Wykład 11. 06 grudnia 2012 r.

C.d. III. Terminologia w pedagogice

1.2. Edukacja i inne terminy 

w pedagogice  

wg Krzysztofa Rubachy

 

Pojęcia w pedagogice są 
niejednorodne i jednorodne 

Pedagogika zajmuje się 

identyfikowaniem, nazywaniem 

oraz definiowaniem wszystkich 

faktów składających się na 

praktykę edukacji. Fakty te różnią 

się między sobą stopniem 

jednorodności.

 

*Fakty, zjawiska edukacyjne są niejednorodne              i 
bardziej jednorodne, m. in:

-edukacja

-wychowanie

-kształcenie

-nauczanie

-uczenie się

-system oświatowo – szkolny

W historii pedagogiki pojęcia 

kształtowały się                 w ramach 

rozwoju ilościowego                         

(przyrost pojęć) i jakościowego           

         (zawężanie zakresów 

pojęciowych)                              –stąd 

ich stopień niejednorodności                  

        lub jednorodności.

EDUKACJA

pojęcie najszersze, niejednorodne, mające różne 

znaczenia

Edukacja 

to ogół oddziaływań służących 

formowaniu się                        

(zmienianiu, rozwijaniu) zdolności 

życiowych człowieka.

…Edukacja….

Analiza treści

 edukacji

:

 

*oddziaływanie:

- 

instytucjonalne i indywidualne( np. szkoła, bezpośrednia 

interakcja);



świadome i nieświadome

 ( np. wg programu wychowawczego w szkole, poprzez przykład 

osobisty);



systematyczne i niesystematyczne 



(np. przez wiele lat w szkole, w czasie kolonii letnich)

-przygodne i zaplanowane 

( np. w czasie jednorazowego kontaktu, w instytucji -szkole)

-systematyczne i zaplanowane oddziaływanie  (np. w  szkole)

-niesystematyczne i zaplanowane (np. interakcje rówieśnicze, 

przekaz kultury)

Oddziaływanie  systematyczne i zaplanowane (np. w  
szkole)

*zmienianie i rozwijanie 

–zachodzi w sformalizowanym kierunku np. przygotowanie do zawodu 
lub bez określonego celu…

*zdolności życiowe człowieka 

– funkcjonowanie intelektualne, emocjonalne, interpersonalne, motywacyjne, fizyczne.

 

Wychowanie 

–pojecie częściowo jednorodne 
(w ramach określonej teorii/koncepcji)

-to świadome i celowe działanie 

pedagogiczne 

zmierzające do osiągnięcia 

względnie stałych 

Skutków(zmian rozwojowych)

w osobowości wychowanka.

…Wychowanie….

 Kształcenie 

–pojęcie częściowo jednorodne

 (w ramach określonej teorii/koncepcji) 

-to system działań zmierzających do 

tego,

 aby uczącej się jednostce umożliwić 

poznanie 

świata, przygotowanie się do 

zmieniania 

świata i ukształtowanie własnej 

osobowości.

…Kształcenie….

 Uczenie się 

– pojęcie częściowo jednorodne

 

(w ramach określonej teorii/koncepcji) 

 

-jest procesem nabywania względnie 

trwałych zmian w szeroko 

rozumianym zachowaniu                  

( wiadomości, umiejętności, nawyki, 

postawy ) w toku bezpośredniego i 

pośredniego poznawania 

rzeczywistości                                  

           ( doświadczenia i ćwiczenia).

…Uczenie się…..

Nauczanie 

– pojęcie częściowo 

jednorodne

 

(w ramach określonej teorii/koncepcji) 



jest procesem kierowania 

uczeniem się 

uczniów w toku planowanej 

pracy nauczyciela z uczniami.

…Nauczanie…..

System oświatowo – wychowawczy

pojęcie częściowo jednorodne 

jest to ogół odpowiednio 

powiązanych

 ze sobą placówek i instytucji 

kształcenia

 i wychowania.

…system oświatowo 
szkolny w Polsce…

Pojęcia jednorodne

-definicje powyższych pojęć oraz 

pojęcia                          w 

poszczególnych subdyscyplinach 

pedagogicznych/teoriach/koncepcj

ach…..

 
Wychowanie a kształcenie

           

Wychowanie

            

Kształcenie

Oddziaływanie na 

osobowość w 

zakresie sfery 

emocjonalnej

( potrzeby, emocje, 

motywacja, relacje 

międzyludzkie)

Oddziaływanie na 

poznawczą sferę 

psychiki jednostki

(wiedza, 

umiejętności, 

sprawności)

Wychowanie a edukacja

Wychowanie stanowi tę część praktyki 

edukacyjnej, która dotyczy 

oddziaływań świadomych, celowych, 

zmierzających do zmian rozwojowych w 

kontekstach „zdolności  życiowych 

człowieka”, dotyczących 

funkcjonowania jego osobowości.

Kształcenie a edukacja

Kształcenie częściowo redukuje 

niejednorodność pojęcia edukacji związaną 

ze świadomością                 i celowością 

oddziaływań, konkretyzując jednocześnie 

„życiowe zdolności człowieka”     w postaci 

zmian rozwojowych zachodzących głównie 

w sferze jego funkcjonowania 

intelektualnego.

 

Edukacja a nauczanie

-ogół oddziaływań występujący w definicji 

edukacji został sprowadzony do 

poziomu szczegółowego, tj. do 

czynności nauczyciela                 w 

procesie nauczania

Systematyzacja - ogólnie

  I.                               

EDUKACJA

        II.    

WYCHOWANIE

                        

                        

   KSZTAŁ

CENIE

                                                      

     

                          

                          

    

        

NAUCZANIE

UCZENIE SIĘ

III.      SYSTEM OŚWIATOWO -  WYCHOWAWC

ZY

Środowisko 

wychowawcze, 

proces 

wychowania, 

sytuacja w-cza, 

akt w-czy, pojęcia 

związane z 

okresami rozwoju 

w-nka, interakcja, 

cele, treści, 

metody, formy  w-

nia, pojęcia wych. 

Moralnego, 

wstecznego, 

intelektualnego, 

fizycznego, 

zdrowotnego itd.

 

Cele, treści, 

zasady, metody, 

formy 

organizacyjne, 

środki, ogniwa 

nauczania, 

programy szkolne, 

itd…

Czynności ucznia, 

zasady uczenia 

się, rodzaje 

uczenia się, 

wiedza szkolna, 

zainteresowania, 

niepowodzenia 

szkolne, trudności 

dydaktyczne, itd.

c. d….

 IV.        Pojęcia jednorodne    

                         w 

poszczególnych 

subdyscyplinach 

pedagogicznych  

I, I, III  -pojęcia niejednorodne

Literatura podstawowa:

Krzysztof Rubacha, Edukacja jako 

przedmiot pedagogiki i jej 

subdyscypliny , 

(w):   

Pedagogika. Podręcznik akademicki, Tom 

1.                 (red):  Zbigniew Kwieciński,  Bogusław 

 Śliwerski,                  Warszawa 2003, s. 21 – 29.

+ opracowania własne

Fotografie: strony internetowe