SANACJA
•
Sanatio, czyli uzdrowienie sytuacji przedsiębiorstwa,
kilku przedsiębiorstw lub całego sektora, który znalazł
się w kryzysie.
•
Warunkiem poprzedzającym sanację jest
przedsanacyjny kryzys.
•
Kryzys przedsiębiorstw (lub sektora) wyraża się ich
niemożliwością do realizacji swoich
zobowiązań/spełnienia obietnic.
•
Przedmiotem kontrowersji pozostaje kwestia, co w
takim wypadku jest „uzdrowieniem” sytuacji.
•
Procesy sanacyjne polegają na działaniach, które mają
na celu usunąć skutki lub objawy kryzysu.
KLASYFIKACJA PROCESÓW
SANACYJNYCH (1)
•
Pod względem zakresu: mikroekonomiczne i
makroekonomiczne.
•
Gdy kryzys ma charakter mikroekonomiczny, to
znaczy dotyczy sytuacji konkretnego
przedsiębiorstwa (lub sektora).
•
Na przykład kryzys w produkcji jedwabiu w Japonii
po wynalezieniu nylonu.
CIEKAWOSTKA
•
Japonia była
potentatem w
produkcji jedwabiu
(z którego robiono
spadochrony).
•
Wynalezienie
nylonu stanowiło
poważny cios w
jego produkcję.
MIKROEKONOMICZNA SANACJA
•
Krzywa możliwości
produkcyjnych.
•
Wynalezienie
nylonu przesunęło
krzywą możliwości
produkcyjnych,
zmniejszając
spektrum alokacji
jedwabiu.
SZOK TECHNOLOGICZNY I SANACJA
•
W tym wypadku kryzys jest powodowany przez
zmianę technologiczną.
•
Proces sanacyjny, który ma na celu uzdrowienie,
będzie wobec tego procesem mikroekonomicznym.
•
Przykład dotyczy całego sektora: innowacja
wymusza diamentralne zmiany procesów
produkcji.
•
Istotne: procedura ma charakter
zdecentralizowany (nie ma kogo „obwinić” jak w
wypadku procesów politycznych).
INNE PRZYKŁADY SANACJI
MIKROEKONOMICZNEJ
•
Defraudacja i celowa konsumpcja kapitału np. Enron
(aktywa na ponad 60 miliardów dolarów), który
pociągnął za sobą Arthur Andersena.
•
Złe zarządzanie firmą np. United Airlines
(niemożliwość pozyskania kapitału).
•
Opieszałość innowacyjna np. Kodak (Nokia?). Inne
firmy potrafiły się dostosować do nowych cyfrowych
warunków.
•
Przeinwestowanie w reklamę np. „No to Fru! go”.
•
Skutki rządowych regulacji np. bezpośrednie zakazy
prowadzenia działalności (regulacja hazardu).
SANACJA MAKROEKONOMICZNA
•
Gdy kryzys przedsanacyjny ma swoje podłoże w
przyczynach, które określamy
makroekonomicznymi.
•
Związanymi z polityką makroekonomiczną, a więc:
•
Cyklem koniunkturalnym.
•
Polityką pieniężną.
•
Polityką fiskalną.
•
Itd..
MAKROEKONOMICZNA SANACJA
•
Krzywa możliwości
produkcyjnych.
•
Praktycznie
wszystkie sektory
(poza drobnymi
wyjątkami)
przeżywają zastój
w branży lub
kryzys.
PRZYKŁADY SANACJI
MAKROEKONOMICZNEJ
•
Z powodu „bańki finansowej” na rynku
nieruchomości np. firmy na rynku amerykańskim
od 2008.
•
Z powodu problemów fiskalnych w Europie po 2009
roku.
•
Takie sanacje mają w sobie również aspekty
mikroekonomiczne (nie wszystkie firmy z danych
sektorów bankrutują).
•
Podział na sanację mikroekonomiczną i
makroekonomiczną dotyczy nie tylko zakresu, lecz
również genezy.
KLASYFIKACJA PROCESÓW
SANACYJNYCH (2)
•
Ze względu na metodę: autonomiczne i
niesamorzutne.
•
Autonomiczne są przeprowadzane w ramach
porozumień czysto rynkowych.
•
Nie są odgórnie dekretowane, lecz wynikają z
zawieranych i negocjowanych kontraktów.
•
Relacja między podmiotami jest równorzędna.
PRZYKŁADY SANACJI
AUTONOMICZNEJ
•
Pozyskanie nowych inwestorów, którzy dostarczą
kapitału.
•
Negocjowanie opóźnienia w spłacie kredytu.
•
Uzyskanie preferencyjnej pożyczki.
•
Przejęcie spółki przez inny podmiot.
•
Przeprowadzenie bankructwa i zaspokojenie
wierzycieli.
•
W żadnym ze scenariuszy nie ma bezpośrednio
zaangażowanego rządu.
PROCESY SANACYJNE
NIESAMORZUTNE
•
Przeprowadzane są za pomocą regulacji
państwowych.
•
Nie wynikają z kontraktów między podmiotami (lub
przynajmniej nie tylko).
•
Relacja między podmiotami nie jest równorzędna,
ponieważ uwikłane w proces jest prawo
administracyjne (podmiot państwowy).
PRZYKŁADY SANACJI
NIESAMORZUTNEJ
•
Państwo podejmuje decyzję o nacjonalizacji
przedsiębiorstwa.
•
Państwo podejmuje decyzję o udzieleniu dotacji.
•
Państwo pożycza pieniądze podmiotom
zagrożonym.
•
Państwo wprowadza rozwiązania, które
zmniejszają zagrożenie konkurencyjne (np. cła, lub
jakieś regulacje).
PRAWO JAKO DOBRO
•
Granica między sanacją autonomiczną a
niesamorzutną jest płynna.
•
Ponieważ współcześnie państwo zawsze jest jakoś
uwikłane w procesy sanacyjne.
•
Z powodu produkcji prawa.
•
Prawo jest również dobrem ekonomicznym.
Współcześnie produkowanym niemal wyłącznie
przez państwa.
•
Nawet przy procesach, które wymieniliśmy jako
„autonomiczne” państwo jest jakoś „obecne”.
PRAWO JAKO DOBRO PRYWATNE
•
Pewien zakres prywatnej produkcji prawa (np.
arbitraż).
•
Ciągle jednak jest to prawo, które jest podrzędne
wobec prawa państwowego.
•
Przykładowo: strony kontraktu mogą się zgodzić
na poddanie prywatnemu arbitrażowi.
•
Jednakże: ciągle jest to droga, którą można
podważyć odwołując się do prawa i aparatu
państwowego.
KLASYFIKACJA PROCESÓW
SANACYJNYCH (3)
•
Pod względem celowości: destrukcyjne i
konserwacyjne.
•
Destrukcyjne mają na celu de facto likwidację
podmiotu, lub znaczącą redukcję jego działalności.
•
Może to wyrażać się malejącym udziałem w rynku.
•
Jak również zmniejszaniem liczby zatrudnionych.
PRZYKŁADY SANACJI
DESTRUKCYJNEJ
•
Przykładowo firma zostaje przejęta ze względu na
rosnący udział w rynku, a jej działalność będzie
stopniowo wygaszana (np. Kredyt bank).
•
Firma ogłasza bankructwo i zostaje upłynniona
(np. Lehman Brothers).
•
Rząd prywatyzuje państwową firmę, która jest
kupiona tylko ze względu na pewien majątek i
potem upłynniona (np. Browar Piasta).
SANACJA KONSERWACYJNA
•
Ma na celu działania, które mają doprowadzić do
utrzymania działalności lub przywrócenia sytuacji
sprzed kryzysu przedsanacyjnego.
•
Może to wyrażać się celem utrzymania stałego lub
rosnącego udział w rynku.
•
Może dotyczyć utrzymania zatrudnienia na danym
poziomie.
PRZYKŁADY SANACJI
KONSERWACYJNEJ
•
Rząd udziela pożyczki Oplowi w celu podtrzymania
działalności (jednocześnie sanacja
makroekonomiczna niesamorzutna).
•
Warren Buffett kupuje Media General (dostarcza
kapitału lokalnym gazetom).
•
Rząd nacjonalizuje upadające banki (przykład
irlandzki).
PŁYNNA GRANICA
•
Czasami (jak we wcześniejszych wypadkach)
można zatrzeć granicę między działaniem
destrukcyjnym a konserwacyjnym.
•
Na przykład może być sporne, czy redukcja
zatrudnienia w firmie o 20% to działanie
destrukcyjne… czy też konserwacyjne.
•
Podobnie częściowe przestawienie firmy z jednego
rynku na drugi może być różnie interpretowane.
•
Klasyfikacja jest ex ante do pewnego stopnia
decyzją spekulatywną.
PRODUCENT A FIRMA
•
Produkcja oznacza ekonomiczne wytwarzanie
określonego dobra lub usługi.
•
Obiektywny termin, który wyraża pewną
aktywność ekonomiczną.
•
Firma jest pojęciem prawnym i odnosi się do
struktury własnościowej.
•
Kwestie „firmy” wpływają bezpośrednio na
„produkcję”.
•
Sanacja opisuje sprawy związane z „firmami”.
BANKRUCTWO A REALOKACJA
•
„W drodze do długookresowej równowagi
nieefektywne firmy, te, które używają
niewłaściwych technologii oraz te, które
nadprodukują pewne dobra, zostają
wyeliminowane. Konsumenci korzystają na tym w
długim okresie, ponieważ dobra i usługi są
produkowane i sprzedawane po możliwie
najniższych cenach. Prawny mechanizm, dzięki
któremu te firmy są eliminowane, to bankructwo”
(White 1989, s. 129)
•
„Społeczna funkcja bankructwa”.
WYZWANIA SANACJI
•
Największym wyzwaniem w kryzysie
przedsanacyjnym jest hierarchizacja interesów.
•
Po pierwsze, czyje interesy mają zostać
zaspokojone.
•
Po drugie, w jakiej kolejności będą zaspokajane te
interesy.
•
Po trzecie, jakim kosztem będzie realizowana
sanacja?
INTERESARIUSZE SANACJI
•
Wierzyciele:
•
Banki.
•
Posiadacze obligacji korporacyjnych.
•
Inni pożyczkodawcy.
•
Akcjonariusze (właściciele firmy).
•
Pracownicy (na kontraktach):
•
Kwestia wypłat zaległych wynagrodzeń (odpraw).
•
Kwestia zatrudnienia.
•
Menedżerowie (zarząd firmy).
•
Zatrudnienie?
•
Ewentualna odpowiedzialność osobista i karna.
•
Podatnicy (w wypadku sanacji niesamorzutnej).
JAKIE BANKRUCTWO?
•
Bankructwo finansowe oznacza „niewypłacalność”.
•
Z tym pojęciem wiążą się kontrowersje.
•
Bankructwo społeczne dotyczy polityki rządowej,
mającej „cele społeczne” ponad finansowymi.
•
Gdy mówimy o kryzysie przedsanacyjnym może
równie dobrze chodzić o niewypłacalność
społeczną (ZUS, służba zdrowia, PKP itd.)
•
Zależy, czy mówimy o podmiotach komercyjnych
(rynkowych), czy niekomercyjnych (rządowych)
DWA RODZAJE UPADŁOŚCI FIRM
•
Upadłość likwidacyjna (występują wierzyciele i
odwołują się do sądu).
•
Upadłość układowa (na wniosek firmy).
•
Główny cel w Polsce: zaspokojenie wierzycieli.
•
Upadłość zgłasza się przy „niewypłacalności”.
•
Upadłość można wyprzedzić występując o
„postępowanie naprawcze”.
PODSTAWA OGŁOSZENIA
UPADŁOŚCI
•
„Niewypłacalność” w większości przypadków.
•
W wypadku osób prawnych „nadmierne
zadłużenie”.
•
Mimo to istnieje możliwość prawna odroczenia
upadłości.
•
W wypadku gdy opóźnienie w opłacie nie
przekracza 3 miesięcy, a suma zobowiązania 10%
aktywów.
•
Lub gdy nie wystarczy majątku nawet na koszt
postępowania
FUNKCJE UPADŁOŚCI WG ZEDLERA
(1)
•
Funkcja naprawcza (sanacja!).
•
Celem jest „odzyskanie zdolności do konkurowania
na rynku”.
•
Funkcja windykacyjna.
•
Zaspokojenie wierzycieli.
•
Nawet jeśli nie mogą zostać zaspokojeni w całości,
należy zapewnić maksymalną realizację ich
interesów.
FUNKCJE UPADŁOŚCI WG ZEDLERA
(2)
•
Funkcja zapobiegawcza.
•
Groźba efektu domina i „deflacyjne spirali” przy
braku spłaty zobowiązań.
•
Funkcja oddłużeniowa.
•
Możliwość uwolnienia majątku od „kajdan długu”.
•
Funkcja wychowawcza.
•
Efekt zewnętrzny prawa o upadłości.
ZASADY PRAWA UPADŁOŚCIOWEGO
•
Naczelne: optymalizacji i dominacji interesów
wierzycieli.
•
Formalizmu procesowego.
•
Ustność i pisemność.
•
Kontradyktoryjność (sporność).
•
Rozporządzalność.
•
Jawność.
•
Interes wierzycieli i równość.
ZASADA OPTYMALIZACJI
•
Czyli „odpowiednie wykorzystanie majątku” w celu
maksymalnego zaspokojenia wierzycieli.
•
Co to znaczy „odpowiednie wykorzystanie
majątku”?
•
Konkretna decyzja upadłościowa jest również
decyzją przedsiębiorczą.
•
Na przykład odsprzedaż całego przedsiębiorstwa
kontra licytacja całego majątku.
ZASADA DOMINACJI INTERESÓW
WIERZYCIELI
•
Czyli w pierwszej kolejności dostarczyciele
zewnętrznego kapitału.
•
Co to znaczy „interes wierzycieli”?
•
Wierzyciele mogą mieć bardzo różne interesy.
•
Likwidacja czy kontynuacja działalności?
ZASADY SZCZEGÓŁOWE
•
Nacisk na formalność postępowania (formalizm
procesowy).
•
W związku z tym pisemność (choć ustność w
pewnym stopniu dopuszczalna).
•
Kontradyktoryjność (brak stron, są uczestnicy).
•
Rozporządzalność (przez strony składnikami
materialnymi i uprawnieniami procesowymi).
•
Jawność (wewnętrzna, nie zawsze zewnętrzna).
•
Równość (ujednolicenie wierzytelności na moment
upadłości).
Document Outline