Nurt strukturalny

Struktura rodziny

• Stałe, powtarzające się, 

zorganizowane i przewidywalne 
wzorce zachowań rodziny są czymś 
co pozwala nam uznać, że są one 
zorganizowane w  funkcjonalną 
strukturę

• Granice i koalicje

Salvador Minuchin

• Urodzony i wychowany w Argentynie;

• Praca w Izraelu z sierotami;

• Praca z chłopcami dokonującymi przestępstw –

rozpoczęcie pracy z rodzinami;

• Dyrektor Child Guidence Clinic (1965) 

zlokalizowanego w sercu czarnego getta w 
Filadelfii (współpracownicy: Montalvo, Haley, 
Aponte, Walters, Greenstein)  

Salvador Minuchin

• rozwój idei i technik aplikowalnych do 

biednych rodzin z niższych klas 
społecznych

• Idea odegrania (enactment) –

przyniesienie problematycznych 
sekwencji na sesję terapeutyczną, 
tak aby terapeuta obserwując je 
mógł wprowadzać zmiany;

Struktura rodziny

• Powtarzające się wzorce wyznaczają 

jak kiedy i do kogo odnoszą się 
poszczególni członkowie rodziny;

Struktura rodziny

• Matka prosi córkę o pozbieranie zabawek-córka 

odmawia-ojciec krzyczy na córkę-córka zbiera 
zabawki-utrwalenie wzorca interakcyjnego. 

• Jeżeli taki wzorzec się powtarza tworzy on 

strukturę w której ojciec staje się kompetentny 
jako dyscyplinujący, a matka niekompetentna; 
Matka zdaje się być bliżej córki a ojciec 
bardziej na zewnątrz, co dopełnia strukturę 
rodziny; 

Struktura rodziny

• Struktura rodziny zawiera w sobie również 

zestaw ukrytych rodzinnych reguł, które 
kierują transakcjami w rodzinie np. 
„członkowie rodziny muszą się nawzajem 
ochraniać”, co manifestuje się na wiele 
sposobów w rodzinnych zachowaniach;

• Reguły uniwersalne (hierarchia 

międzypokoleniowa ) i indiosynkratyczne 
(związane z unikalną historią rodziny);

Struktura rodziny

• „Wzajemna zwrotność” i 

komplementarność funkcji (jeden 
rodzic bardzo kompetentny i 
odpowiedzialny - drugi mniej 
odpowiedzialny; 

Struktura rodziny

• Struktura rodziny może być odkryta 

poprzez wyjaśnienie systemu 
przekonań, który leży u jej podłoża 
oraz zaobserwowanie rodzinnych 
powtarzalnych interakcji; 

• Wzorce strukturalne odkrywają 

dopiero powtarzające się sekwencje 
interakcji rodzinnych;

podsystemy

• Podsystemem jest jednostka, diada 

lub większa grupa, która łączy się ze 
sobą aby na zasadzie generacji, płci, 
lub wspólnego zainteresowania;

• Subsystemy są często mniej 

znaczące niż ukryte koalicje;

Granice interpersonalne

• Niewidzialne bariery otaczające jednostki 

i podsystemy  regulujące ilość kontaktu z 
innymi, służące ochronie wydzielenia i 
autonomii zarówno jednostki jak i całej 
rodziny;

• Granice interpersonalne są zróżnicowane 

od sztywnych, nieprzepuszczalnych do 
niejasnych, rozproszonych;

Niezaangażowanie

• Sztywne granice są często 

restrykcyjne i uniemożliwiają kontakt 
jednostki, czy podsystemu ze 
światem zewnętrznym, co zapewnia 
autonomię (niezależność, rozwój, 
poczucie kompetencji) ale skutkuje 
izolacją (chłód emocjonalny);

Niezaangażowanie

• Rodziny niezaangażowane jedynie w 

warunkach silnego stresu rozwijają 
wzajemne wsparcie;

• Rodzice późno zauważają, że dzieci 

potrzebują wsparcia i porady; 

Splątanie

• Wyraźne poczucie wzajemnego 

wsparcia, ale kosztem 
indywidualności i autonomii;

• Rodzice są skoncentrowani na 

dzieciach co skutkuje ich zależnością 
i nieradzeniem sobie w świecie 
zewnętrznym;

Rozwój rodziny

• Harmonijny rozwój rodziny jako idealizacja i 

mit;

• Normalna rodzinę charakteryzuje nie bak 

problemów ale funkcjonalna struktura, która 
umożliwia przystosowyanie się;

• Adekwatne budowanie granic (w parze i między 

parą a światem zewnętrznym) i wzajemne 
przystosowywanie się na początku związku; 

Rozwój

• System rodzinny musi być na tyle 

stabilny aby zapewnić ciągłość i na 
tyle elastyczny aby dostosowywać 
się do zmieniających się warunków 
życia;

• Zaburzenia powstają wtedy gdy zbyt 

sztywne systemy nie są w stanie 
dostosować się do zmieniających się 
okoliczności;

Zakłócenia rozwoju

• Koncentracja na dziecku rodziców, u których 

nie dochodzi do stworzenia relacji i 
rozwiązywania wzajemnych konfliktów;

• Kontynuowanie walki, ale poprzez dzieci 

(transgeneracyjne koalicje)

• Rodzice splątani z dziećmi-dzieci 

nieprzygotowane do wejścia w świat 
zewnętrzny (objaw: fobia szkolna);

Cele terapii

• Terapia jest ukierunkowana na 

zmianę struktury rodziny w taki 
sposób aby rodzina mogła sama 
rozwiązać problem;

• Celem terapii jest zmiana 

strukturalna; rozwiązane problemu 
(usunięcie objawu) staje się niejako 
efektem dodatkowym zmiany 
strukturalnej; 

Cele terapii

• Terapeuta strukturalny przyłącza się 

do rodziny aby pomóc jej członkom w 
zmianie jej struktury;

• Terapeuta kieruje zmianą granic, 

przegrupowaniem podsystemów, ale 
nie rozwiązuje za rodzinę jej 
problemów;  

Cele terapii

• Najbardziej efektywnym sposobem na 

zmianę symptomów jest zmiana tych 
wzorców, które są odpowiedzialne za 
podtrzymywanie symptomów;

• Efektywnie funkcjonującą jest taka 

rodzina, która wspiera rozwój 
jednostek;

Cele terapii

• Celem krótkoterminowym może być 

złagodzenie symptomów zwłaszcza 
takich, które zagrażają życiu i 
zdrowiu; 

Cele terapii

• Jednym  z najważniejszych celów jest 

stworzenie efektywnie działającej struktury 
hierarchicznej (rodzice mają być 
odpowiedzialni za dzieci, a nie odnosić się 
do nich jak do rówieśników);

• Para rodzicielska ma być spójnym 

systemem kierowniczym;

• Gdy jeden z rodziców wychowuje dzieci 

najstarsze dziecko jest traktowane jako 
asystent   

Cele terapii

• W wypadku rodzin splątanych celem 

jest zróżnicowanie jednostek i 
podsystemów poprzez wzmocnienie 
granic, które ich otaczają;

• W wypadku rodzin 

niezaangażowanych terapeuta stara 
się sprawić aby granice były bardziej 
przepuszczalne;

Warunki dokonania zmiany w 

zachowaniach

• Uaktywnianie „drzemiących” struktur 

rozwojowych, a nie tworzenie nowych;

• „Przyłączanie się”  – terapeuta nie może 

pozostawać outsiderem  - zbyt różnym niż 
rodzina –  odrzucenie;  Gdy jest zbyt 
podobny – używa interwencji zbyt 
przypominających rodzinne interakcje – 
wchłonięcie  - brak szans na zmianę;  

Warunki dokonania zmiany w 

zachowaniach

• włączanie się i dostosowywanie się do 

rodziny jest warunkiem wstępnym do tego 
aby zacząć wprowadzać zmiany strukturalne;

• Utrwalanie właściwej rodzinnej hierarchii;

• Redefincja problemów lokowanych w 

jednostce, lub w świecie zewnętrznym jako 
pełniących określone funkcje w systemie 
rodzinnym;   

Warunki dokonania zmiany w 

zachowaniach

•

Przeformułowanie rodzinnej definicji problemu, w 
taki sposób aby nowa definicja odnosiła się do 
struktury rodziny;

•

Obserwowanie i modyfikacja struktury interakcji 
rodzinnych w obrębie dziejącej się tu i teraz sesji 
terapeutycznej;

•

Praca raczej nad tym co dzieje się w sesji 
terapeutycznej, niż nad tym, o czym opowiada 
rodzina; 

Warunki dokonania zmiany w 

zachowaniach

• Odegranie: terapeuta stymuluje rodzinę do 

tego  aby zaprezentowała jak radzi sobie 
(zachowuje się) napotykając na określony 
problem:

• 1. terapeuta rozpoznaje i definiuje następujące 

po sobie sekwencje zachowań (np. to, że gdy 
matka z córką zaczynają rozmawiać ze sobą 
jak rówieśniczki, młodszy braciszek wydaje się 
pozostawać wyautowanym);

Warunki dokonania zmiany w 

zachowaniach

• 2. odgrywanie transakcji (np. 

terapeuta prosi matkę aby zaczęła 
rozmawiać o jego (terapeuty) 
wnioskach z dziećmi;

• 3. terapeuta tak prowadzi rodzinę by 

mogła zmodyfikować odgrywanie –
stworzenie możliwości do pojawienia 
się nowych sekwencji zachowań; 

1. przyłączenie się i 

dostosowywanie

-rozbrojenie oporu i uspokojenie lęku: 
-poprzez rozumienie każdego członka rodziny  

z osobna;

-przyłączanie się zarówno do wpływowych jak 

i przepełnionych negatywnymi emocjami 
członków rodziny;

-przywitanie się i spytanie każdego członka 

rodziny o to jak rozumie problem;

-uznanie pozycji każdej osoby i porównanie jej 

z innymi   

2. praca z interackcjami

• Struktura  rodziny manifestuje się w taki sposób, 

w jaki członkowie rodziny się do siebie odnoszą, 
nie może być ona wywiedziona z rekonstrukcji;

• rodziny bardziej opisują siebie takimi jakie 

powinny być, niż takimi jakimi są w 
rzeczywistości;

• Odegranie: „Pana żona powiedziała, że jest Pan 

zbyt surowy – co Pan może jej na to 
odpowiedzieć? (stymulowanie dialogu na sesji)

3. Diagnozowanie

• Diagnozowanie powtarzających się w 

codzienności rodzinnej tranasakcji;

• Opis granic i podsystemów w sposób, 

który uwyraźni pożądaną zmianę;

• Warto nawet przed pierwszą sesją 

terapeutyczną mieć wstępne założenia, 
co do rodzinnej struktury;

3. Diagnozowanie

• W diagnozie strukturalnej bierzemy pod 

uwagę nie tylko problem prezentowany 
przez rodzinę, ale również strukturalną 
dynamikę, która leży u podłoża problemu;

• Np. splątanie matki z córką: badanie roli 

ojczyma, jeżeli jest blisko z żoną a daleko z 
córką praca nad diadą ojczym córka, jeżeli 
małżonkowie są zdystansowani praca nad 
diadą małżeńską;

4. naświetlanie i modyfikowanie interakcji

• Mąż: mamy problem w komunikacji, moja 

żona nie chce ze mną rozmawiać, nigdy nie 
ujawnia swoich uczuć

• T: Pani maż wskazuje na to, że macie 

problem w komunikacji, czy Pani może 
teraz z nim o tym porozmawiać?

• Terapeuta poszukuje nielinearnych pętli: im 

więcej on narzeka, tym bardziej ona się 
wycofuje, im bardziej ona się wycofuje tym 
bardziej on narzeka

4. naświetlanie i modyfikowanie 

interakcji

• Minuchin był bardzo zdecydowany, 

jakkolwiek to zdecydowanie wiązało się 
wyraźnie z jasnością celu, do którego 
zmierzał;

• Terapeuci strukturalni osiągają 

„intensywność” w emocjonalnej relacji z 
rodziną poprzez regulację afektu, 
powtarzalność i trwanie (ton głosu, 
głośność, tempo, dobór słów);   

4. naświetlanie i modyfikowanie 

interakcji

• Przykładem trwania jest przytulenie 

małego dziecka i niewypuszczanie go 
np przez godzinę, aż się nie uspokoi  
(generalnie metoda blokowania 
strumienia interakcji);

• Powtarzanie jednego tematu w wielu 

kontekstach np. wątek niewyręczania 
dziecka 

4. naświetlanie i modyfikowanie 

interakcji

• Kształtowanie kompetencji może być 

rozumiane jako rodzaj przekierowania 
energii: przez położenie nacisku na 
pozytywne zmiany strukturalne 
terapeuta wprowadza bądź 
wydobywa bardziej funkcjonalne 
scenariusze zachowań;

4. naświetlanie i modyfikowanie 

interakcji

• Efektywnym rodzicem ma okazywać 

się realny rodzic a nie terapeuta; 

• np. matka nie powiedziała dzieciom, 

że idą na terapię – komunikat 
terapeuty: mam pragnęła abyście 
wprowadzili dobre zmiany w swoich 
relacjach, co wy na to?

5. Budowanie granic

• W rodzinach splątanych budowanie 

granic polega na wzmacnianiu 
podsystemów i zwiększaniu 
niezależności jednostek; członkowie 
rodziny są stymulowani do 
wypowiadania się w swoim własnym 
imieniu, 

5. Budowanie granic

• interakcje są blokowane; dbanie aby 

diady dokończyły interakcję bez 
włączania się osób trzecich;

• T: Ania i Wojtek to przedyskutują, 

proszę aby inni Państwo słuchali tego 
cierpliwie

• Umawianie się na poszczególne sesje 

z pojedynczymi osobami lub 
podsystemami

5. Budowanie granic

• W rodzinach niezaangażowanych terapeuta  

przeciwdziała tendecjom do unikania konfliktu; 

• Dążenie do zwiększenia poziomu wzajemnych 

kontaktów;

• Terapeuta tworzy granice w trakcie sesji 

terapeutycznej, które pozwalają na 
dyskutowanie konfliktów bez ryzyka naruszenia 
granic;

5. Budowanie granic

• Gdy widzimy rodzinę niezaangażowaną 

próby stymulowania bliskiej relacji nie są 
najlepszym rozwiązaniem;

• Niezaangażowanie jest zwykle rozumiane 

jako sposób uniknięcia kłótni i napięcia, 
stąd para tego rodzaju potrzebuje 
najpierw powalczyć ze sobą, dopiero 
później mogą stać się bardziej kochający;

Od linearnego do 

cyrkularnego

• Matka, która skarży się na 

niekontrolowane zachowanie syna 
jest pytana, co takiego może ona 
robić, że zachowanie syna staje się 
właśnie tak niekontrolowane 
(zachowania stymulujące i 
podtrzymujące); 

6. Włączanie konstrukcji poznawczych 

• Zmiana sposobów, w jakie 

członkowie rodziny odnoszą się do 
siebie oferuje alternatywne sposoby 
spostrzegania świata;