoryków),



edukację dorosłych,

Zwolennicy dostępu sprzeciwiają się: 



uznawaniu wyników egzaminów i 
testów, jako najważniejszego kryterium 
dostępu do edukacji w szkole wyższej, 
co według nich potwierdza w sposób 
bardzo wymowny istniejące 
nierówności. 

Krytycy takiego podejścia 
skupiają się na dwóch 
podstawowych kontekstach:



istnieje zagrożenie idealizacji kategorii takich jak 
płeć, rasa czy też etniczność. 



wysiłki w kierunku zmiany położenia grup 
zmarginalizowanych prowadzą do potwierdzenia 
merytokratycznej wizji i wersji społeczeństwa 
poprzez zaakceptowanie aktualnego systemu 
dyplomów.  

Warto również nadmienić, że w praktyce, możliwe 
jest jedynie „zwerbowanie” tych najlepszych z grup 
wcześniej wykluczonych i umożliwienie im zaistnienie 
oraz zrobienie kariery. Niemożliwa jest niestety nagła 
zmiana stosunków społecznych. 

KONIEC