DORASTAJĄCY
W RELACJACH
SPOŁECZNYCH
Katarzyna Guzik
Gabriela Wójcik
Elżbieta Grudnik
DORASTAJĄCY
W RELACJACH
SPOŁECZNYCH
Katarzyna Guzik
Gabriela Wójcik
Elżbieta Grudnik
Dorastający jako system
System to dynamiczny porządek części składowych i
procesów we wzajemnej interakcji.
„Czymkolwiek byłaby osobowość, ma ona właściwości
systemu” (L. Bertalanffy)
Na każdym etapie życia człowiek stanowi specyficzny
system i jednocześnie jest elementem innych
systemów, np. społecznych, instytucjonalnych.
Każda istotna zmiana w organizmie człowieka ma
istotny wpływ na jakość relacji jednostki z elementami
systemów zewnętrznych i odwrotnie.
Doświadczenia jednostki będącej elementem jakiegoś
systemu społecznego wpływają na porządek jego
wewnętrznego doświadczenia.
Okres dorastania
Długość trwania okresu dorastania i tempo
zachodzących zmian, zależy od cech dziedzicznych
jak i od warunków życia.
Występuje on pomiędzy 11-12 a 18-19 rokiem życia
człowieka.
Dorastający jak i jego najbliższe otoczenie w sposób
nieporównywalny z innymi okresami rozwojowymi
wyraźnie zmieniają wzajemne interakcje.
Bardzo często dorastający i jego bliscy nie
rozumieją jakie istotne znaczenie mają
przeobrażenia dla wzajemnych interakcji.
Fazy okresu dorastania
Faza1. Emocje i uczucia mają charakter wyraźnie
ambiwalentny: dorastający ujawnia sprzeczne
postawy i doznania. Prowadzi to do poczucia
zagubienia, dezorientacji w teraźniejszości i
przeszłości. Niepewność ujemnie oddziałuje na
relacje społeczne, ale zaostrza aktywność
umysłową.
Faza 2. Dynamizmy biologiczne z reguły są
ustabilizowane i ustępują miejsca procesom
intelektualnym. Dorastający poszukuje wyjścia z
chaosu przeżyć i działań. Stawia sobie cele,
poszukuje wartości i próbuje dostosować do nich
swoje postępowanie.
Okres dorastania
W okresie dorastania człowiek nabywa dwie
zdolności:
zdolność do samodzielnego tworzenia własnej
osobowości
zdolność do dawania nowego życia.
Ukształtowanie tych zdolności warunkowane
jest realizacją zadań rozwojowych.
Zadania rozwojowe w tym okresie
koncentrują się głównie na dążeniu jednostki
do osiągnięcia tożsamości.
Rozwój tożsamości
Dokonuje się przez doświadczenie kryzysu i
konstruktywne jego rozwiązanie.
Kryzys – stan wzmożonej koncentracji na sobie
motywującej do poszukiwania i wyboru wartości,
postaw i określonych zachowań.
Przebiega w czterech etapach:
rozproszenie tożsamości – brak kryzysu i zobowiązań,
tożsamość przesądzona – przyjęcie zobowiązań bez
kryzysu
moratorium – kryzys u poszukiwani zobowiązań
pełna tożsamość
Poszukiwanie własnej
tożsamości
W okresie dorastania poszukiwania
odbywają się chaotycznie, metodą prób i
błędów, nie zawsze świadomie.
Obserwuje się ogromną różnorodność w
zakresie intensywności i sposobów
poszukiwania samego siebie.
Każda jednostka aktywnie buduje swój
wewnętrzny dynamiczny system relacji
między poszczególnymi ogniwami
osobowości.
Tendencje rozwoju
tożsamości
1. Koncentracja na zawartości „ja” –
prowadzi do określenia sposobu
zdefiniowania własnego „ja”; próba
odpowiedzi na pytanie: kim jestem?
2. Określenie właściwości i wymiarów
„ja” – np. samoocena „ja”, stabilność
„ja”, koncentracja na „ja”
Tożsamość a płeć
W okresie dorastania obserwuje się stały wzrost
samooceny, brak stabilności obrazu „ja”, silniejsze
zaznaczanie się zakłóceń obrazu „ja” u dziewcząt
niż u chłopców.
Aspiracje rozwojowe chłopców związane są z
koncentracją na prywatnym i publicznym „ja”, zaś
u dziewcząt wiążą się z koncentracją na
publicznym „ja” i niepokoju społecznym oraz z
niepewnością skuteczności działania i samooceną.
Osiągnięcia rozwojowe chłopców wynikają z
poczucia skuteczności działania i pozytywnej
samooceny, natomiast u dziewcząt z poczucia
skuteczności i niewielkiego niepokoju społecznego.
Światopogląd
dorastającego
Wg badań Łukaszewskiego (1990 r.)
młodzież:
ustosunkowuje się do rzeczywistości
społecznej bardzo krytycznie
świat ocenia jako niesprawiedliwy, a ludzi
jako złych z natury
uważa, że wpływ poszczególnych
jednostek na życie społeczne jest znikomy
system społeczny przejawia cechy
systemu zaburzonego
Orientacje światopoglądowe młodzieży
humanistyczna – koncentracja na
problemach człowieka, a także na
świecie kultury, sztuki, filozofii i religii
społeczna – koncentracja na
problemach społeczeństw, państw
grup społecznych
pragmatyczna – nastawienie na
działanie i jego skuteczność, na wiedzę
i jej zastosowanie
Aspiracje młodzieży
Wg badań Lewowickiego (1987 r.) kolejność
wymienianych aspiracji jest następująca:
aspiracje rodzinne
aspiracje zawodowe
aspiracje edukacyjne
aspiracje udziału w życiu społecznym
Znaczenie rodziny dla rozwoju jednostki
jest bezdyskusyjne. Jest ona grupą
pierwotną, w które na podstawie więzi
między członkami kształtują się
podstawowe wzorce zachowań.
Znaczenie rodziny dla rozwoju jednostki
Młodzież mająca dobre kontakty z rodzicami
bardziej akceptuje siebie niż młodzież, której
kontakty te są zaburzone.
Młodzież mająca rodziców akceptujących, dążących
do porozumienia, wrażliwych bardziej ceni i
dostrzega wartości społeczne, jak: bezinteresowna
pomoc, troska i opieka, łatwość nawiązywania
kontaktów, odpowiedzialność, sprawiedliwość.
Młodzież, której rodzice przejawiają postawę wrogiej
władczości, wycofania się z kontaktu, egocentryzm,
bardziej ceni i dostrzega wygląd zewnętrzny, modny
ubiór, zdrowie, sferę zmysłową i seksualną.
Znaczenie rodziny dla rozwoju jednostki
Zmiany zachowania jednego członka
rodziny oddziałują na zachowanie
pozostałych domowników.
Zjawiska patologiczne w rodzinie
rozpatruje się pod kątem zakłócenia i
patologicznego funkcjonowania
systemu rodzinnego.
Oddziaływania terapeutyczne mają
sens, jeśli obejmują całą rodzinę.
Znaczenie środowiska
szkolnego
Szczególne znaczenie dla procesu interakcji
w szkole ma specyfika pierwszego kontaktu
nauczyciela z uczniami.
Podczas pierwszego kontaktu zarysowują
się wzorce strategii postępowania zarówno
nauczyciela jak i uczniów.
Wzorce te modyfikują w istotny sposób
następne interakcje szkolne (np. kontakty w
klasie, preferencje i antypatie w grupach
rówieśniczych), kształtując doświadczenie
uczniów i nauczycieli.
Problemy młodzieży
Wiele osób w okresie dorastania
przeżywa „problemy interpersonalne”, tj.
doświadcza trudności zagrażających
poczuciu własnej wartości, stosunkom
interpersonalnym czy jednostkowemu
systemowi wartości.
Najczęstsze źródła lęku młodzieży to:
problemy szkolne, własną przyszłość,
poczucie beznadziejności, zdarzenia
powiązane z własną osobą (choroba,
błędy, uchybienia, nieporozumienia),
samotność, potępienie czy ośmieszanie
przez innych.
Strategie dorastających radzenia
sobie z problemami
Wobec nauczyciela – silniejszej władzy:
szukanie specjalnych względów, starania o to,
by nie podpaść, wycofywanie się, opozycja.
Prowadzenie tzw. gier – powodem jest niska
samoocena, przekonanie, że akceptacja jest
trudna do osiągnięcia, a celem uzyskanie
potwierdzenia swojego scenariusza życiowego
lub zdobycie gratyfikacji (poczucia
wyjątkowości, satysfakcji z poniżania drugiej
osoby)
Zaburzenia systemu
Zaburzenia systemu jakimi są: rodzina, szkoła,
grupy formalne, powoduje przejście dorastającego
do grup nieformalnych, nieakceptowanych
społecznie.
Zaburzenie systemu ma oparcie w cechach
jednostek.
Najpoważniejsze błędy prowadzące do zaburzeń to
unikanie zaakceptowania rzeczywistości i próby
kontrolowania innych i dążenie do tego, aby byli oni
tacy, jak by się chciało.
Brak elastyczności rodziców w dostosowaniu się do
potrzeb autonomicznych dorastającego często
stanowi źródło kryzysu rodziny w tym okresie
rozwoju.