1

PODSTAWY

NAUKI O PRACY

ERGONOMIA

2

TREŚĆ

• Model systemu pracy
• Nauka o pracy
• Paradygmaty i formy pracy
• Istota nauki o pracy
• Zamiary i podmiot nauki o pracy
• Problematyka i metodologia badań
• Nowe kierunki rozwoju nauki o pracy
• Powiązania nauki o pracy z innymi 

naukami

• Zagadnienia
• Bibliografia

3

MODEL 

SYSTEM PRACY

C z ło w iek  

P rz ed m io t 

p rac y  

Ś ro d k i 

p rac y  

T reś ć  

p rac y

Z a k łó c en ia 

W aru n k i o to c z en ia  

 In p u t

O u tp u t 

4

OBCIĄŻENIA 

I UCIĄŻLIWOŚCI PRACY

        C -  System 
          człowiek  

    A - System         AB        B - System
     technika                           społeczny 

 AC 

BC  

  ABC 

AB    - obiążenia pochodzące z systemu społecznego i technicznego 
BC    - obciążenia pochodzące z systemów społecznego i człowiek 
AC    - obciążenia pochodzące z systemów technika i człowiek
ABC - obciążenia pochodzące z sytemów technika - człowiek - społecznego 

5

CZTERY WYMIARY 

PRACY

Wartościowanie 

estetyczne pracy (praca 

jako zabawa)

Zaangażowanie moralne 

pracownika w 

wykonywaną pracę (praca 

jako poświęcenie)

    S prawność 

profesjonalna angażująca 

głównie układ 

mięśniowo-szkieletowy 
pracownika (praca jako 

dobra robota)

Zaangażowanie umysłowe 

w wykonywanie zadań na 

stanowisku pracy (praca 

jako myślenie)

K oncepcja J astrzębowskiego 

6

Człowiek w systemie pracy:

Określanie  granic  górnych  i  dolnych 
wymagań  dla  człowieka  wynikających  z 
interakcji z systemem technicznym.

Kształtowanie elementów systemu pracy:

Rozwijanie  dostosowanych  do  człowieka 
środków pracy, miejsc pracy i przebiegów 
pracy w celu zmniejszenia obciążenia.

(Bullinger H-J.: 1994)

OBSZARY ZADAŃ

 DLA NAUKI O PRACY

7

PARADYGMATY 

KSZTAŁTOWANIA PRACY

C zynniki

Technocentryczne

Antropocentryczne

Treść pracy Ubogi zakres

Podział pracy
Brak decydowania
Brak odpowiedzialności

Bogaty zakres
Praca w grupach
Decydowanie
Odpowiadanie

Kwalifikacje Techniczne

Techniczne
Organizatorskie
Społeczne

C zas pracy

Stały

Elastyczny

8

NAUKA 

O PRACY 

NAUKA O PRACY:
• Fizjologia pracy
• Psychologia pracy
• Kształtowanie 

środowiska pracy

• Kształtowanie 

stanowisk pracy

• Kształtowanie 

produktu

• Systemy człowiek - 

maszyna

KSZTAŁTOWANIE:

• Badanie pracy
• Kształtowanie 

systemów pracy

• Kwalifikowanie 

personelu

• Dokonywanie oceny 

pracy

• Organizacja czasu 

pracy

(Bullinger H-J.: 1994)

9

ŹRÓDŁA INFORMACJI

 O PRACY

• Analiza dokumentacji

• Obserwacja funkcjonowania

• Pomiar na stanowisku 

pracy

• Konsultacje z pracownikami

10

CELE TEORETYCZNE

CELE APLIKACYJNE

PODSTAWOWE CELE 

ANALIZY PRACY

11

CZYNNIKI  KSZTAŁTUĄCE 

ORGANIZACJĘ PRACY

CZŁOWIEK

RYNEK

TECHNIK
A

(Bullinger H-J.: 1994)

12

OKREŚLENIE 

ERGONOMII

• Ergonomia jest kompleksową 

nauką empiryczną 
ukierunkowaną na wielo-
aspektowe poznanie układu 
człowiek - praca i opracowanie 
dyrektyw dla urzeczywistnienia 
w praktyce obu-stronnego 
dostosowania elementów układu 
celem zapewnienia mu możli-wie 
optymalnego funkcjonowania.

(Olszewski J.: 1993)

13

RODOWÓD 

NAUK PRACY

• Usprawnianie 

produktu

• Doskonalenie 

organizacji

• Psychologia 

inżynieryjna

• Socjologia pracy
• Fizjologia pracy
• Antropometria
• Medycyna pracy

• W 1857 r. ukazał się 

manifest 
ergonomiczny pt. 
„Rys ergonomii...”, 
który dał w  Polsce 
początek nauce o 
pracy.

•  W.Jastrzębowski 

posługiwał się 
terminem 
„ergonomia” w 
kontekście filozofii 
pozytywistycznej.

(Bańka J.: 1970)

14

ZAMIARY 

NAUKI O PRACY

EFEKTYWNOŚĆ:
• zwiększenie 

wydajności, 

• polepszenie 

jakości, 

• wykorzystanie 

czasu, 

• zwiększenie 

różnorodności, 

• ochrona  

środowiska,

• zmniejszenie 

zużycia zasobów.

HUMANIZACJA:
• zmniejszenie 

obciążenia pracą,

• zwiększenie 

komfortu pracy,

• zwiększenie 

bezpieczeństwa,

• realizacja potrzeb 

człowieka,

• zmniejszenie 

monotonii.

(Kirchner R.: 1992)

15

ELEMENTY I REALCJE 

W SYSTEMIE PRACY

ELEMENTY:
• Procesy
• Operator 
• Środki pracy
• Warunki pracy
• Ukształtowanie przestrzeni

RELACJE:
• Energetyczne
• Informacyjne
• Czasowe
• Przestrzenne

16

PROBLEMATYKA BADAWCZA 

NAUKI O PRACY

• Znajomość człowieka w pracy
• Kształtowanie środowiska 

pracy

• Projektowanie środków 

działania      

• Projektowanie i organizacja 

systemu

• Rozwijanie nowych form pracy
• Doskonalenie standardów i 

norm

• Kształtowanie metod 

badawczych

17

METODOLOGIA BADAŃ 

NAUK O PRACY

• Metoda systemowa
• Metody analizy procesów
• Metody badania pracy
• Metody fizjologii pracy
• Metody psychologii pracy
• Metody socjologii pracy
• Metody antropometryczne

18

ASPEKTY BADAŃ 

NAUK O PRACY

• Podmiotowy
• Przedmiotowy
• Społeczny
• Ekonomiczny
• Organizacyjny
• Techniczny
• Medyczny

• KOREKCJA

• KONCEPCJA

19

ZASTOSOWANIE 

NAUK I O PRACY

Miejsce

Działalność

Środowisko

Ekologia człowieka
Medycyna społeczna

Przemysł

Ergonomia wyrobów
Bezpieczeństwo pracy
Ochrona zdrowia
Ergonomia zarządzania

20

• Jest  to  dziedzina  wiedzy  zajmująca  się 

dopasowaniem  techniki  do  człowieka  w 
celu ułatwienia pracy.

• Celem  jest  utrzymanie  obciążenia  na 

możliwie 

niskim 

poziomie 

przez 

wykorzystanie 

osiągnięć 

wiedzy 

technicznej,  medycznej,  psychologicznej, 
socjologicznej i ekologicznej.

(Bullinger H-J.: 1994)

NOWE UJĘCIE 

DEFINICJI ERGONOMII

21

NAJNOWSZE KIERUNKI 

ROZWOJU ERGONOMII

• Ergonomia wyrobów masowego 

użytku

• Ergonomia osób w wieku starszym
• Ergonomia oprogramowania
• Ergonomia pracy przy komputerze
• Ergonomia telepracy
• Ergonomia systemów 

zabezpieczenia

• Ergonomia w projektowaniu 

zakładów

• Ergonomia ludzi chorych.

22

NAUKI UCZESTNICZĄCE 

W ROZWOJU NAUK O PRACY

NAUKI  

MEDYCZNE 

NAUKI 

TECHNICZNE 

NAUKI 

EKONOMICZNE

NAUKI  

SPOŁECZNE 

ERGONOMIA 

23

ZAGADNIENIA                  

  DO DYSKUSJI

• Sens wejść i wyjść w modelu systemu 

pracy ?

• Jakimi zagadnieniami zajmuje się nauka o 

pracy?

• Jakie są współczesne czynniki organizacji 

pracy?

• Jakie są nowe formy pracy?
• Czego dotyczy organizacja i kształtowanie 

pracy?

• Jakie są zamiary nauki o pracy?
• Jaka jest metodologia badań nauki o 

pracy?

• Jakie zastosowanie może mieć nauka o 

pracy?

• Jakie są nowe kierunki rozwoju nauk o 

pracy?

• Jakie nauki uczestniczą w rozwoju nauk o 

pracy?

24

BIBLIOGRAFIA

• Grabosz J.: Lean Management - nowe formy 

ergonomicznej organizacji pracy, Mat. z konf. 
„Quo Vadis Polsko Ergonomia?” PP Poznań 1993, 
s. 131-143.

• Górska E.: Ergonomia w zarządzaniu przez 

jakość, Problemy Jakości nr 7, 1997, s. 35-39.

• Karpińska E.: Przewodnik dla pracownika, 

INFOR, Personel nr 5, 1999, s. 24-26.

• Pasko-Porys W.: Zmiany w formach organizacji 

pracy, EiOP nr 10, 1999, s. 22- 25.

• Pokorski J.: Ergonomia ludzi starszych, skala 

problemu, Atest – OP nr 1, 2000, s. 14-15

• PN- B- 02365:70: Powierzchnie budynków.