Oznaki 
niegeologiczne

PRZESŁANKI i OZNAKI WYSTĘPOWANIA RUD 
METALI

- pośrednie i bezpośrednie -

- geologiczne i niegeologiczne -

Anomalie 

geofizyczne  Wietrzeniowe zmiany 

na wychodniach

Metasomatyczne zmiany 

okołorudne

Aureole rozproszenia  

Przesłanki i oznaki 

mineralogiczne

METODY POSZUKIWAŃ ZŁÓŻ RUD 
METALI
- badanie przesłanek i oznak -

- pośrednie i 
bezpośrednie -

Kartowanie 

mineralogiczne

(przesłanki i oznaki mineralogiczne)

Studia historyczne itp.

(oznaki niegeologiczne)

Metody 

geofizyczne

(anomalie geofizyczne)

Kartowanie geologiczne 

 powierzchniowe & 

wgłębne

(wychodnie, aureole rozproszenia i 

metasomatyczne)

Metody geochemiczne, 

szlichowe itp.

(aureole rozproszenia)

WIETRZENIOWE ZMIANY NA 
WYCHODNIACH

siarczki metali 

a   uwodnione siarczany pierwiastków skałotwórczych (gips 

+ melanteryt,  jarosyt, epsomit, halotrychit, copiapit)

piryt, pirotyn i markasyt FeS a  goethyt i lepidokrokit FeOOH (limonit)

chalkopiryt i bornit CuFeS a  malachit i azuryt Cu(OH)CO, chryzokola Cu(OH)SiO, 
FeOOH

chalkozyn i kowelin CuS a  kupryt i tenoryt CuO, miedź rodzima Cu

sfaleryt ZnS a  smithsonit ZnCO, hemimorfit Zn(OH)SiO

galena PbS a  cerusyt PbCO, wanadynit PbClVO

skutterudyt i saffloryt CoAs, smaltyn (Co,Ni)As a  erytryn Co[AsO]•H

2

O 

(kwiat kobaltowy)  nikielin, chloantyt i rammelsbergit NiAs a  annabergit 

Ni[AsO]•H

2

O

magnetyt FeO a  hematyt FeO (martyt), goethyt i lepidokrokit FeOOH 
(limonit)

rodochrozyt MnCO i rodnonit CaMn[SiO] a  piroluzyt MnO, psylomelan (Ba,Mn)

(O,OH)MnO  uraninit UO a  uranofan (HO)Ca[UO][SiO]•H

2

O, autunit Ca[UO]

[PO]•H

2

O

PSEUDOMORFOZY & RELIKTY

BARWNE NALOTY: 

Zn,Pb 

/ 

Mn / 

Ni,Cu,U / 

Cu / 

U,W,As / 

Fe / 

Fe,As / 

Co

METASOMATYCZNE ZMIANY 
OKOŁORUDNE

Oskarnowanie u  

Fe, Cu, Zn, Pb, Sn, W, 

Mo

Grejzenizacja u   Sn, W, Mo, 

Be  Albityzacja u   Nb, Ta, 

REE, U  Feldszpatyzacja u  

Cu, Mo  Okwarcowanie u  

Cu, Au  Argilityzacja u  Cu, 

Zn, Pb, Au, U

Chlorytyzacja, Serycytyzacja u   Cu, Zn, 

Pb, Au  Propylityzacja u   Au, Ag, Cu, 

Zn, Pb  Dolomityzacja u  Zn, Pb

Hematytyzacja u  U

strefowość zmian:

•pozioma i pionowa

•prosta lub 

teleskopowa

AUREOLE ROZPROSZENIA

•geochemiczn

e

•mineralogicz

ne

•metali i minerałów 

kruszcowych

(w tym nieprzemysłowych)

•niemetali (F, Ba, B, Cl, J)

•tło planetarne (klark)

•tło i anomalie regionalne

(tow. jednostkom 
metalogenicznym)

•tło i anomalie lokalne

(tow. poszczególnym złożom)

PIERWOTN
E

WTÓRNE

Strefy w sąsiedztwie złoża o anomalnej 
  (podwyższonej  kilka-kilkaset  razy  w 
stosunku 

 

do 

tła) 

zawartości 

składników rudy

AUREOLE 

ROZPROSZENIA

- pierwotne -

•dodatnie (doprowadzenie 

pierwiastka)

•ujemne (odprowadzenie 

pierwiastka)

•proste (proces jednostadialny   stopniowy spadek zawartości pierwiastka, prosty 

kształt)

•złożone (proces wielostadialny   lokalne wzbogacenia i strefy płone, kształt 

zróżnicowany)



wokół złóż magmowych, w następstwie stopniowej krystalizacji i 

grawitacyjnego
rozfrakcjonowania stygnącego stopu



wokół złóż pomagmowych, w następstwie infiltracji (rzadziej dyfuzji) 

roztworów  kruszconośnych w otaczające skały

strefowość okruszcowania:

•pozioma i pionowa

•prosta (a) lub teleskopowa 

(b)

AUREOLE i POTOKI 

ROZPROSZENIA

- wtórne -



utworzone  w  wyniku  wietrzenia  i/lub  erozji  wychodni  złoża       
(powierzchniowe

lub przypowierzchniowe), mogą tworzyć się współcześnie

MECHANICZNE  (eluwialne  =  rezydualne,  deluwialne,  proluwialne, 
aluwialne, 

lateralne, 

 

soliflukcyjne, 

postglacjalne, 

eoliczne) 

- 

przemieszczenie minerałów pierwotnych,  odpornych na wietrzenie, oraz  wtórnych 
produktów rozpadu minerałów nieodpornych
u  

Au, Sn, W, Ti, Ce

LITOGEOCHEMICZNE  (w  skałach  pierwotnych,  zwietrzelinie,  glebie)  - 
wyługowanie  podatnych na wietrzenie składników rudy, a następnie ich wytrącenie 
się z roztworów (także  adsorpcja przez minerały ilaste lub materię organiczną) u  

Cu, Zn, Mo, Mo, Ni, Co, U

ATMOGEOCHEMICZNE (gazowe) - gazy i emanacje w powietrzu nad złożami rud

•

aureole radonu (rozpad promieniotwórczy) i helu u  U

•

pary rtęci u  Hg

•

H

2

S, SO

2

, CO

2

, J, aerozole  metali (As, Sb, porfiryny) u   Cu, Zn, Pb,  Ni 

(siarczki) 

> 

Cr, Ti 

(tlenki)

AUREOLE i POTOKI 

ROZPROSZENIA

- wtórne -

HYDROGEOCHEMICZNE

(wodne) -

obszar

występowania

wód powierzchniowych

i

podziemnych,  które  wskutek  zetknięcia  ze  złożem  cechują  się  podwyższoną  
zawartością

jonów
metali

2-

oraz SO

4  

,

podwyższonym
stosunkiem

2-

SO

4

: Cl oraz

podwyższoną

kwasowością (niskie pH) u  

Zn, Mo, Ag, U & produkty rozpadu (wśród 

towarzyszących  niemetali: B, F, He)

BIOGEOCHEMICZNE - w popiołach roślin pobierających wodę oraz sole mineralne 
(wraz z  dobrze przyswajalnymi metalami) z gleb na wychodniach lub aureolach u  

Zn, Mn, Mo  (w liściach), Cu, Ag (w korzeniach), Pb, Cd, Ni, Co, Se, Sb, Hg, Li, 
Cs, Cr, U, Au, Pt

GEOBOTANICZNE - bujny rozrost lub choroby określonych gatunków roślin, rośliny  
wskaźnikowe (indykatory) np. fiołek galmanowy

METODY GEOCHEMICZNE

Badania pierwotnych i wtórnych aureoli rozproszenia (gł. 
metalometryczne) + kontrolne  badania geologiczne (często z wykonaniem robót 
górniczych)

METODY LITOCHEMICZNE

(badania

aureoli

litogeochemicznych

i

mechanicznych

w  glebach, 

zwietrzelinie, aluwiach oraz podłożu skalnym)
a. Opróbowanie punktowe z uwzględnieniem zmienności makroskopowej skał

-

powierzchniowe (wzdłuż linii profilowych lub regularnej siatki)

-

wgłębne (z otworów wiertniczych, w określonych interwałach)

b.

Analiza chemiczna, często w laboratoriach polowych (gł. szybka i tania metoda 

spektralna +  atomowo-absorpcyjna, kolorymetryczna i inne)

c.

Interpretacja wyników (mapy i model statystyczny)   tło geochem. i koncentracje 
anomalne

Typ badań

Gęstość opróbowania

Zakre

s  

analiz

y

Skala 

mapy

Przeglądowe

Regionalne

• 10-15 / km

2

• co 200-500 m

w profilach co 1-2 km

wszystki

e  
metale

1 : 100 000 

-

1 : 200 

000

Lokalne

• 20-40 / km

2

• co 50-100 m

w profilach co 0,5-1 km

1 : 25 000 -

1 : 50 

000

Szczegółowe

w siatce 100 • 5-20 

m  (z lokalizacją 

geodezyjną)

wytypowa

ne  

metale

1 : 2 000 -

1 : 10 

000

METODY GEOCHEMICZNE

w
ciekach,

METODY HYDROCHEMICZNE

(badania aureoli

hydrogeochemicznych  źródłach, studniach, wierceniach i 
wyrobiskach górn.)
a. Opis warunków hydrogeologicznych

- rodzaj skał wodonośnych

- kierunki spływu

- wydajność przepływu
b. Pobranie i analiza próbek wody (0.5-1 dm

3

)

- własności fizyczne wody (temperatura)
- skład chemiczny i wskaźniki hydrochemiczne (SO

4  

i metal : 

mineralizacja ogólna)

- charakter osadu

- geneza wody

METODY  ATMOCHEMICZNE  (badanie  aureoli  atmogeochemicznych)  - 
opróbowanie w  otworach wiertniczych, wkopach i naturalnych zagłębieniach terenu, 
rzadko przy powierzchni;  sporadycznie analiza próbek lotniczych (z wys. do 100 m) i 
zdjęć satelitarnych

METODY  BIOCHEMICZNE i

GEOBOTANICZNE

(badanie

aureoli

biogeochemicznych

i  geobotanicznych)
a. Rozpoznanie flory badanego obszaru (wytypowanie indykatorów)
b. Wykonanie map botanicznych
c. Określenie litologii podłoża i warunków hydro(geo)logicznych
d. Analiza popiołu z określonych części wytypowanych roślin (próbki 0.5-1 kg)

METODY SZLICHOWE

Badanie aureoli wtórnych typu 
mechanicznego

SZLICH = koncentrat minerałów 
ciężkich (>2.8  g/cm

3 

= ciężar kwarcu) 

wydzielony z utworów  luźnych; w jego 
skład wchodzą metale rodzime  (

Au), 

minerały kruszcowe (Fe, Ti, Cr, Sn, W, 
Nb,  Ta, Zr, Ce + Hg, Sb, Mn), granaty i 
minerały  ciemne

1.

Przygotowanie szlichu w terenie



systematyczne opróbowanie wzdłuż cieków lub 
pokryw  zwietrzelinowych (próbki 12-15 kg)*



przemycie wodą (w specjalnych miskach lub 
korytkach)



wstępna analiza terenowa  określenie 
kierunku  dalszych  prac

poszukiwawczych

2.

Laboratoryjne określenie składu fazowego 
 

(analiza sitowa, separatory magnetyczne i 

elektryczne,  ciecze ciężkie, analiza 
mineralogiczna i chemiczna)

3.

Konstrukcja mapy szlichowej i 

interpretacja  wyników

* 

dna dolin + zbocza; miejsca spadku energii transportu 

(wnętrza  zakoli, ujścia rzek, podnóża progów lub wydm); z 

powierzchni terenu i  wkopów



Rudy = duży ciężar właściwy, wysoka przewodność elektryczna (zwł. 

siarczków), niska  pojemność cieplna, niekiedy magnetyczność lub 

promieniotwórczość

GRAWIMETRYCZNE u  

Fe, Cr, polimetale (bogate rudy masywne)

MAGNETYCZNE u   Fe (magnetyt), Fe-Ti-V (tytanomagnetyt), Cr (chromit), Ni-

Cu (pirotyn)  ELEKTRYCZNE u  Cu, Zn-Pb (rudy siarczkowe)

RADIOMETRYCZNE u  U, REE-Th + Nb, Ta, Zr, Be (rudy pegmatytowe z U lub 
Th)

TERMICZNE u  

Cu, Zn-Pb (utlenianie siarczków), U (rozpad promieniotwórczy)

METEOROLOGICZNE (wyładowania atmosferyczne towarzyszące anomaliom 
megnetycznym  i elektrycznym)

ANOMALIE GEOFIZYCZNE (oznaki 
bezpośrednie)