Zwalczanie proliferacji BMR jako
współczesny problem
bezpieczeństwa
międzynarodowego
Joanna Kozela
Anna Sak
Zwalczanie proliferacji BMR jako
współczesny problem
bezpieczeństwa
międzynarodowego
Joanna Kozela
Anna Sak
Potencjał nuklearny na
świecie
- kraje posiadające broń nuklearną
- kraje, o których wiadomo, że mają, ale się nie chwalą
- kraje, które kiedyś miały BMR i może dzisiaj mają
- kraje podejrzewane o programy nuklearne
- kraje, które w jednym momencie miały program albo posiadały broń
- kraje, które mają broń, ale nie potrafią jej użyć na szeroką skalę
Zapobieganie proliferacji BMR priorytetem w
okresie zimnej wojny
Efektem szereg porozumień mających zapewnić
przejrzystość w stosunkach międzynarodowych,
zwłaszcza między USA i ZSRR
Zakazy posiadania poszczególnych kategorii BMR
Strefy bezatomowe, dezatomizacja kosmosu i dna
morskiego
Układ o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej (NPT) –
1968R., Konwencja o broni bakteriologicznej i toksycznej
(BTWC) – 1972r.
Umowy rozbrojeniowe, m.in. o redukcji strategicznych
arsenałów jądrowych (START I i II), konwencja o broni
chemicznej – CWC (1993r.)
Wysiłki po zimnej wojnie skoncentrowano na
zapobieganiu proliferacji broni nuklearnej
Gwarantuje ona natychmiastowy, masowy efekt, jest
największym zagrożeniem dla bezpieczeństwa
międzynarodowego, a nie jest w pełni zdelegalizowana,
dlatego wiele państw wciąż utrzymuje rozbudowany
arsenał jądrowy
Po zimnej wojnie istniało ponad 55 tys. ładunków
nuklearnych i nieznana ilość bojowych środków
chemicznych i biologicznych
Będące w posiadaniu broni N Ukraina, Białoruś i
Kazachstan oddały ją do zniszczenia i przystąpiły do NPT
jako państwa nienuklearne
Po zimnej wojnie to mocarstwa regionalne,
drugorzędne starały się o możliwość wyprodukowania
BMR, by móc wywierać wpływ na sąsiadujące kraje
‘efekt domina’ – uzyskanie przez jedno państwo BMR
mogłoby skłonić inne kraje regionu do tego samego, by
przywrócić równowagę sił
Izrael nie przyznał się do posiadania broni jądrowej, choć
przypuszcza się, że posiada ją od końca lat 60. XX w. –
odstrasza on inne państwa regionu i zmniejsza ryzyko
konfliktu zbrojnego na Bliskim Wschodzie
KRLD ma zdolność produkcji 30-40 kg wzbogaconego uranu
rocznie (1-2 głowice jądrowe), szacuje się że obecnie Korea
Pn. może zbudować 12-15 ładunków nuklearnych
Iran w ocenie amerykańskiego wywiadu nie prowadzi od
2003r. prac nad projektami głowic nuklearnych
W ostatniej dekadzie wzrosło znaczenie siły
militarnej w polityce zagranicznej USA (po atakach
z 11.09.2001r.)
Sceptyczne podejście USA do umów o kontroli zbrojeń i
rozbrojeniach za rządów G.W.Busha
Kraje obawiające się amerykańskiego nacisku mogły
zacząć szukać broni niekonwencjonalnej, umożliwiającej
równie skuteczne odstraszanie, jak broń nuklearna
Polityka B. Obamy: USA powróciły do nieproliferacji
BMR
Niepokoje związane z modernizacją i wzrostem rangi
broni jądrowej w Rosji
Niechęć Rosji i Chin wobec nakładania sankcji ONZ na
Iran i KRLD, rozwój współpracy gospodarczej z nimi
Wiele substancji mogących stanowić broń jest
jednocześnie dobrami „podwójnego zastosowania”
(dual use) – wykorzystuje się je w przemyśle
farmaceutycznym czy chemicznym
Ograniczone możliwości kontroli nad takimi substancjami
Postęp techniczny i naukowy (biotechnologia, genetyka)
może doprowadzić do pojawienia się zupełnie nowych
rodzajów BMR
Ryzyko proliferacji niebezpiecznych substancji sprawia,
że zwiększa się zainteresowanie państw energetyką
jądrową - ‘nuklearny renesans’, powodowany głównie
motywami ekonomicznymi i ekologicznymi, co grozi
upowszechnieniem także technologii militarnych
Reżimy nieproliferacyjne są mało wnikliwe, ciężko
jest sprawdzić, czy dane państwo wywiązuje się ze
złożonego zobowiązania
Ujawniono wiele nielegalnych działań państw takich jak
Irak, Syria, KRLD, na dość zawansowanym etapie
Mało sposobów reakcji na łamanie konwencji
(przeważnie wykluczenie ze współpracy w ramach
danego reżimu)
Długie rewizje reżimów blokują ich adaptację do zmian
warunków
Nie wszystkie państwa świata są stronami reżimów
nieproliferacyjnych, co może skłonić inne kraje do
odstąpienia lub obejścia obowiązujących umów
Obawy o chęć pozyskania BMR przez niepaństwowe
grupy zbrojne, org. terrorystyczne , przestępcze
Obawy te umocnione trendami – maksymalizacją liczby
ofiar, przemocą nieselektywną, wzrostem sprawności
organizacyjnej i znaczenia religii
Ataki z 11.09.2001 roku uświadomiły, że nie trzema
BMR, by spowodować masowe zniszczenia, i o ile
większe mogłyby być, gdyby użyto broni nuklearnej
Na przełomie 2003 i 2004 roku wykryto siatkę Abdula
Kadira Chana, zwanego ‘ojcem pakistańskiej bomby
jądrowej’ Podobna sytuacja miała miejsce w czasach po
zimnej wojnie – kradzieże, przemyty, nielegalna
sprzedaż substancji potrzebnych do produkcji BMR
Tradycyjne podejście do problemu nieproliferacji:
1. umacnianie współpracy na szczeblu międzypaństwowym
w sensie normatywnym i instytucjonalnym - problem
ulepszania umów i realnej możliwości ich weryfikowania
2. 1995 rok, przedłużenie układu NPT, (Układ o
nierozprzestrzenianiu broni jądrowej), 1997 rok - uchwalono
protokół dodatkowy Międzynarodowej Agencji Energii
Atomowej - rozszerzenie NPT, (102 państwa przystąpiły)
2000 rok - konferencja przeglądowa - 13 praktycznych
kroków, które miały umożliwić wdrożenie art. VI Układu.
Nieudana próba dopracowania Konwencji o broni
biologicznej z 1972r.
- kilka nieznacznych poprawek
- brak mechanizmu sprawdzającego dla Konwencji
Udoskonalenie Konwencji o Zakazie Broni Chemicznej,
(CWC): zagwarantowanie finansowego wsparcia przez OPCW
oraz zacieśnienie współpracy wśród sygnatariuszy
3. Prace nad kolejnymi umowami,
. traktatem
zakazującym produkcji materiałów rozszczepialnych, (ang.
fissile materials) - 1993 prace w ramach ONZ. Problem -
spójna charakterystyka takich materiałów, czy zakaz
wykorzystania ma obejmować materiały już istniejące?
CBTB - Układ o całkowitym zakazie próbj jądrowych, 1996r:
układ jest martwy, ponieważ nie ratyfikowały go USA i Chiny;
Odrębny system - rezolucje Rady Bezpieczeństwa ONZ, np.
decyzje o ukaraniu Iranu oraz Korei Pn. za prace nad BMR.
4. Rezolucja RB ONZ nr 1540, (2004): zobowiązanie państw
ONZ do podjęcia wszelkich środków na rzecz nieproliferacji;
zakaz "pomocy" podmiotom niepaństwowym; stworzenie
komitetu nadzorczego nad wrażaniem postanowień rezolucji.
Nowe środki walki z proliferacją BMR:
1. Inicjatywa wysunięta głównie przez USA w okresie rządów Georga W.
Busha, są to środki o niewielkim stopniu formalizacji.
2. Dwa podejścia: niwelowanie czynników ułatwiających pozyskiwanie tej
broni, (np. przez redukcję istniejącego potencjału)
lub
zwrot w kierunku rozwiązań twardych, także siłowych (akcja zbrojna) -
podejście określa się pojęciem antyproliferacji. - nurty mają swoje źródło w
polityce USA lat '90 tych XX wieku.
3. Cooperative Initiative: wsparcie USA dla państw byłego ZSRR, (głównie
Rosji) na rzecz zmniejszenia podaży BMR oraz ochrony technologii oraz
materiałów posiadanych przez te państwa przed "wyciekiem" do podmiotów
pozapaństwowych.
Counterproliferation Initiative: zmiana podejścia w kierunku skutecznego
powstrzymania proliferacji - także obejmująca reakcje militarne. - krytyka
USA
4. Inicjatywa antyproliferacyjna, (inicjatywa krakowska, 2003) - skupia się na
przechwytywaniu nielegalnych transferów BMR przy użyciu siatek
wywiadowczych i środków wojskowych. - krytykuje się ją za bardzo niski
stopień organizacji, efektywność działań, brak pełnej legitymacji
międzynarodowej.
Inicjatywy grupy G-8:
1. 2002 r. Kanada - Globalne Partnerstwo przeciwko
Rozprzestrzenianiu Broni i Materiałów Masowego Rażenia -
działania na obszarze poradzieckim;
formuła 10 + 10 x 10 lat
2. Inne inicjatywy:
Globalna Inicjatywa na Rzecz Zwalczania Terroryzmu
Nuklearnego
Konwencja ONZ o Zwalczaniu Terroryzmu Nuklearnego
Dziękujemy za uwagę