Osobowość – rozwój w biegu życia
• Rozwój „ja” wg Giseli Labouvie- Vief
• Ja czyli: „nadrzędny system
regulacyjny, o zmieniającej się w
ciągu życia strukturze, kształtującej
się i ujawniającej w toku adaptacji
jednostki do środowiska, zwłaszcza w
trakcie integracji z innymi
jednostkami oraz w trakcie
refleksyjnej interakcji z samym
sobą”
• (Za A. Mirskim, 2000,s. 77)
Rozwój „ja” wg Giseli Labouvie - Vief
• Logos – myślenie logiczne, racjonalna
reprezentacja rzeczywistości, odniesienie do
wiedzy, technologii, racjonalność, zakorzenienie
mowie, logice, precyzyjnych prawach przyrody
• Mythos – myślenie opierające się na
subiektywnych wyobrażeniach, tworzonych
intuicyjnie, naładowanych emocjami,
odniesienie do sztuki, literatury (symboli,
metafor, fantazji) świata wirtualnego,
emocjonalność i tajemnica
• Celem rozwoju jest „połączenie ich w całość”
Modele motywacji wg Madsena
• Model homeostatyczny
• Model podnietowy
• Model poznawczy
• Model humanistyczny
Ewolucjonistyczny
Atrybucyjny
Model homeostatyczny
• Najstarszy model motywacji, od
„homeostazy” (W.B. Cannon,1915)
• „zakłada, iż wszystkie procesy biologiczne
- w tym także zachowanie – są
determinowane przez zakłócenie
„homeostazy” tj, optymalnego stanu
równowagi w organizmie. Procesy
biologiczne przebiegają dopóty, dopóki
homeostaza nie zostanie przywrócona”
(Madsen. 1980, s.613).
Przydatne terminy
Zachowanie przeniesione (przerzutowe)
(redirected actions, displacement
activities)
„zachowanie wyzwalane przez wzbudzenie
dwóch lub więcej wzajemnie
wykluczających się popędów, polegające
na realizacji pełnego łańcucha działań
popędowych na innym, niewzbudzającym
konfliktu obiekcie” [za: Strelau red. T.1, s.
584]
n. p. jedzenie w sytuacji wzbudzenia agresji i
strachu. Zachowania „toaletowe” u
szczura w konflikcie między ucieczka a
eksploracją
Model homeostatyczny
• W terminach psychologicznych: zaburzenia
równowagi wywołują potrzebę, które
determinuje popęd. Popęd i procesy
poznawcze determinują zachowanie, które
„redukuje” lub „zaspokaja” potrzebę i
przywraca homeostazę. (ibidem)
• Zachowanie to ma fazę apetencyjną i
konsumacyjną
• Model popularny, biologistyczny,
nadużywany (Hull, Freud)
Model podnietowy
• Niektóre bodźce zewnętrzne mają
wpływ dynamizujący (np. wywołują
aktywację)
• Ta aktywacja ( mobilizacja
energetyczna organizmu) wraz z
procesami poznawczymi determinuje
zachowanie
Model podnietowy
• Zachowanie to odnosi się do
zewnętrznych bodźców
dynamicznych („podniet”)
• „Podniety” to n. p. „czynniki
wzmacniające” i „obiekty
spełniające”. Dzielą się na pierwotne
(„wrodzone”) i wtórne.
• Model „podnietowy” motywacji
odwołuje się do teorii
hedonistycznych („prawo efektu”,
„zasada przyjemności”)
Model psychoewolucjonistyczny -
założenia
• ZAŁOŻENIA PODEJŚCIA
PSYCHOEWOLUCYJNEGO
• Dziedziny: biologia ewolucyjna i
psychologii osobowości
• Podstawowe obszary wspólne:
• wyróżnienie TRWAŁYCH CECH
ORGANIZMU LUDZKIEGO [= natura
ludzka]
• określenie ich początków (genezy)
Założenia podejścia
psychoewolucjonistycznego
• określenie funkcjonalnego znaczenia w
otoczeniu cech utrwalonych jako
typowo ludzkie
• kwestia problemów ADAPTACJI w
przeszłości i teraźniejszości
• podstawowe znaczenie ZMIENNOŚCI
OSOBNICZEJ czyli Różnic
INDYWIDUALNYCH, które są
warunkiem sine qua non ewolucji
Założenia podejścia
psychoewolucjonistycznego
• dobra interpretacja tendencji
modalnych (centralnych) zamiast
„powszechności gatunkowej”
• docenienie opisów jakie tworzy
psychologia osobowości
• docenienie kluczowej roli problemu
doboru partnera
• Buss D. M. (1992)
Kontekst ewolucjonistyczny –
inspiracje socjobiologiczne
• Główna teza współczesnej wersji
teorii ewolucji:
• „Motorem zmian ewolucyjnych
jest rozprzestrzenianie się
genotypu”
• (E. Wilson, 1975)
• W jaki sposób to się dokonuje?
Koncepcja dostosowania łącznego
W.D. Hamiltona – rewizja teorii ewolucji
• Dostosowanie łączne nie
charakteryzuje jednostki
[organizmu], raczej jej działania lub
ich skutki
• Jest sumą:
• indywidualnego sukcesu
reprodukcyjnego + działań na rzecz
reprodukcyjnego sukcesu krewnych
[tu wskaźnikiem jest stopień
pokrewieństwa]
Koncepcja dostosowania łącznego
W.D. Hamiltona – rewizja teorii
ewolucji
• Hamilton:
• „Uważał, że dobór naturalny
faworyzuje cechy, dzięki którym geny
organizmu są przekazywane
następnym pokoleniom niezależnie
od tego, czy dany organizm
bezpośrednio płodzi potomstwo”
• Buss,[2001, s.35]
Koncepcja dostosowania łącznego
W.D. Hamiltona – rewizja teorii
ewolucji
• Koncepcja „dostosowania łącznego”
wskazała na funkcję genów jako
”podstawowej jednostki
dziedziczenia”
• Stąd organizmy jako nośniki genów
wykazują tendencje do przetrwania i
reprodukcji
• Z koncepcji tej wynika [m.in..]
wniosek że częściej kierujemy się
altruizmem wobec krewnych
Koncepcja adaptacji G.C. Wiliamsa –
rewizja teorii ewolucji
• Adaptacja to:
• „ewolucyjne rozwiązanie konkretnych
problemów, przyczyniające się
bezpośrednio lub pośrednio do
sukcesu reprodukcyjnego”
• [Buss, 2001, s.37]
Koncepcja samoukierunkowania
Deciego i Ryana [1975, 1985]
ZAŁOŻENIA
• Człowiek ma trzy psychologiczne
potrzeby:
• Samoukierunkowanie
• Kompetencja
• Związki interpersonalne
• Koncepcja motywacji jest z założenia
organicystyczna
Koncepcja samoukierunkowania
Deciego i Ryana
WG Deciego i Ryana istnieją 4 typy
motywacji kontinuum
samoukierunkowania
[WG STOPNIA INTERIORYZACJI]
. Od niższych do najwyższych poziomów są
to:
• REGULACJA ZEWNĘTRZNA [external]
• REGULACJA OPARTA NA INTROJEKCJI
[introjected]
• REGULACJA OPARTA NA IDENTYFIKACJI
[identified]
• REGULACJAI OPARTA NA INTEGRACJI
[integrated]
Koncepcja samoukierunkowania
Deciego i Ryana
• REGULACJA ZEWNĘTRZNA (EXTERNAL
REGULATION)
• „zachodzi, kiedy zachowanie jest
zewnętrznie regulowane( zwykle przez
nagrody i ograniczenia)”
(s.600),”zachowanie nie jest wybrane ani
ukierunkowane przez osobę(600 – 601),
może być też podsycane przez pragnienie
nagrody” (601)
• np. student robi to, co czego skłania go
nauczyciel
Koncepcja samoukierunkowania Deciego i Ryana
• REGULACJA OPARTA NA INTROJEKCJI
(INTROJECTED REGULATION)
• „jednostka zaczyna internalizować powody
swojego działania. Tak więc źródło kontroli
jest w jednostce. ” (s.601) (...jednostka
jest kontrolowana wewnętrzne(s.601)
• np. student mówi: „Uczę się w nocy przed
egzaminem, ponieważ mam poczucie
winy, jeśli tego nie robię
Koncepcja samoukierunkowania Deciego i
Ryana
• REGULACJA OPARTA NA IDENTYFIKACJI
(IDENTIFIED REGULATION)
• „zachodzi, jeżeli zachowanie jest cenione
przez jednostki spostrzegane jako wybrane
przez samego siebie” (s.601)
• np. student wybiera dodatkowa prace z
matematyki, ponieważ wierzy, że w ten
sposób zwiększy swoje zdolności w
zakresie tego przedmiotu
• „student doświadcza sensu
ukierunkowania i celu swojego działania”
Koncepcja samoukierunkowania
Deciego i Ryana
• REGULACJA OPARTA NA INTEGRACJI
(INTEGRATED REGULATION)
• „jednostka wykonuje zachowanie dowolnie i
według zasad samoregulacji i zgodnie z
pojęciem własnego „ja” (self – concept)
„kluczowe jest tutaj to, jak wybrane
zachowanie pasuje do innych aktywności
życiowych i celów wynikających z wartości
(s.600)
• np. „Zdecydowałem się uczyć do tego
egzaminu i zrzec się innych interesujących
zajęć, ponieważ dobre wyniki są ważne dla
mnie jako dla osoby”
Status prawa Yerkesa- Dodsona wg
Teigena [1994]
„ w sformułowaniu oryginalnym [1908]
prawo miało opisywać relację
między siłą bodźca a kształtowaniem
nawyku dla zadań różniących się
trudnością różnicowania”
(Teigen , 1994, s, 525)