WARUNKOWANIE 
INSTRUMENTALN
E

Autorki:

 

Natalia Kawalec

Monika Kostyra

EDWARD THORNDIKE I PRAWO 

EFEKTU:



Mówi ono o tym, że gdy w sytuacji 

bodźcowej, wystąpią pozytywne 

konsekwencje reakcji, reakcja ta będzie 
powtarzana - jeśli jednak konsekwencje 

będą negatywne wystąpi tendencja do 

zaniechania reakcji. 



Innym znanym badaczem metod 

instrumentalnych był Edward Tolman.



 

Thorndike badał ten 

rodzaj zachowania w 

następujący sposób za 

pomocą „skrzynki 

zadaniowej”. Była to 

klatka, którą można 

było otworzyć tylko od 

wewnątrz przez 

pociągniecie pętli.



 Do klatki tej wkładano kota, który usiłował się 

uwolnić, by dostać pokarm. Kot wykonując 

szereg prób chcąc się wyjść stamtąd, 

przypadkowo pociągał za pętlę i wydostawał się 

przez otwarte drzwi na zewnątrz klatki. 



Cała sytuację powtarzano wiele razy. 

Początkowo zwierzęta potrzebowały dużo czasu 

by wydostać się z klatki, jednak po kilku 

udanych próbach czas potrzebny na 

wydostanie się uległ znacznemu skróceniu. 

Okres czasu jaki potrzebował kot na znalezienie 

rozwiązania nazwano wskaźnikiem uczenia 

się. 



Thordike uważał, że warunkowanie 

instrumentalne jest w zasadzie 

metodą 

uczenia się, metodą prób i błędów.



Istotnym elementem jaki jest potrzebny do 

warunkowania i uczenia się jest 

zapamiętywanie reakcji za pomocą 

nagrody 

lub wygaszenia jej za pomocą 

kary. 

W 

przypadku kota była to nagroda- wolność.

 



 Im większe zadowolenie, tym silniejszy związek

 sytuacji z wyuczonym zachowaniem.



 Metoda instrumentalna powinna być stosowana

 indywidualnie i konsekwentnie.



Warunkowanie instrumentalne dotyczy całego życia

 człowieka. Badania Reinholda (1959) i Blooma (1979) 

wykazały, że zachowanie niemowlęcia może być 

kształtowane za pomocą warunkowania 

instrumentalnego i tak wykazano, że liczba dźwięków 

wydawanych przez trzy miesięczne niemowlęta może 

się

 zwiększyć jeśli dorosły reagując werbalnie wzmacnia 

wypowiedzi niemowlęcia.



Warunkowania instrumentalnego 

używa się również do modyfikowania 

zachowań niepożądanych u ludzi, czyli 

ignorowało się zachowania 

niepożądane np. u dzieci a wzmacniało 

poprzez nagrodę zachowania pożądane 

(trening czystości u dziecka).



Innym przykładem warunkowania 

instrumentalnego jest sala, a w niej 

studenci piszący egzamin.

SKINNER



 Zasadniczy wkład do 

badań nad 

warunkowaniem 

instrumentalnym wniósł 

Burrhus F. Skinner. 

Odkryte przez niego w 

latach trzydziestych 

dwudziestego wieku 

prawa uczenia się 

uznawane są w 

psychologii do dziś.



Skinner odkrył, że organizm uczy się wykonywania lub 
powstrzymywania się od wykonania danej reakcji w 
zależności od tego, jakie pojawiają się wraz z wykonaniem 
reakcji konsekwencje. Konsekwencje mogą być atrakcyjne, 
nazywane nagrodami lub awersyjne czyli kary. 



Warunkowanie instrumentalne tworzy ścisły związek 
pomiędzy zachowaniem i jego skutkami. Skinner 
wyróżnił cztery podstawowe rodzaje relacji:

1. wzmacnianie pozytywne

, czyli każda konsekwencja 

zachowania, która powoduje zwiększenie się 
prawdopodobieństwa powtórzenia się tego zachowania w 
przyszłości.

np. pies dostaje nagrodę w chwili, gdy usiądzie - zwiększa 
to szansę na ponowne siadanie psa.

2. pozytywne wygaszanie 

nazywane potocznie karą, czyli 

każda konsekwencja zachowania, która zmniejsza 
prawdopodobieństwo pojawienia się tego zachowania w 
podobnych warunkach w przyszłości.

np. uderzenie psa w chwili, kiedy położy się na boku 
zmniejsza szansę jego ponownego położenia się na boku w 
podobnych warunkach.

3. negatywne wzmacniania

, czyli takie wykonanie reakcji, 

które pozwala uniknąć przykrych, awersyjnych konsekwencji, 
co powoduje zwiększenie się prawdopodobieństwa 
powtórzenia tej reakcji w przyszłości.

np. szarpanie psa na smyczy, gdy stoi, co powoduje jego 
siadanie w celu uniknięcia szarpania.

4. wygaszanie ujemne 

nazywane także 

pomijaniem, jeśli po wystąpieniu zachowania 
nie pojawiają się konsekwencje, które 
wystąpiłyby gdyby ta reakcja nie powstała. Z 
otoczenia zastaje usunięty czynnik, którego 
brak zmniejszy prawdopodobieństwo 
powtórzenia danego zachowania,

np. odwrócenie się i odejście od psa gdy ten 
skacze na właściciela, co zmniejsza 
prawdopodobieństwo ponownego skakania.

BODŹCE KONTROLUJĄCE



Jak już wiadomo, jeżeli wytwarzana jest pewna 

reakcja sprawcza i następuje po niej bodziec 

wzmacniający, prawdopodobieństwo ponownego 

wystąpienia tej reakcji wzrasta.

Bodziec, który kontroluje zachowanie, czyli tak 

zwany bodziec kontrolujący, zmienia 

prawdopodobieństwo wystąpienia reakcji 

instrumentalnej. Bodźce kontrolujące pełnią role 

adaptacyjną dzięki możliwości przewidywania przez 

organizm konsekwencji jego działania w 

określonych warunkach. W obecności bodźca 

kontrolującego częstość występowania reakcji 

sprawczej może być większa lub mniejsza niż w 

przypadku braku tego bodźca. 



Wyróżnia się dwa typy bodźców kontrolujących: 

bodźce 

dyskryminacyjne 

oraz

 wygaszeniowe.

Bodźce dyskryminacyjne informują dany organizm, że po 
wykonaniu reakcji pojawi się wzmocnienie czyli nagroda lub 
kara.

Bodziec dyskryminacyjny sygnalizuje, kiedy wykonać daną 
reakcję, aby uzyskać wzmocnienie. Na przykład w klatce 
szczura wyposażonej w dźwignię, której naciśnięcie powoduje 
podanie pokarmu, ale tylko w obecności zapalonej lampki, 
bodźcem dyskryminacyjnym jest paląca się lampka. 
Początkowo szczur naciska dźwignię przez cały czas, kojarząc 
naciskanie z otrzymaniem pokarmu. Z czasem jednak uczy się, 
że pokarm pojawia się tylko gdy jest zapalona lampka, inaczej 
naciskanie dźwigni nie powoduje pojawienia się pokarmu. 
Szczur uczy się dyskryminować te bodźce, które są sygnałami 
czynników wzmacniających. W obecności bodźca 
dyskryminacyjnego po reakcji sprawczej następuje bodziec 
wzmacniający.



Bodźce wygaszeniowe 

informują, że po 

wykonanej reakcji nie 

pojawi się 

wzmocnienie. 

Prawdopodobieństwo 

wystąpienia danego 

zachowania spada. Na 

przykład, jeżeli zmieni 

się znaczenie palącej 

się lampki tzn. w 

obecności zapalonej 

lampki pokarm nie 

będzie się pojawiał to 

stanie się ona bodźcem 

wygaszeniowym. 

Szczur przestanie 

naciskać dźwignie, gdy 

będzie zapalona 

lampka.

GENERALIZACJA I RÓŻNICOWANIE BODŹCÓW

W warunkowaniu instrumentalnym, następuje generalizacja 

bodźca. Jest to zjawisko uogólnienia reakcji na bodźce, 

które nie wystąpiły podczas pierwotnej sytuacji uczenia się. 

Bodźce te muszą być podobne do bodźców pierwotnych.

Np. gołąb, który nauczył się uderzać dziobem w 

narysowane kółko, może reagować także na narysowany 

owal. Jeżeli nie reaguje na owalną figurę znaczy, że 

wzmocnione zostało dziobanie koła czyli nastąpiło 

różnicowanie bodźców. Gołąb dostawał tylko pokarm za 

dziobanie w koło, nauczył się, że dziobanie w inne 

elementy nie przynosi korzyści.