Biologiczna rola 

tlenku azotu

Właściwości tlenku 

azotu

:

• jest to nietrwały
• czas półtrwania 1-30 sekund
• bardzo aktywny biologicznie związek 

chemiczny  

• mała masa cząsteczkowa
• niewielkie rozmiary cząsteczki
• lipofilowość 

Powstawanie

   W organizmie tlenek azotu 

powstaje z L-argininy w 
reakcji katalizowanej przez 
kilka izoform enzymu syntazy 
tlenku azotu (NOS). W reakcji 
konieczna jest obecność tlenu 
cząsteczkowego i kofaktorów: 
NADPH, FAD.

3Cu + 8HNO

3(rozc)

 → 3Cu(NO

3

)

2

 + 2NO 

+4H

2

O

Enzym NOS 

(syntaza tlenku azotu)

Występuje w trzech  izoformach:
1. Mózgowa (bNOS) – jest obecna w ośrodkowej i 

obwodowej tkance nerwowej i wytwarza tu 
tlenek azotu, który działa jako neuroprzekaźnik 
w nerwach. Oparte na tlenku azotu 
przekaźnictwo nerwowe może uczestniczyć w 
dostosowywaniu mózgowego przepływu krwi do 
aktywności neuronalnej, pamięci i szeregu 
innych rodzajów aktywności. 

2. Indukowana (iNOS) - powstaje w odpowiedzi 

na stan zapalny i przypuszczalnie wzmacnia 
reakcję obronną gospodarza działając 
przeciwbakteryjnie, chemotaktycznie i 
sprzyjając rozszerzeniu naczyń, jakie towarzyszy 
przy zapaleniu.

3.   Śródbłonkowa (eNOS) – występuje w 

śródbłonku naczyń krwionośnych i 
wytwarza tlenek azotu w odpowiedzi na 
zmiany prędkości przepływu krwi (stres 
styczny). Tlenek azotu powoduje z kolei 
relaksację mięśni gładkich przez aktywację 
związanego z błoną podstawną enzymu – 
cyklazy guanilanowej i zwiększenia 
stężenia drugiego przekaźnika cGMP. Ten 
ostatni moduluje stężenie wapnia w 
mięśniówce gładkiej naczyń, a na tej 
drodze jego napięcie.

Rola NO w układzie 

immunologicznym

    Podstawowa rola NO w układzie 

immunologicznym związana jest z 
aktywnością makrofagów. Są one 
potrzebne do obrony organizmu przed 
patogenami. Wysokie stężenia NO 
stymulują w mitochondriach produkcję O

2

 i 

H

2

O

2. 

NO i O

2

 

łączą się z wytworzeniem 

wysokich stężeń jonu nadazotynowego. 

     Cząsteczka ta ma czas półtrwania ok. 1 s, lecz to 

wystarcza by zdążyła wyrządzić szkody:

• degradacja węglowodanów
• uszkodzenia DNA
• utlenianie lipidów
• hamowanie oddychania mitochondrialnego

      W przypadku makrofagów tworzenie 

nadazotynów jest pożądane, gdyż przemieszczają 
się one głównie w kierunku komórki – intruza i 
zabija ją. Niestety, powtarzające się infekcje i 
stany zapalne prowadzą do efektów ubocznych, 
gdyż wyrzucane przez makrofagi nadazotyny 
uszkadzają pobliskie tkanki.

Rola NO w układzie 

nerwowym

• zaangażowanie NO w wytwarzanie 

LTP w hipokampie mózgu. LTP jest 
niezbędny przy powstawaniu pamięci 
długotrwałej  

• zaangażowanie NO w powstawanie 

odruchów przełykowych przy 
pobieraniu pokarmu 

• hamujący wpływ NO na układ 

współczulny

Rola NO w układzie 

krwionośnym

W wyniku działania różnych bodźców na 
komórki śródbłonka (stres, trombina,  ADP, 
norepinefryna, serotonina,  bradykinina, 
histamina, wazopresyna, substancja P i 
acetylocholina) produkowany jest NO, którego 
główną rolą w układzie krwionośnym polega na 
rozszerzaniu naczyń krwionośnych.
Oddziałując na mięśnie gładkie naczyń 
krwionośnych, pełni rolę regulatora przepływu i 
ciśnienia krwi. Zwiększa aktywność zależnych 
od wapnia kanałów potasowych zarówno z 
udziałem, jak i bez udziału cGMP.