Slajd 1

W OPARCIU O DZIEJE OŚWIATY NA ZIEMI

SZCZECIŃSKIEJ

SZKOŁA PODSTAWOWA

PRZEMIANY OŚWIATOWE

W POLSCE W LATACH

1945-2002



Szkoły podstawowe, zarówno w okresie międzywojennym, jak i w

pierwszych latach po II wojnie światowej, nazywały się publicznymi

szkołami powszechnymi.



Organizowanie ich na Pomorzu Zachodnim rozpoczęło się tuż po

wyzwoleniu, a w niektórych miejscowościach jeszcze przed

zakończeniem działań wojennych. Szkoły powstawały na tych

terenach, gdzie- mimo akcji germanizacyjnej i terroru hitlerowskiego

w okresie międzywojennym i w czasie II wojny światowej- przetrwała

ludność polska, która z chwilą wyzwolenia niezwłocznie rozpoczęła

tworzenie polskich placówek szkolnych.

Początki tworzenia polskiej szkoły powszechnej

Początki były bardzo trudne. Zniszczenia wojenne

nie oszczędziły na Pomorzu Zachodnim także

ośrodków życia oświatowego i kulturalnego.

Szczególnie źle przedstawiał się stan budynków

szkolnych i ich wyposażenia. Wiele z nich było

całkowicie zburzonych lub poważnie uszkodzonych.

Sprzęt szkolny został przeważnie zdemolowany lub

spalony. W takich warunkach, z wielkim zapałem

przystępowano do tworzenia polskiej szkoły.

                Powstawanie  polskich  szkół  odbywało  się
spontanicznie,  ale  było  ściśle  związane  z  akcją
osiedleńczą.  Tam  gdzie  osiedlało  się  najwięcej
ludności  natychmiast  przystępowano  do  tworzenia
szkoły.

W  początkowym  okresie  powstające  na  tzw.
odzyskanych  ziemiach  polskie  szkoły  odgrywały
szczególną rolę; poza działalnością dydaktyczną były
także  ośrodkami  wpływającymi  na  stabilizację
społeczną mieszkańców. Podjęcie kształcenia dzieci w
polskiej  szkole  dla  wielu  rodzin  było  zapowiedzią
stopniowej  stabilizacji  ich  życia,  zakończenia  lat
okupacji i wojennej poniewierki.

Nauczyciele,

którzy

przybywali

Pomorze

Zachodnie,

byli

naturalnymi

sprzymierzeńcami

administracji szkolnej, odpowiedzialni zarówno za
sam proces tworzenia szkół, jak również za ich
prawidłowe rozmieszczenie w terenie.

Zgodnie z niemiecką polityką oświatową
podstawową jednostką szkolną była 8-letnia
podstawówka, na wsi najczęściej jednoizbowa z
jednym nauczycielem. Nauka, przy skróconym
programie nauczania, w takiej szkole organizowana
była w klasach łączonych w ten sposób, że uczeń
do pierwszej i drugiej klasy uczęszczał po 2 lata, a
od trzeciej 4 lata.

W Polsce, w oparciu o Manifest Polskiego Komitetu
Wyzwolenia Narodowego, ukazało się zarządzenie
ministra oświaty z dnia 16 lipca 1945 roku, które
wprowadzało wszędzie zasadę klas jednorocznych.
Postulowano, by wszystkie dzieci w obwodzie szkolnym
miały możliwość ukończenia 7 klas o pełnym
programie szkoły powszechnej, a szkoła powinna
znajdować się w odległości nie większej niż 4 km od
miejsca zamieszkania dziecka.

Nowy ustrój oparty został na 4 zasadach:

Jednolitości- jednakowe struktury
programowe, przechodzenie z
niższego szczebla nauki szkolnej na
wyższe.

Bezpłatności- brak opłat za naukę,
stworzenie systemów stypendiów,
burs, internatów, pomoc w
wyżywieniu, zaopatrzenie w odzież,
podręczniki

Publiczności- szkoły państwowe,
samorządowe lub prowadzone przez
organizacje społeczne.

Obowiązkowości- nałożenie na
dzieci do 18 roku życia obowiązku
szkolnego, sankcje na rodziców dzieci
które nie realizują tego programu



W okresie spontanicznego tworzenia polskiej szkoły na Pomorzu

Zachodnim trwającego bez mała do 1950 roku, przyszedł czas na

porządkowanie sieci powstałych szkół podstawowych i podwyższenia

ich stopnia organizacyjnego. Potrzeba ta nabierała coraz większego

znaczenia od czasu wprowadzenia w życie założeń reformy z

1948 roku, która uznała 7-klasową szkołę podstawową o

jednolitym programie nauczania. Ponadto znane z lat 1945-1950

rozmiary drugoroczności i odsiewu oraz pokaźna liczba dzieci nie

wypełniających obowiązku szkolnego dopingowała władze oświatowe

do wprowadzenia dalszych zmian w strukturze i sieci szkolnictwa

podstawowego, aby umożliwić każdemu dziecku ukończenie 7-klasowej

szkoły podstawowej.

Szkolnictwo podstawowe

Problem ten- zwłaszcza na wsi- dostarczał niemało kłopotów.
Dlatego, po przeprowadzeniu bardzo dokładnej i wnikliwej analizy
całej sieci szkół, postanowiono :

 zagęścić sieć szkół 7-klasowych przede wszystkim przez
systematyczne podnoszenie stopnia organizacyjnego tych
szkół niepełnych, które spełniają warunki bazowe i kadrowe

 zwiększyć liczbę nauczycieli w tych szkołach do takiego
poziomu, który pozwoli realizować program 7 klas.

      W każdym roku szkolnym kładziono nacisk na potrzebę
dalszego  podnoszenia  stopnia  organizacyjnego  szkół
niepełnych i zagęszczenie sieci szkół zbiorczych. Przez
szkołę  zbiorczą  rozumiano  szkołę  pełną  o  co  najmniej  4
nauczycielach,  mającą  odpowiedni  lokal  i  wyposażenie  w
pomoce  naukowe  do  realizacji  programu  w  zakresie  7  klasy
szkoły  podstawowej.  Starano  się  również  przestrzegać
zasady,  że  szkoła  winna  znajdować  się  jak  najbliżej  dziecka
rozpoczynającego naukę.

                Zarządzeniem  ministra  oświaty  z  dnia  15  maja
1954r.  w  sprawie  organizacji  szkół  zobowiązano  władze
oświatowe  do  prowadzenia  prac  nad  siecią  szkół
podstawowych w powiązaniu z pracami przygotowawczymi
do  wprowadzenia  nowego  podziału  administracyjnego  na
gromady.

Postulowano,  żeby  w  każdej  gromadzie  była  co
najmniej  jedna  szkoła  7-klasowa  o  4  i  więcej
nauczycielach,  której  powierzone  zostaną  zadania
szkoły zbiorczej dla sąsiednich szkół niepełnych. Przy
planowaniu zadań dla szkolnictwa podstawowego w latach
1950-1955  przez  cały  czas  kierowano  się  wytycznymi
wynikającymi z ustawy o planie 6-letnim i programu Frontu
Narodowego.

Ustawa  o  planie  6-letnim  przewidywała  przekształcenie
szkół  podstawowych  niepełnych  tak,  żeby  w  roku  1955
nauczaniem w szkołach pełnych objąć 87% całej populacji
dzieci  będących  w  wieku  szkolnym.  Program  Frontu
Narodowego  zakładał,  że  w  dziesięcioleciu  1950-1960
każdemu dziecku w mieście i na wsi zostanie zapewniona
możliwość zdobycia wykształcenia co najmniej w zakresie
pełnej  szkoły  7-klasowej.  Wydział  oświaty  zobowiązał  się
do  przyspieszenia  pracy  w  zakresie  inwestycji  szkolnych
oraz  należytego  zaopatrzenia  szkół  w  sprzęt  i  pomoce
szkolne.

Mimo znacznego zagęszczenia sieci szkolnej nie udało
się objąć nauczaniem wszystkich dzieci w wieku szkolnym.
Dla

zlikwidowania

tego

zjawiska

województwie

szczecińskim,  które  wynikało  ze  słabego  zaludnienia
niektórych  powiatów,  władze  oświatowe  odstępowały  od
określonych przez Ministerstwo Oświaty norm i w powiatach
mających  niepełne  szkoły  w  miejscowościach  daleko
oddalonych od  innych, których  nie można było  powiązać  ze
szkołami  zbiorczymi,  przydzielały  drugiego,  trzeciego  i
czwartego  nauczyciela-  nawet  przy  małej  liczbie  uczniów.
Tak  było  między  innymi  w  Brzózkach,  tam  szkoła  liczyła
zaledwie 9 dzieci, a w Przyborze zaledwie 6 dzieci.

      Problem dostępności dzieci do szkół podstawowych, a tym
samym  realizacji  obowiązku  szkolnego  ,,spędzał  sen  z  oczu’’
władzom  oświatowym  województwa  jeszcze  przez  cały  okres
realizacji planu 5-letniego. Dodatkowe trudności w tym okresie
wynikały  z  sytuacji  demograficznej.  Właśnie  na  te  lata
przypada  zjawisko  wyżu  demograficznego,  do  szkół
podstawowych  zaczynają  trafiać  najliczniejsze  roczniki.
Jeszcze w roku szkolnym 1954/55 mieliśmy 69 631 uczniów we
wszystkich  szkołach  naszego  województwa,  a  już  w  roku
następnym liczba wzrosła do 79 507. Wzrost uczących się w
szkołach  podstawowych  naszego  województwa  był
największy w Polsce.

W roku 1956 mocą dekretu z 23 marca ujednolicono

przepisy o obowiązku szkolnym dzieci określając, że
obowiązek ten obejmuje

    pobieranie  nauki  w  zakresie  siedmiu  klas  i
rozpoczyna  się  z  początkiem  roku  szkolnego  w
tym  roku  kalendarzowym  w  którym  dziecko
kończy  7  lat  i  trwa  do  ukończenia  siedmiu  klas  i
nie  dłużej  jednak  jak  do  końca  roku  szkolnego  w
tym  roku  kalendarzowym,  w  którym  dziecko
ukończyło 16 lat.

  Określano,  że  obowiązek  szkolny  dziecko  wypełnia  w
szkole,  w  której  obwodzie  zamieszkuje,  przez  regularne
uczęszczanie do szkoły i sumienny udział w nauce oraz
innych  zajęciach  szkolnych,  oraz  że  długość  pieszej
drogi  dziecka  z  domu  do  szkoły  nie  powinna  wynosić
więcej niż 3km.



Rok szkolny 1961/62 był ostatnim rokiem pełnej realizacji 7-
klasowej

szkoły

podstawowej.

Rozpoczął

się

województwie szczecińskim ze stanem 884 szkół
podstawowych, w tym 700- to szkoły wiejskie oraz 144
szkół miejskich.



Rozpoczęte

w 1962

roku

prace zmierzające do

wprowadzenia w życie założeń reformy szkolnictwa
podstawowego obejmowały trzy podstawowe zagadnienia:



Sieć i organizacja szkół



Baza materialna



Kadra nauczycielska

Przemiany w zakresie reformowania
szkolnictwa podstawowego

Działania te wynikały z zapisów ustawy o rozwoju
systemu oświaty i wychowania z 1961 r., która zgodnie z
zasadą państwowości oświaty i wychowania określała,
że:

państwo zakłada,

prowadzi i utrzymuje

szkoły i inne placówki

oświatowe

Zgodnie z przyjętymi przez Ministerstwo Oświaty zasadami
należało w latach 1962-1966 przeprowadzić korektę sieci
szkolnej do takiego stanu, aby

 wszystkie dzieci w wieku szkolnym miały
możliwość

ukończenia

8-klasowej

szkoły

podstawowej.

Realizacja tego zadania wymagała opracowania szkół 8-
letnich, określenia ich potrzeb materialnych, kadrowych i
wskazania realnych możliwości ich zaspokojenia.

W odróżnieniu od ówczesnej struktury organizacyjnej sieci
szkolnictwa podstawowego nowa sieć przewidywała, że będą
dwie grupy szkół:

 szkoły niepełne, których stopień organizacyjny będzie
podlegał tylko nieznacznej korekcie i

szkoły pełne, które będą systematycznie rozwijane oraz
będą tworzone w nich lepsze warunki bazowe, kadrowe i
materialne.

Proces inwestowania w oświatę województwa szczecińskiego
rozpoczął się znacznie wcześniej niż podjęto prace
zmierzające do wskazań reformy z 1961r.

Kolejnym

parametrem

świadczącym

jakości

wdrożonych założeń reformy szkolnej z 1961 roku był
poziom realizacji obowiązku szkolnego.

Według stanu na dzień 20 września 1963r. nie
uczęszczało

szkół

podstawowych

naszego

województwa

 łącznie 840 dzieci,

z tego z przyczyn nie uzasadnionych nie uczęszczało

 243 dzieci.

Szkoła podstawowa, zgodnie z ustawą o rozwoju
systemu oświaty i wychowania, oprócz zapewnienia
każdemu

obywatelowi

zdobycia

wykształcenia

podstawowego  miała  umożliwiać  zdobywanie  wiedzy  o
przyrodzie  i  życiu  społecznym,  o  dziejach  oraz  kulturze
narodu  i  ludzkości,  a  także  rozwijać  zainteresowania  i
uzdolnienia.
Ważną  formą  kształtowania  osobowości,  uzdolnień  i
zamiłowań  dzieci  były  zajęcia  pozalekcyjne.  W
działalności  tej  oświata  szczecińska  miała  już  w  tamtych
latach poważne osiągnięcia

Zajęcia pozalekcyjne były w szkołach w ramach tzw. kół
zainteresowań, głównie przedmiotowych, artystycznych,
technicznych,

sportowych

turystycznych.

Największym  powodzeniem  cieszyły  się  różnego  rodzaju
koła artystyczne. Wiele szkół zaczęło osiągać bardzo wysoki
poziom  w  zakresie  działalności  plastycznej,  wokalnej,
muzycznej,  metaloplastyki,  tkactwa  artystycznego.  Równie
dużym

zainteresowaniem

cieszyły

się

nadal

koła

przedmiotowe, w których z jednej strony młodzież wybitnie
uzdolniona miała możliwość rozwoju swoich uzdolnień, z
drugiej zaś uczniowie, którzy mieli okresowe niepowodzenia
dydaktyczne, mogli poprzez udział w zajęciach dodatkowych
usunąć swoje braki.

Reforma szkolna przeprowadzona w latach 60-tych, mimo
iż została oceniona pozytywnie, wniosła też szereg
negatywnych skutków:

 Niski poziom organizacyjny w tworzonych na wsiach woj.
szczecińskiego szkołach o małej liczbie uczniów i
nauczycieli(1-5 nauczycieli)

 Rosnące dysproporcje między warunkami nauczania i
wychowania w szkołach wsi i miast, a w konsekwencji
między możliwościami startu życiowego młodzieży.

WYNIK: 1972-1973 -767 szkół
podstawowych

- z czego 623 (81,2%) szkół wiejskich , w
których uczyło się zaledwie 38,5% całej
populacji młodzieży w wieku szkoły
podstawowej;
255 szkół na wsi (40,9%wszystkich szkół
wiejskich)-to szkoły z najwyższą klasą
czwartą, a 120 (19,3%)- to szkoły
ośmioklasowe z 4 i 5 nauczycielami.

CZAS NA ZMIANY…CZYLI
ZBIORCZE SZKOŁY GMINNE



            W  celu  doskonalenia  organizacji  szkolnictwa  podstawowego  resort
oświaty  i  wychowania  opracował  założenie  rekonstrukcji  sieci  szkół
podstawowych, ustalając jego optymalny model organizacyjny-  ZBIORCZĄ
SZKOŁĘ  GMINNĄ  mającą  swoją  lokalizację  w  siedzibie  władz
administracyjnych  gminy  (szkoła  8-letnia).  Osobą  odpowiedzialną  za  jej
funkcjonowanie był gminny dyrektor szkół.



Miała ona na celu:



Zapewnienie

wszystkim

dzieciom,

szczególnie

wsi,

wysoko

zorganizowanej szkoły



Skuteczne rozwiązywanie problemów dydaktyczno- wychowawczych
uczniów o różnym stopniu rozwoju psychicznego, zainteresowań i uzdolnień



Zapewnienie równego startu społecznego dzieciom na wsi oraz stworzenie
im realnych szans dalszego kształcenia



Pozostałe szkoły podstawowe działające na terenie gminy, realizujące
program klas I-IV oraz program klas I-VIII , były integralną częścią szkoły
gminnej.

17 marca 1973 roku wyszło rozporządzenie regulujące
organizację tych szkół.
Do najistotniejszych ustaleń zaliczymy:

 Określenie zespołów jednostek oświatowych mogących
wchodzić w skład zbiorczej szkoły gminnej (placówki wych.
przedszkolnego, szkoły podstawowe, zasadnicze szkoły
zawodowe, szkoły przysposobienia rolniczego, licea
ogólnokształcące)

 Organizacja kształcenia uczniów z niewielkimi deficytami i
odchyleniami od norm rozwojowych w zakresie ośmiu klas;
uczniom opóźnionym w nauce stworzenie możliwości
ukończenia szkoły podstawowej z równoczesnym
przysposobieniem do zawodu



Stwarzanie warunków sprzyjających wszechstronnemu

rozwojowi uczniów przez właściwe spożytkowanie ich czasu
wolnego (upowszechnianie kultury fizycznej, sportu, zajęć
kulturalno- artystycznych)

 Zapewnienie dzieciom opieki lekarsko- dentystycznej i
zdrowotnej

 Organizowanie żywienia i dożywiania uczniów

 Rozwijanie różnych form pomocy

 Organizowanie dowozu uczniów zgodnie z możliwościami
komunikacji państwowej i spółdzielczej

     W województwie szczecińskim do opracowania programu
oraz  rozpoczęcia  wdrażania  koncepcji  gminnej  szkoły
zbiorczej  przystąpiono  w  październiku  1972  roku  na
wyjazdowym  kolegium  kuratorium  w  Myśliborzu.
Pierwszą gminną szkołę zbiorczą powołano w styczniu 1973
w  Ińsku  i  była  ona  swoistego  rodzaju  eksperymentem,
służącym do podejmowania dalszych zmian i decyzji.

Proces ten był sukcesywny, dlatego w roku szkolnym
1973/74 powołano na początek 14 szkół zbiorczych w
następujących gminach:

Moryń(pow.  Chojna);  Karnice  i  Rewal(pow.  Gryfice);  Ińsko,
Maszewo,  Widuchowa,  Dziwnów  i  Golczewo(pow.  Kamień);
Dobra(pow.  Nowogard);  Lipiany(pow.  Pyrzyce);  Pyrzyce,
Dobrzany(pow.  Stargard);  Nowe  Warpno,  Trzebież(pow.
Szczecin).

  W  wyniku  rekonstrukcji  sieci  szkolnej  uległo
likwidacji około 200 szkół, zaś w 253 szkołach
8-klasowych  obniżono  poziom  organizacyjny
do klas I-IV. Całkowicie uległy likwidacji szkoły
8-klasowe  o  4  i  5  nauczycielach-  jako
najmniejsze  ogniwa  ówczesnego  systemu
szkolnego

Równolegle

likwidacją

małych

szkół

podstawowych systematycznie dokonywano
zmiany stopnia organizacyjnego wielu
szkół

W  roku  szkolnym  1974/1975  nastąpił  drugi  etap
realizacji koncepcji zbiorczej szkoły gminnej     - od
września  1974  roku  powołano  w  naszym  województwie
następnych  16  szkół  zbiorczych  (53,3%  gmin  posiadało
taką

szkołę).

Wszystkim

szkołom

zbiorczym

podporządkowano:
- 115 szkół filialnych
- 146 punktów filialnych
- łącznie uczyło się w nich 37 956 uczniów, z czego
11 435 dojeżdżało lub było dowożonych

W roku szkolnym 1977/78 zakończono prace związane
z powoływaniem zbiorczych szkół gminnych. Od tego
czasu szkoły te istnieją w 50 podstawowych
jednostkach administracyjnych woj.
szczecińskiego, tj. w 100% miast-gmin i gmin (w
kraju jest to 79,2%)

Działalność ta zbiegła się z przyśpieszonymi
przemianami społ.- ekon. i
demograficznymi na wsi szczecińskiej.
Szybkie zmniejszenie się przyrostu
naturalnego i odpływ ludzi młodych do
miast spowodowało spadek liczby uczniów
w szkołach wiejskich. Doprowadziło to do
pozytywnych zmian w sieci i organizacji
szkół wiejskich, co przedstawiają dane
liczbowe w tabeli:

Warto wspomnieć o punktach filialnych,
które

realizowały

początkowo

program

nauczania początkowego.

  Z  ogólnej  liczby  96    punktów  filialnych  nauka
w  klasach  łączonych  prowadzona  była  jeszcze
w 39 punktach dla1 038 uczniów, natomiast w
57  punktach  realizowany  był  pełen  plan
nauczania  szkoły  podstawowej  dla  2 142
uczniów.

W wyniku doskonalenia sieci i struktury
organizacyjnej szkół w sposób wyraźny
zmniejszono liczbę dzieci, dla których naukę
zorganizowano w klasach łączonych.



Proces niemal jednoczesny z wdrażaniem programu
zbiorczych szkół gminnych.



Dotyczył całokształtu rozwiązań organizacyjnych i
metodycznych, powiązanych z określonymi treściami,
których celem było stworzenie modelu nowoczesnej szkoły
socjalistycznej na podstawie eksperymentu w środowisku
poznańskim(1972)

JEDNOLITY SYSTEM

WYCHOWANIA

Dzielił się on na etapy :

ETAP PIERWSZY

-szkolenie aktywu kierowniczego, a także nauczycieli szkół
podstawowych

zakresie

teoretycznych

założeń

praktycznych rozwiązań systemu;

- wdrażanie jednolitego systemu wychowania przez 34
szkoły z początkiem roku szkolnego 1972/73;

-otrzymanie przez każdy powiat z ramienia kuratorium
pełnomocnika do spraw wdrażania systemu

- stworzenie pomocnych zeszytów metodycznych przez
Instytut

Pedagogiki

UAM

dla

powyższych

szkół

podstawowych

ETAP DRUGI:

-początki pracy szkół nad wdrożeniem systemu, pierwsza
wymiana doświadczeń

powołanie

wszystkich

powiatach

zespołów

opiniodawczo-doradczych

W roku szkolnym 1973/74 około 60 nowych szkół
podjęło

prace

nad

wdrażaniem

systemu

wychowawczego,

następne

rozpoczęły

przygotowania

nad

wdrożeniem

systemu.

Województwo szczecińskie było jedynym w kraju, w którym
wdrożenie jednolitego systemu wychowawczego kierowane
było ze szczebla wojewódzkiego przez powołany przy
kuratorium zespół sterujący całokształtem prac.

Wynikiem tych działań było:

 Umocnienie roli ideowo- wychowawczych organizacji
młodzieżowych, a w szczególności ZHP

 Ilościowy i jakościowy rozwój różnych form wychowania
przez pracę

Umocnienie zajęć pozalekcyjnych i pozaszkolnych

 Rozwój i umocnienie ruchu turniejów, olimpiad i imprez
oraz

ruchu

krajoznawczo-turystycznego

zainteresowanie formami czynnego uprawiania sportu,
a w dalszym etapie powoływanie przy szkołach 8-klasowych
szkolnych klubów sportowych

Umocnienie współpracy środowiska wychowawczego
dziecka (rodzina, samorządy mieszkańców, zakłady pracy,
organizacje i instytucje społeczne) ze szkołą

Wzrost liczby szkół środowiskowych z szerokim
profilem pracy pozalekcyjnej i pozaszkolnej i
integrujących oddziaływania szkoły i środowiska

Wprowadzenie  ceremoniału  szkolnego-  opracowanie  i
wdrożenie  instrukcji  o  nadaniu  szkołom  imienia,  sztandaru  i
postępowania  z  nim;  rozpoczęcia  i  zakończenia  roku
szkolnego  itp.,  a  w  dalszym  etapie  tworzenie  izb  pamięci  i
tradycji narodowej

Zwiększono udział szkół w życiu społeczno-politycznym
środowiska

Wdrożono

szkołach

rozszerzoną

ocenę

sprawowania i wychowania

Rozpoczęto

sukcesywne

wprowadzanie

przedmiotu:

przysposobienie do życia w rodzinie

Wyszczególnienie

szeregu

elementów

ideowo-

wychowawczych  uwzględniających  uchwały  VII  Zjazdu
PZPR:  -  patriotyczne  i  internacjonalistyczne  postawy
uczniów,-  współuczestnictwo  i  zarządzanie  w  zespole,-
pogłębianie

znajomości

polityki

partii

państwa,-

kształtowanie postaw światopoglądowych opartych na
zasadach etyki świeckiej

            Od roku szkolnego 1982/83 zadania wych. szkół i
placówek  oświatowo-  wych.  określone  zostały  przez
Ministerstwo  Oświaty  i  Wychowania  w  dokumencie
„Główne  kierunki  i  zadania  pracy  wychowawczej    z
dziećmi  i  młodzieżą”.  Zapisy  tego  dokumentu  były
podstawą  do  opracowania  przez  każdą  szkołę  planu
dydaktyczno- wychowawczego.

KONCEPCJA SZKOŁY

10-LETNIEJ



W  październiku  1977  roku  odbył  się  kongres  w
Warszawie,  na  którym  zapadły  decyzje  o  przemianach
szkoły  na  szkołę  10-letnią.  Program  ten  przewidywał,  że
10-letnie szkoły średnie będą organizowane w miastach i na
wsi jako szkoły ogólnokształcące:



W miastach:



  -realizujące  program  klas  I-X  (powstałe  w  wyniku
przekształcenia  niektórych  szkół  podstawowych,  liceów
ogólnokształcących  i  szkół  zawodowych  lub  w  wyniku
zorganizowania nowych szkół 10-letnich);



-zakładano również, że powstanie ok. 100 szkół
realizujących program klas I-VIII



-w miarę potrzeb miały być tworzone szkoły filialne
realizujące program klas I-III o 1 lub 2 nauczycielach

NA WSI :

-przewidywano  utworzenie  ich  w  oparciu  o  sieć  szkół
zbiorczych- 55 szkół gminnych zbiorczych miało realizować
program  klas  I-X,  natomiast  284  szkoły  filialne  miały
realizować    program  klas  I-VIII;  planowano  również
utworzenie  260  punktów  filialnych  realizujących  program
klas I-III o 1 i 2 nauczycielach.
-Uczniowie  po  ukończeniu  szkoły  z  najwyższą  klasą  III  lub  V
mieli  obowiązkowo  kontynuować  naukę    w  szkołach  z
klasami wyższymi.

Zakładano,  że  po  ukończeniu  szkoły  z  najwyższą  klasą  X
absolwenci  szkół  10-letnich  mogli  kontynuować  naukę  w
szkołach  zawodowych  lub  2-letnich  szkołach  specjalizacji
kierunkowej.

W latach 1978-1980 wdrażano nowe plany i
programy nauczania m.in. początkowego (klas I-
III):

Zajęcia obowiązujące wszystkich uczniów:

-język

polski,

matematyka,

plastyka,

muzyka,

środowisko społeczno-przyrodnicze, praca-technika,
kultura fizyczna ;

Zajęcia dodatkowe:
-zajęcia

dydaktyczno-wyrównawcze,

gimnastyka

korekcyjna, gry i zabawy ogólnorozwojowe;

Nastąpiła zmiana biegu wydarzeń…

Wydarzenia 1980 roku miały ogromny wpływ na dalszy bieg
spraw oświatowych. W zasadzie nastąpiło odwołanie
reformy z 1973 roku.

W  wystąpieniu  telewizyjnym  minister  oświaty  i  wychowania
w  dniu  28  listopada  1980  roku  ogłosił  decyzję  o
wycofaniu  się  z  „reformy  strukturalnej”,  tzn.10-latki;
zapowiedział  natomiast  kontynuowanie  „reformy
programowej”.

POWODY OFICJALNE:

-trudna sytuacja ekonomiczna kraju

- niechętny do reformy stosunek związków zawodowych
nauczycieli;

     Nastąpił  powrót do punktu wyjścia tzn. do stanu
zainicjowanego  ustawą  sejmową  z  15  lipca  1961
roku,  ale  podstawę  stanowić  miała  nadal  8-klasowa
szkoła podstawowa. Zapadła również decyzja, że soboty
w  oświacie  będą  dniami  wolnymi  od  zajęć  dyd.-wych.,  co
wiązało się z wprowadzeniem nowych planów nauczania

NAJWAŻNIEJSZE ZADANIA SZKÓŁ PODSTAWOWYCH:

1. Doskonalenie pracy pedagogicznej we wszystkich klasach

2. Zapewnienie materialno-technicznych i kadrowych

warunków, które miały sprzyjać podwyższaniu poziomu
przygotowania absolwentów do podjęcia dalszej nauki

3. Opracowywanie przez rady pedagogiczne własnych

planów pracy dostosowanych do środowiskowych potrzeb i
możliwości – pierwsze plany i programy autorskie

4. Dążenie do tego, aby jak najmniejsza liczba dzieci uczyła

się w klasach łączonych ( w roku szkolnym 1986/87
było ich 11), szkołach niepełnych (w 1986/87 takich
szkół było 73, a w roku 1987/88 – 61) oraz zmniejszenie
ilości

punktów

filialnych,

większości

przekształcanych w szkoły niepełne (w roku szkolnym
1987/88 takich punktów było tylko 23, gdzie jeszcze w
roku 1984 było ich 82)

Ogólna liczba szkół podstawowych, łącznie ze

szkołami filialnymi, w roku szkolnym 1987/1988
wynosiła 371 (w tym z kl.I-VIII-287, z kl. I-VI -9, z kl.I-V
-4, z kl.I-IV -12 i z klasami I-III -36).

Stopień organizacji szkół podstawowych miał swoje

odbicie  w  wynikach  nauczania  osiąganych  przez  te
szkoły-  z  każdym  rokiem  następował  wzrost  uczniów
otrzymujących  promocję  do  wyższej  klasy  lub
otrzymujących świadectwo ukończenia szkoły.



Przełom  końca  lat  osiemdziesiątych  i  początku  lat
dziewięćdziesiątych  okazał  się  okresem  krytycznym  dla
panującego  ładu  społecznego  i  politycznego  .  Był  to
początek  transformacji  ustrojowej,  w  której  niemal
rewolucyjnym  przeobrażeniom  poddane  zostały  stosunki
społeczno-  ekonomiczne  i  polityczne  (typowe  dla  byłych
krajów socjalistycznych), w tym także oświata.

PRZEMIANY

OŚWIATOWE PO 1989 ROKU…

Realizacja  zadań    z  obowiązującej  ustawy  z  1961
roku  była  nadal  aktualna,  jednak  ich  realizacja  w
poszczególnych  szkołach  była  różna.  Różnice  te
wynikały z:



Zaniedbań

pedagogicznych

czy

organizacyjnych,

które

często

były

niezależne od szkoły

 Brak odpowiednich kwalifikacji przez
znaczną część nauczycieli

 Przeciążenie planów i programów
nauczania

względem

dzieci;

często

niedostosowanych

indywidualnych

możliwości dziecka

Te i inne niedociągnięcia w oświacie zostały wyeksponowane przez
Komitet Ekspertów do Spraw Edukacji Narodowej w
opracowanym raporcie „Edukacja narodowym priorytetem”.

W pracach nad nowym modelem szkoły podstawowej postanowiono
rozwiązać dwa niezwykle ważne problemy:

1) Określenie liczby lat nauczania początkowego,

niezbędnego w celu przygotowania uczniów do nauki w
wyższych klasach szkoły podstawowej oraz celów i zadań
nauczania początkowego

Powiązanie

tego

nauczania

wychowaniem

przedszkolnym  oraz  nauczaniem  II  stopnia,  jakim  miało
być  niepełne  i  pełne  kształcenie  średnie  poprzez
stopniowe  „przybliżanie”  treści  ,  metod  i  form
organizacyjnych pracy dydaktyczno- wychowawczej

Z początkiem roku 1990 zaczęto wprowadzać zmiany:

o Stopniowe odciążanie uczniów od dużej liczby zajęć
szkolnych poprzez wprowadzenie nowych planów
nauczania

Sukcesywne

wprowadzanie

języka

zachodnioeuropejskiego

o Rozpoczęto nauczanie od kl. VIII elementów
informatyki

Wprowadzane zmiany nie były
jednak w stanie pohamować coraz
gorszej sytuacji szkolnictwa
podstawowego, na którą składały
się m.in.:

 Przepełnienie szkół miejskich

 Niedobór uczniów w szkołach wiejskich (średnio 145
dzieci )

 Obiekty na terenach wiejskich często nie były
odpowiednio przystosowane, co utrudniało efektywną
pracę nauczycielom

 Ciągły niedobór nauczycieli z pełnymi kwalifikacjami

 Trudna sytuacja ekonomiczna kraju doprowadzająca do
likwidacji niektórych placówek

Wprowadzona w 1991 roku ustawa o systemie oświaty
nie zdołała „uleczyć bolączek” oświaty, ale:

-określała okres obowiązku szkolnego (od 7 roku życia
do ukończenia szkoły podstawowej, nie dłużej jednak niż do
ukończenia 17 roku życia)

-dawała możliwość podjęcia nauki już przez dziecko 6-
letnie po zasięgnięciu opinii poradni psych.-ped.

-określono kryteria, którym odpowiadała sieć szkół
podstawowych publicznych (przy drodze do szkoły powyżej 3
km obowiązywał transport zapewniany przez szkołę)

- dopuszczała możliwość działania rady szkoły oraz
skłaniała do tworzenia w placówkach rady pedagogicznej ,
jeżeli jest co najmniej 3 nauczycieli

Dla poprawy sytuacji, w lipcu 1991 roku, pojawił się

również dokument MEN o nazwie „Koncepcja
programów kształcenia ogólnego”, w którym:

-zakładano,  że  przez  okres  11  lat  (z  czego  8  w  szkole
podstawowej  i  3  w  ponadpodstawowej)  realizowany
będzie  przez  całą  populację  polskiej  młodzieży  taki  sam
program  kształcenia  ogólnego  -  poddany  krytyce  proces
ten nie doszedł do skutku

- ustalono minimum programowe dla przedmiotów.

DALSZE ZMIANY:



14 kwietnia 1992 roku przywrócono do szkół

religię dla dzieci, których rodzice wyrażą na to
zgodę

 W okresie od marca do czerwca 1992 roku
przeprowadzone  zostały  we  wszystkich  szkołach
podstawowych  woj.  szczecińskiego,  po  raz
pierwszy  w  powojennej  oświacie,  konkursy  na
dyrektorów szkół

 Zgodnie z zarządzeniem MEN z 30 czerwca
1993 roku zalecano prowadzenie w szkołach
działalności

innowacyjnej

eksperymentalnej  (np.  propagowanie  zdrowia,
rozwój  działalności  tanecznej  z  zakresu  muzyki,
wdrażanie    programów  autorskich  np.  z
informatyki, chemii, ekologicznych i wiele innych)

Dalszym, nowym etapem w dziejach szkolnictwa
podstawowego było stopniowe przejmowanie szkół
przez

samorządy

gminne,

jako

organy

prowadzące  (styczeń  1993-jako  pierwsza  gmina
Golczewo,  a  rok  później  13  innych  gmin:  Cedynia,
Dobra  Nowogardzka,  Goleniów,  Ińsko,  Nowogard,
Police,  Przybiernów,  Pyrzyce,  Stargard  Szczeciński,
Stepnica,  Szczecin,  Świerzno,  Węgorzyno-  z  dniem  1
stycznia  1996  roku  organami  prowadzącymi  są
wszystkie  pozostałe  gminy).  Dawało  to  realną  szansę
na poprawę szkolnictwa i wprowadzało nowe zmiany:

 Zastąpienie dotychczasowych minimów programowych
podstawami programowymi

 Odbudowywanie zajęć pozalekcyjnych

 Przywiązywanie większej wagi do warunków higieniczno-
sanitarnych i warunków do nauki (długo oczekiwane remonty,
budowa sal gimnastycznych, pracownie komputerowe itp.)

 Nastąpił też proces rekonstrukcji sieci szkolnej, który w wielu
przypadkach sprowadzał się do likwidacji małych szkół lub do
obniżania stopnia ich organizacji (proces stopniowy)

 Tworzono oddziały integracyjne

 Zwracano uwagę na rozwój fizyczny dzieci i młodzieży

 Wprowadzano coraz więcej konkursów przedmiotowych na
różnych szczeblach

BLISKI NAM MODEL EDUKACJI



                        25  lipca  1998  roku  podjęto  decyzję,  że  1
września  1999  wdrożona  zostanie  nowa  reforma,  a
razem z nią:



Szkoła podstawowa obejmie dzieci od 7 do 13 roku życia
(6 lat nauki)- zakończone testem kompetencji



Podział na dwa cykle dydaktyczne: nauczanie
zintegrowane (kl.I-III) i nauczanie blokowe (kl.IV-VI)



Kontynuacja nauki w gimnazjum (najlepiej w osobnym
budynku)



    Proces ten był niezwykle trudny, dlatego też do 2002 roku
trwały  prace  nad    właściwym  wprowadzeniem  reformy.
Łączyło  się  to  z  dalszą,  szeroko  zakrojoną  likwidacją
mniejszych  szkół,  w  których  miejsce  powstawały  często
nowe gimnazja.



„ Z dziejów Oświaty Pomorza Zachodniego



1945 – 2002”



Praca zbiorowa pod redakcją Czesława Plewki



SZCZECIN 2003



Kuratorium Oświaty w Szczecinie



Oficyna Wydawnicza Archiwum Państwowego

w Szczecinie

LITERATURA:

Document Outline