Podstawowe operacje 

systemu Linux 1

Na podstawie książki
Systemy operacyjne i sieci 
komputerowe. 
Podręcznik z płytą CD-ROM. Wydanie 
zmienione
Krzysztof Pytel, Sylwia Osetek, 

Linux  umożliwia  pracę  w  środowisku 

graficznym lub tekstowym. 

Środowisko  graficzne  jest  wygodne 

dla  użytkownika,  lecz  wymaga  więcej 

zasobów komputera, np. pamięci. 

W  środowisku  tekstowym  można 

wykonać 

wszystkie 

czynności 

związane 

z 

administracją 

komputerem, 

bez 

konieczności 

uruchamiania środowiska graficznego. 

Wymaga 

to 

od 

użytkownika 

znajomości  poleceń  oraz  lokalizacji 

plików konfiguracyjnych.

Zaletą środowiska tekstowego jest:

1. szybkość działania

2. małe wymagania sprzętowe. 

Uzyskiwanie pomocy 

systemowej

Liczba  poleceń  w  Linuksie  jest  bardzo  duża. 

Ponadto  większość  poleceń  zawiera  mnóstwo 

dodatkowych  opcji,  niejednokrotnie  mających 

duży  wpływ  na  polecenia.  Na  szczęście  nie 

musimy  znać  wszystkich  poleceń,  a  już  na 

pewno nie ma osoby, która mogłaby pochwalić 

się znajomością wszystkich opcji. 

Uzyskiwanie pomocy 

systemowej

Linux  dysponuje  systemem  pomocy,  która 

jest  dostępna  podczas  pracy  dla  każdego 

użytkownika.  Opis  większości  poleceń 

systemu 

jest 

dostępny 

w 

postaci 

elektronicznego  podręcznika  (manual). 

Podręcznik  ten  jest  zwykle  instalowany 

wraz z systemem.

Uzyskiwanie pomocy 

systemowej

W  sytuacji  gdy  podręcznik  nie  został 

zainstalowany,  można  go  zainstalować 

poleceniami:

#  yum  install  man 

#  yum  install  man-pages-pl

Uzyskiwanie pomocy 

systemowej

Pierwsze  z  poleceń  instaluje  program 

do przeglądania podręcznika.

Natomiast  drugie  polecenie  instaluje 

zawartość  podręcznika  w  języku 

polskim. 

Uzyskiwanie pomocy 

systemowej

Podczas  sprawdzenia  do  czego  służą  dane  komendy  w 

Linux wpisujemy np.:

$ man ls

Jeśli okaże się że podany tekst będzie w języku angielskim, 

żeby go spolszczyć wystarczy wydać polecenie:

# apt-get  install  manpages-pl

po wykonaniu instalacji będzie można cieszyć się opisem w 

języku polskim. 

Uzyskiwanie pomocy 

systemowej

Aby  skorzystać  z  oferowanej  pomocy, 

wpisuje się polecenie man, np.:

Aby  wyświetlić  pomoc  dla  polecenia 

kill, należy wpisać polecenie

#  man  kill

Uzyskiwanie pomocy 

systemowej

Opisy  poszczególnych  poleceń  mogą  być 

bardzo 

długie 

i 

zawierać 

przykłady 

korzystania z poleceń i opcji. Do przewijania 

tekstu wykorzystuje się klawisze sterowania 

kursorem.  Aby  zakończyć  przeglądanie 

podręcznika, należy nacisnąć klawisz [Q]. 

Uzyskiwanie pomocy 

systemowej

Nowszą  wersją  podręcznika  man  jest  info. 

Posiada 

interakcyjną 

możliwość 

przechodzenia  między  kolejnymi  tematami. 

Część  opisów  programów  jest  dostępna  już 

tylko w tej postaci. Pomoc w postaci  info do 

polecenia ls otrzymamy, wpisując polecenie:

#  info  ls

Uzyskiwanie pomocy 

systemowej

Krótką 

informację 

o 

sposobie 

używania  polecenia  można  uzyskać 

przez wywołanie pomocy. Aby uzyskać 

pomoc dla polecenia ls, należy wpisać 

polecenie:

#  ls  --help

Ułatwienia i zasady korzystania 

z konsoli 

Wielkość liter we wpisywanych:
• nazwach poleceń,
• parametrach (przełącznikach) poleceń,
• nazwach plików,
• parametrach katalogów
ma znaczenie, np.:
PLIK.TXT
plik.txt
pLiK.TXt

- to trzy różne 
pliki

Ułatwienia i zasady korzystania 

z konsoli 

Polecenia  wpisuje  się  zawsze  małymi 

literami,  np.  ls  jest  poleceniem 

listującym 

zawartość 

katalogu, 

natomiast polecenie LS - nie istnieje.

Ułatwienia i zasady korzystania 

z konsoli 

Polecenia  Linuksa,  zwłaszcza  zawierające  opcje, 

mogą  być  bardzo  długie.  Aby  ułatwić  ich 

wprowadzanie,  warto  nauczyć  się  posługiwania 

historią  poleceń.  Powłoka  Linuksa  przechowuje 

listę  ostatnio  używanych  poleceń.  Jest  ona 

domyślnie  zapisywana  w  pliku  .bash_history  w 

katalogu domowym użytkownika.

Aby  przywołać  ostatnio  wydane  polecenie,  należy 

wciskać klawisze strzałek na klawiaturze.

Ułatwienia i zasady korzystania 

z konsoli 

Powłoka  Linuksa  dysponuje  funkcją  automatycznego 

uzupełniania poleceń. 

Jeżeli  początkowa  część  polecenia  jest  unikatowa  i 

system  może  jednoznacznie  określić,  co  użytkownik 

chce wpisać, wystarczy użyć klawisza [Tab], aby system 

dopisał resztę. 

Zasada ta dotyczy również nazw plików i katalogów. 

Aby  przerwać  działanie  polecenia  należy  użyć 

kombinacji klawiszy [Ctrl] + [C].

Znaki blankietowe

Gdy  wykonujemy  operacje  na  kilku  plikach  w 
systemie  MS  Windows  lub  chcemy  wyszukać 
wszystkie plików o pewnej własności, możemy 
skorzystać 

z 

tak 

zwanych 

znaków 

blankietowych  (wildcard).  Zastępują  one 
inne 

znaki. 

Wyróżniamy 

dwa 

znaki 

blankietowe:
* (gwiazdka) – zastępuje dowolny ciąg znaków
? (znak zapytania) – zastępuje jeden znak. 

Znaki globalne

W  Linuksie  występują  specjalne  znaki 

zastępujące  inne.  Tak  jak  w  systemie 

Windows, znak:
* reprezentuje zero lub więcej znaków,
? reprezentuje dokładnie jeden znak.

Znaki globalne

Oprócz tego można również skorzystać z dodatkowych symboli:

[abcde] 

- 

reprezent

u

je dokładnie jeden z wymienionych 

z

naków

, 

[a-e] 

- 

reprezentuje dokładnie jeden znak z przedziału, 

[ ! abcde] 

- 

repreze

ntu

je dowo

l

ny niewymieniony znak

,

[ ! a-e] 

- 

reprezent

u

je dowo

l

ny znak niena

l

eżący do 

przedziału,

{ala, kot, 
mysz} 

- 

reprezent

u

je dowo

l

ny z wymienionych ciągów

.

Znaki globalne

Przykłady

*

- reprezentuje wszystkie pliki

,

*.txt

- 

reprezentuje wszys

t

kie pliki kończące się znaka

m

i 

.txt

,

? [ 0-9 ] [a 

-d] 

- 

reprezentuje trzyznakowe pliki

, 

gdzie pierwszy znak j

est 

dowolny

, 

drugi cyfrą

, 

a trzeci literą od 

a

 

do 

d

,

{plik, file} 

*

.
b

a

t 

- 

repreze

n

tuje wszys

t

kie p

li

ki zaczy

n

ające się od 

plik

 

lub 

file

 

będące plikami 

bat

.

Ćwiczenie



spol.conf



mnanoc.conf



nets.cs



network



su-to-root



sys.ctl



syslog.conf



media



rc1.d



rc2.d



rc3.d



rc4.d



rc5.d



rc6.d



enviro.sys



gr6.g



ucv.conf



tabs.mem

1. Załóż w katalogu domowym podkatalog etc: 
2. W katalogu etc utwórz pliki:

Ćwiczenie

Wyświetl z katalogu /etc: 
1.

Wszystkie  zbiory  zakończone  ciągiem 
znaków .conf. 

2.

Wszystkie zbiory, których nazwa zaczyna 
się od liter s lub m. 

3.

Zbiory o nazwach rc1.d, rc2.d, rc5.d. 

4.

Zbiory, które w nazwie na trzeciej pozycji 
mają liczbę. 

5.

Zbiory,  które  w  nazwie  na  piątej  pozycji 
mają - (kropkę). 

Uwaga 

Jeżeli  argumentem  polecenia  ls  jest 

nazwa  katalogu,  to  wyświetlane  są 

nazwy  wszystkich  zbiorów  z  danego 

katalogu. 

Zarządzanie plikami i 

katalogami  

Do 

wygodnego 

zarządzania 

plikami 

i 

katalogami  wykorzystać  można  programy 

narzędziowe,  np.  Midnight  Commander  lub 

środowisko graficzne. 

Oprócz  tego  Linux  dysponuje  poleceniami 

umożliwiającymi  wykonanie  wszystkich  zadań 

z  poziomu  konsoli.  Najczęściej  używane 

polecenia do zarządzania plikami: 

Zarządzanie plikami i 

katalogami  

mkdir

mkdir - tworzy katalog, np.:

Zarządzanie plikami i 

katalogami  

rmdir

rmdir - usuwa pusty katalog, np. 

Uwaga
sprawdź w pomocy, jak usunąć niepusty 
katalog

Zarządzanie plikami i 

katalogami  

touch

touch - tworzy plik tekstowy, np. 

Zarządzanie plikami i 

katalogami  

rm

usuwa pliki i katalogi.
Jest to jedno z podstawowych poleceń w 
trybie  konsolowym  w  systemie  Linux 
(także Unix).
rm  nie  jest  wbudowanym  poleceniem 
basha, tylko osobnym programem np. 

# rm  plik.txt

Zarządzanie plikami i 

katalogami  

rm

rm - usuwa pliki, np.

Zarządzanie plikami i 

katalogami  

cp

cp - kopiuje pliki, np.

Zarządzanie plikami i 

katalogami  

mv

mv - przenosi pliki, np. 

Zarządzanie plikami i 

katalogami  

cd

cd - zmienia aktualny katalog roboczy, np. 

Zarządzanie plikami i 

katalogami  

pwd

wyświetla ścieżkę dostępu do aktualnego katalogu 

roboczego, 

Zarządzanie plikami i 

katalogami  

wc

Służy  do  poznania  liczby  wierszy  w  pliku,  bajtów,  słów 
czy też znaków. Opcje tego polecenia: 
-c  – zliczanie liczby bajtów 
-m  – zliczanie liczby znaków 
-l  – zlicza linie 
-L  – wypisuje długość najdłuższej linii w pliku 
-w  – zlicza ilość słów

Zarządzanie plikami i 

katalogami  

ls

listuje pliki z katalogu, np.
 
ls, najczęściej używa się polecenia z opcją -la 

Uwaga

sprawdź w pomocy, co to zmieni w działaniu 
polecenia

Zarządzanie plikami i 

katalogami  

find

find - wyszukuje np. 

Zarządzanie plikami i 

katalogami  

ln

ln - tworzy nowe dowiązanie do pliku.
Dowiązanie symboliczne  (skrót do pliku) np.

Zarządzanie plikami i 

katalogami  

ln

ln - tworzy nowe dowiązanie do pliku.
Dowiązanie twarde (ta sama zawartość) np.

Zarządzanie plikami i 

katalogami  

cat

wyświetla zawartość pliku tekstowego. 

Zarządzanie plikami i 

katalogami  

Większość  z  wyświetlonych  poleceń 

działa  analogicznie  jak  w  systemie 

Windows. 

Omówienia 

wymagają 

jednak 

polecenia find i ln. 

Zarządzanie plikami i 

katalogami 

stycze
n

tydzien
1

poniedzial
ek

Lekcja1.txt

Lekcja2.txt

wtorek

Utwórz strukturę zbioru jak wyżej opierając się na 
planie lekcji. 

Ćwiczenie