ODPORNOŚĆ
SWOISTA I
NIESWOISTA
ODPORNOŚĆ
SWOISTA I
NIESWOISTA
Odpornością steruje układ immunologiczny
zbudowany z sieci komórek obecnych w
płynach ustrojowych, tkankach i narządach.
Organizm może zostać zaatakowany przez
patogeny w wielu miejscach, dlatego też
układ odpornościowy dysponuje komórkami
przemieszczającymi się za pośrednictwem
układu krwionośnego i dzięki temu
docierających do miejsc inwazji.
ODPORNOŚĆ
ODPORNOŚĆ to rozpoznawanie i eliminacja
obcych-wrogich w stosunku do ustroju-
wirusów ,bakterii ,grzybów ,pierwotniaków
oraz innych organizmów pasożytujących
również cząsteczek chemicznych- białek,
wielocukrów ,lipidów wnikających do
organizmu.
ODPORNOŚĆ
Wyróżniamy dwa rodzaje odporności:
ODPORNOŚĆ SWOISTĄ(NABYTĄ)-którą organizm
nabywa NATURALNIE I SZTUCZNIE
•
NATURALNA
Aktywna-przebyte choroby i zakażenia
Bierna-transport przeciwciał przez łożysko
SZTUCZNA
Aktywna-szczepienia
Bierna-podanie gotowych p/ciał
ODPORNOŚĆ NIESWOISTĄ(WRODZONĄ-
NATURALNĄ)
ODPORNOŚĆ
Części składowe odporności wrodzonej są
pierwszą linią obrony przeciwko infekcjom.
Mechanizmy tej odporności działają bardzo
szybko, prowadzą do ostrej odpowiedzi zapalnej i
wykazują pewną specyficzność wobec bakterii.
Mechanizmy odporności nabytej rozwijają się
wolniej ,są wysoce specyficzne wobec antygenów,
charakteryzują się zdolnością zapamiętywania
antygenów, z którymi się zetknęły.
ODPORNOŚĆ
zazwyczaj przebiegają one w organizmie
jednocześnie i współpracują ze sobą w
drodze bezpośredniego kontaktu między
komórkami oraz przez interakcje, w
których uczestniczą mediatory
chemiczne ,cytokiny i chemokiny.
ponadto wiele komórek uczestniczących w
reakcjach odporności wrodzonej bierze
udział przebiegu odporności nabytej.
WZAJEMNE ODDZIAŁYWANIE
ODPORNOŚCI WRODZONEJ I
NABYTEJ
makrofagi są komórkami żernymi i
jednocześnie wytwarzają ważne
cytokiny ,które pomagają w indukcji
odpowiedzi charakterystycznej dla
odporności nabytej.
składniki dopełniacza, będące
elementami odporności wrodzonej są
aktywowane przez przeciwciała ,a więc
cząsteczki odporności nabytej.
WZAJEMNE ODDZIAŁYWANIE
ODPORNOŚCI WRODZONEJ I
NABYTEJ
krążące komórki żerne –
neutrofile(ziarnistości neutrofilów
zawierają peroksydazę, zasadową i kwaśną
fosfatazę , defensyny , które uczestniczą w
zabijaniu bakterii).
układ jednojądrzastych komórek
żernych - komórki żerne związane z
różnymi tkankami organizmu, których
funkcją jest usuwanie bakterii i własnych
martwych komórek w procesie fagocytozy .
KOMÓRKI UCZESTNICZĄCE W
ODPORNOŚCI WRODZONEJ
Rożne tkanki i narządy mają właściwy
rodzaj komórek żernych pochodzących
od monocytów :
•
komórki mikrogleju w mózgu ,
•
komórki Kupffera w wątrobie,
•
komórki mezangium w nerkach,
•
makrofagi zatokowe w śledzionie ,węzłach
chłonnych
KOMÓRKI UCZESTNICZĄCE W
ODPORNOŚCI WRODZONEJ
naturalne komórki cytotoksyczne(NK) - ich
funkcja ,to zabijanie własnych komórek
zakażonych wirusami i niektórych komórek
nowotworowych oraz wydzielanie INF- γ . Cytokina
ta chroni sąsiednie komórki przed infekcją
wirusami.
komórki tuczne i bazofile-aktywowane ulegają
degranulacji i uwalniają farmakologicznie czynne
mediatory, powodując rozszerzenie naczyń
krwionośnych ,zwiększenie ich przepuszczalności
oraz przyciągają leukocyty do miejsca
degranulacji
KOMÓRKI UCZESTNICZĄCE W
ODPORNOŚCI WRODZONEJ
eozynofile - atakują pasożyty ,które są zbyt duże
,aby mogły zostać sfagocytowane i zabijają je z
użyciem wydzielanej ziarnistości( zawierają
peroksydazę i toksynę –główne białko zasadowe)
płytki krwi-udział w procesie krzepnięcia .Oprócz
tego zawierają mediatory ,których uwolnienie
aktywuje dopełniacz, ten z kolei pobudza
gromadzenie się leukocytów w miejscu uszkodzenia
tkanki.
erytrocyty- wiążą i usuwają kompleksy
immunologiczne z krążenia podczas przewlekłych
infekcji i w niektórych chorobach
autoimmunizacyjnych
KOMÓRKI UCZESTNICZĄCE W
ODPORNOŚCI WRODZONEJ
DOPEŁNIACZ-u człowieka składa się z 30
białek ,które przez aktywację kaskadową
zapewniają ochronę przeciwko infekcjom
bakteryjnym i uczestniczą w odpowiedzi
zapalnej. Jego aktywacja następuje na
drodze klasycznej- przez przeciwciała z
wiązane z antygenem lub na drodze
alternatywnej -bezpośrednio przez pewne
cząsteczki związane z bakteriami.
CZĄSTECZKI UCZESTNICZĄCE W
ODPORNOŚCI WRODZONEJ
Główne funkcje dopełniacza:
zapoczątkowanie ostrego zapalenia przez
bezpośrednią aktywację komórek tucznych
przyciąganie neutrofilów do miejsca ataku
drobnoustrojów (chemotaksja)
opsonizacja bakterii
zabijania bakterii –liza
Regulacja dopełniacza-przez białka
hamujące /regulujące ,chroniące własne
komórki przed zniszczeniem lub
uszkodzeniem na różnych etapach kaskady
dopełniacza.
CZĄSTECZKI UCZESTNICZĄCE W
ODPORNOŚCI WRODZONEJ
BIAŁKA OSTREJ FAZY-ograniczają
uszkodzenia tkanek spowodowane infekcja
,urazem, chorobami nowotworowymi. w
ich skład wchodzi: białko C-
reaktywne(CRP), surowiczy amyloid A
(SAA) oraz białko wiążące mannozę (MBP)
powstają w wątrobie na skutek stymulacji
bakteryjnej.
wzmagają aktywacje dopełniacza w drodze
alternatywnej i opsonizację
mikroorganizmów
CZĄSTECZKI UCZESTNICZĄCE W
ODPORNOŚCI WRODZONEJ
KOLEKTYNY- grupa białek wiążących
węglowodany ,pełniąca rolę opsonin. Receptory dla
kolektyn na makrofagach ułatwiają usunięcie i
zniszczenie bakterii ,do których przyłączyły się
kolektyny
ANTYBIOTYKI PEPTYDOWE : cekropiny , megaininy
i defensyny –wytwarzane są przez wiele różnych
komórek w tym przez komórki nabłonkowe i żerne.
Cekropiny i megaininy powodują lizę komórek
bakterii, inne interferują z transportem jonów.
LIZOZYM ( muramidaza)-enzym wydzielany przez
makrofagi i neutrofile oraz występujący w wielu
wydzielinach ustroju, atakuje ścianę komórkową
bakterii.
CZĄSTECZKI UCZESTNICZĄCE W
ODPORNOŚCI WRODZONEJ
INTERFERONY:
Interferony typu I -wytwarzane przez wiele
różnych komórek pod wpływem infekcji
wirusowych ,hamują one replikację wirusów,
proliferacje komórek, wzmagają aktywność
cytotoksyczną komórek NK i modulują
ekspresję cząsteczek MHC
Interferony typu II-jego funkcje to regulacja
odpowiedzi limfocytówTh1,wspomaganie
mechanizmów fagocytarnych i zwiększenie
zdolności komórek do prezentacji antygenów
CZĄSTECZKI UCZESTNICZĄCE W
ODPORNOŚCI WRODZONEJ
hamują wiązanie i przenikanie zakaźnych
organizmów:
nieuszkodzona skóra-pierwsza linia obrony
przed infekcją-martwe warstwy skóry lub
żywe warstwy komórek nabłonkowych
wyściełających drogi układów oddechowego
,moczowo –płciowego i pokarmowego.
złuszczanie się komórek z obecnymi na
nich drobnoustrojami
BARIERY MECHANICZNE i
FIZYCZNE
śluz ,wydzielany przez komórki
nabłonkowe, zawierający mucynę
pokrywający ich powierzchnię utrudnia
kontakt z bakteriami oraz ich wiązanie z
powierzchnią nabłonka
rzęski komórek układu oddechowego
usuwające drobnoustroje dostające się do
organizmu podczas oddychania
BARIERY MECHANICZNE i
FIZYCZNE
kaszel ,kichanie usuwają śluz
ślina ,łzy ,pot ,mocz –wypłukują
drobnoustroje z organizmu
wymioty ,biegunka usuwają drobnoustroje z
organizmu
BARIERY MECHANICZNE i
FIZYCZNE
oczy-gruczoły łzowe (łzy) – wydzielają
lizozym , IgA, IgM
uszy- gruczoły łojowe-woskowina- cerumen
jama ustna - gruczoły ślinowe (ślina)
-enzymy trawienne ,lizozym , IgA, IgG ,
laktoferyna
skóra - gruczoły potowe(pot ), gruczoły
łojowe(łój) -lizozym ,NaCl ,krotkołańcuchowe
kwasy tłuszczowe
WYDZIELINY–WAŻNY CZYNNIK
OBRONY
żołądek-soki żołądkowe-enzymy
trawienne(pepsyna, renina), HCL(pH1-2)
komórki nabłonkowe układu
pokarmowego i oddechowego oraz komórki
żerne wytwarzaja małe peptydy o
właściwościach przeciwbakteryjnych –
cekropiny , megaininy i defensyny
WYDZIELINY–WAŻNY CZYNNIK
OBRONY
bakterie komensalne –(skóra ,jama ustna ,
drogi rozrodcze ,pokarmowe)
konkurują o podstawowe składniki odżywcze
zapobiegają wiązaniu bakterii patogennych
z komórkami gospodarza
uwalniają kolicyny i krótkołańcuchowe
kwasy tłuszczowe
utrzymują kwaśne pH środowiska
(Lactobacillus)
PRODUKTY BAKTERYJNE I
ZJAWISKO KOMPETENCJI
temperatura ciała – wiele drobnoustrojów
nie rośnie w temperaturze 37°C
ciśnienie tlenu – hamuje wzrost
beztlenowców
równowaga hormonalna – wzrost
kortykosterydów zmniejsza odporność na
infekcje
wiek ≤ 3 lat i ≥ 75 bardziej wrażliwi na
infekcje
CZYNNIKI FIZJOLOGICZNE
Odporność nabyta posiada:
dużą specyficzność
komórki pamięci
odpowiedź wymaga czasu
ODPORNOŚĆ NABYTA
Odporność nabyta(swoista)
uaktywnia się w momencie
infekcji jako druga linia obrony
gdy pierwsza-odporność
wrodzona-jest nieskuteczna , jej
uaktywnienie wymaga nawet
kilku dni lecz mechanizmy te raz
uruchomione stają się niezwykle
skuteczne w walce z patogenami
ODPORNOŚĆ NABYTA
Odporność komórkowa –
warunkowana przez komórki
Odporność humoralna-
warunkowana przez przeciwciała
ODPORNOŚĆ NABYTA
KOMÓRKI biorące udział w odporności nabytej :
LIMFOCYTY B- powstają w wątrobie płodowej,
później w szpiku kostnym (wytwarzają
przeciwciała, różnicują się w komórki pamięci)
LIMFOCYT Y T- dojrzewają w grasicy
(wspomagają limfocyty B, migrują do
obwodowych narządów i tkanek limfatycznych
,gdzie spełniają rolę obronną)
CZĄSTECZKI biorące udział w odporności nabytej:
PRZECIWIAŁA
CYTOKINY
ODPORNOŚĆ NABYTA
Dwa rodzaje limfocytów B :
Limfocyty B1 T- niezależne wytwarzają
przeciwciała IgM
Limfocyty B2 zależne od limfocytów T
,odpowiadają za odpowiedź humoralną z
przeciwciałami IgG , IgA i IgE
Limfocty T pod wpływem antygenu –rozwija
się odpowiedź typu komórkowego
ODPORNOŚĆ NABYTA
-KOMÓRKI-
Humoralna-polega na tym iż kompleks obcy
antygen-antygen głównego układu
zgodności tkankowej MHC prezentowany
jest przez makrofaga. Z kompleksem tym
wiążą się także limfocyty T. Wydzielaja one
interleukiny,które aktywują kompletne
limfocyty B te mnożą się,a niektóre
rozwijają się jako komórki plazmatyczne
,uwalniające przeciwciała.
ODPORNOŚĆ NABYTA
Komórkowa-specyficzne limfocyty T są
uaktywniane przez pomocnicze limfocyty T i
kompleks obcy antygen-antygen (MHC)
prezentowany na powierzchni makrofaga.
Niektóre limfocyty T różnicują się i stają się
cytotoksyczne ,niektóre pozostają w
węzłach limfatycznych jako komórki pamięci
,inne stają się pomocniczymi lub
supresyjnymi.
ODPORNOŚĆ NABYTA
Wprowadzenie obcego antygenu do
organizmu powoduje reakcję swoistych
limfocytów T i B wiążących antygen,
powstają komórki specyficzne dla danego
antygenu. Komórki reagują z antygenem
neutralizując go lub eliminując ,stanowią
one pamięć w późniejszej odpowiedzi
immunologicznej.
ODPORNOŚĆ NABYTA
-PAMIĘĆ-
Każde kolejne wniknięcie do organizmu
takiego samego antygenu wywołuje
szybsze reakcje specyficznych komórek
wytwarzanie przeciwciał
Organizm zwykle nie zostaje zakażony
dwukrotnie tym samym drobnoustrojem.
ODPORNOŚĆ NABYTA
-PAMIĘĆ-
CENTRALNE I OBWODOWE NARZĄDY
LIMFATYCZNE
GRASICA I SZPIK (centralne narządy u ssaków
limfocyty B i T)
SZPIK KOSTNY (dojrzewanie wszystkich komórek
limfoidalnych )
GRASICA (niezbędna do dojrzewania limfocytów T )
ŚLEDZIONA (przesączanie krwi i wychwytywanie z
niej mikroorganizmów –wytwarzanie odpowiedzi
immunologicznej)
WĘZŁY LIMFATYCZNE (wytwarzanie odpowiedzi
immnologicznej
ODPORNOŚĆ NABYTA
Nasz układ odpornościowy otrzymaliśmy po
przodkach gatunku homo sapiens. W
środowisku w którym żyli nasi
praprzodkowie było pełno wirusów, bakterii,
pierwotniaków i innych pasożytów gotowych
do inwazji –łatwo zapadali na choroby
kończące się śmiercią. Obecność tych
mikroorganizmów powodowała
wykształcenie układu odpornościowego
który posiadamy do dziś.
EWOLUCJA ODPORNOŚCI
Przeszczepy
-odporność wrodzona toleruje
inne narządy, komórki, odporność nabyta
odrzuca
Immunosupresja-leki wyciszające
nadwrażliwość szczególnie podczas obcego
przeszczepu
Autoimmunizacja-atak na własne komórki
jak na obce
Nadwrażliwość-alergie
IMMUNOLOGIA
KONIEC
DZĘKUJEMY ZA UWAGĘ