klasyfikacja nauk
nauki dedukcyjne i nauki indukcyjne
[formalne i empiryczne]
=> rozwój idei metody hipotetyczno-dedukcyjnej
klasyfikacja nauk
nauki dedukcyjne i nauki indukcyjne
[formalne i empiryczne]
=> rozwój idei metody hipotetyczno-dedukcyjnej
nauka
(z dwóch perspektyw)
• rzemiosło
naukowców
• metodologia bada
czynności
wykonywane w
pracy naukowej
• system twierdzeń
(efekt pracy
naukowców)
• metodologia bada
sposoby stawiania i
sprawdzania
twierdzeń
wyrażenia języka nauki
zdania
• w sensie logicznym
– wyrażenia mające
wartość logiczną
(prawda lub fałsz)
twierdzenia
• zdania uznane za
prawdziwe
(zdania
oznajmujące
wypowiedziane z
asercją)
nauka
• twierdzenia
pierwotne
(założone,
podstawowe dla
danej nauki, zał.
aksjomatyczne)
• twierdzenia
pochodne
(wywnioskowane
odpowiednią
metodą)
nauka
• twierdzenia
pierwotne
(założone,
podstawowe dla
danej nauki, zał.
aksjomatyczne)
• twierdzenia
pochodne
(
wywnioskowane
odpowiednią
metodą)
czym jest rozwój
nauki?
nauka
• twierdzenia
pierwotne
(założone
podstawowe dla
danej nauki, zał.
aksjomatyczne)
• twierdzenia pochodne
(
wywnioskowane
odpowiednią metodą)
czym jest rozwój nauki?
- badaniem prawdziwości
twierdzeń i
powiększaniem zbioru
zdań prawdziwych
klasyfikacja twierdzeń naukowych
twierdzenia
analityczne
syntetyczne
tautologie tezy
empiryczne
ontologiczne
logiczne języka
jednostkowe
egzystencjalne ogólne
atomowe molekularne
numerycznie ściśle
ogólne ogólne
‘czyste’ ‘mieszane’
klasyfikacja twierdzeń naukowych
twierdzenia
analityczne
empiryczne
tautologie tezy
logiczne języka
ogólne egzystencjalne
klasyfikacja twierdzeń naukowych
twierdzenia
empiryczne
ogólne
egzystencjalne
klasyfikacja twierdzeń naukowych
twierdzenia
analityczne
syntetyczne
tautologie tezy
empiryczne
ontologiczne
logiczne języka
jednostkowe
egzystencjalne ogólne
atomowe molekularne
numerycznie ściśle
ogólne ogólne
‘czyste’ ‘mieszane’
twierdzenia
analityczne
- w naukach formalnych
- ich prawdziwość/fałszywość
wykazujemy na mocy praw
logiki
lub
logiki
i
postulatów
języka
(ustalających
znaczenie
wyrażeń)
- np. p v (~ p), ‘wszyscy
kawalerowie są nieżonaci’,
syntetyczne
- w
naukach
empirycznych,
wiedzy
potocznej
i
w
niektórych dziedzinach filozofii
- ich
prawdziwość
–
przez
doświadczenie (odniesienie
do
rzeczywistości
pozazdaniowej)
- np.
‘śnieg
jest
biały’,
‘wszystkie kruki są czarne’,
‘metale
są
dobrymi
przewodnikami elektryczności’,
zdania syntetyczne
empiryczne
- opisy konkretnych zjawisk i relacji
obserwowanych bezpośrednio i teoretycznych
- funkcja opisowa, przewidująca i wyjaśniająca
- sprawdzanie – doświadczenie i obserwacja
ontologiczne
- typowe dla filozofii bytu
- opisy ogólnych
charakterystyk
rzeczywistości
- funkcja opisowa i
wyjaśniająca
- sprawdzenie…?
empiryczne
jednostkowe
- zdania o konkretnych obiektach (i
o zbiorach w sensie kolektywnym,
czyli o wszelkich konkretnych
elementach);
- np. wszystkie (cztery) kruki we
wrocławskim ZOO są czarne;
egzystencjalne
(dawniej szczegółowe)
-
zdania o istnieniu,
np. istnieją czarne kruki lub dla
każdej cząstki elementarnej
istnieje antycząstka
ogólne
- zdania o całościach
(zbiorach w sensie
dystrybutywnym,
czyli o wszelkich
możliwych
elementach);
- np. wszystkie
kruki są czarne
procedury sprawdzania twierdzeń
konfirmacja
- wykazanie
prawdziwości zdania
dla części
przypadków
weryfikacja
- wykazanie
prawdziwości zdania
w całym zakresie jego
stosowalności
dyskonfirmacja
- obniżenie
wiarygodności
zdania
falsyfikacja
- wykazanie
fałszywości zdania
trudność krytycznie ważna:
• Jak weryfikować zdania ogólne?
– np. twierdzenie – wszystkie kruki są
czarne;
• Jak falsyfikować zdania
egzystencjalne?
- np. twierdzenie – istnieją rusałki;
logiczny empiryzm a falsyfikacjonizm
(Russell, Carnap, Hempel) (K. R. Popper)
metody wnioskowania
Koniunkcja
oznacza:
„i p, i q”
alternatywa
oznacza:
„p lub q lub i p, i
q”
kwantyfikatory:
duży
egzystencjaln
y
Koniunkcja
oznacza:
„i p, i q”
alternatywa
oznacza:
„p lub q lub i p, i
q”
duży
egzystencjaln
y
prawa rachunku zdań
(tautologie logiczne)
np.
• prawo tożsamości (każde zdanie implikuje siebie)
p => p
• prawo podwójnego przeczenia
p <=> ~~p
• prawo przemienności alternatywy
• prawo łączności koniunkcji
• prawo sprzeczności (zw. prawem
niesprzeczności) (nie może być jednocześnie
prawdziwe zdanie i jego zaprzeczenie)
~(p ~p)
• prawo symplifikacji (jeżeli zdanie jest
prawdziwe, to wynika ono z każdego innego)
• prawo sylogizmu, prawo przechodności
implikacji (jeżeli z jednego zdania wynika drugie i
z drugiego trzecie, to z pierwszego wynika trzecie)
• prawo redukcji do absurdu (reductio ad
absurdum)
rozumowanie dedukcyjne przebiega
w oparciu o tautologie logiczne
• np. p v (~ p)
[z dwóch zdań: zdania lub jego zaprzeczenia, jedno
zawsze jest prawdziwe]
• np. modus tollendo ponens
(łac. potwierdzenie
przez zaprzeczenie), tj.:
p lub q,
nie p.
Zatem: q.
w logice a w rzeczywistości?
rozumowanie indukcyjne (np. redukcyjne)
Jeżeli p, to q
q
Zatem: p
Jeżeli p (coś jest pająkiem), to q (to ma 8 nóg),
stwierdzam q,
zatem: p.
Jeżeli p (coś jest wodą), to q (to przy ciśnieniu 1 bara wrze w
temp 100st.C ),
stwierdzam q,
zatem: p (jest wodą).
rozumowanie indukcyjne (np. redukcyjne)
Jeżeli p, to q
q
Zatem: p
p – bycie krukiem
q - bycie ptakiem
Jeżeli p (coś jest krukiem), to q (to coś jest ptakiem),
stwierdzamy, że q,
więc: p
rozumowanie indukcyjne
(np. indukcja enumeracyjna niezupełna)
S1, s2, s3,…, sn jest grudką soli kuchennej,
S1, s2, s3,…, sn rozpuszcza się w wodzie,
sól kuchenna rozpuszcza się w wodzie
metody wnioskowania
• dedukcja
proces wyprowadzania
wniosków z tego, co już
wiadome
metoda tworzenia teorii
poprzez logicznie
konieczne odczytywanie
wniosków zawartych w
przesłankach
od prawa do innego prawa
• indukcja
proces wyprowadzania
wniosków z tego, co
niezupełnie wiadome
metoda tworzenia uogólnień
(teorii) na podstawie
doświadczeń i obserwacji
zdarzeń
od szczegółu do ogółu (do
sformułowania prawa
ogólnego)
nauka
• rozwijana w
oparciu o
wnioskowanie
dedukcyjne =>
nauki dedukcyjne
• rozwijana w oparciu o
wnioskowanie
indukcyjne =>
nauki indukcyjne
(
empiryczne
)
nauka
• rozwijana w
oparciu o
wnioskowanie
dedukcyjne =>
nauki dedukcyjne
• rozwijana w oparciu o
wnioskowanie
indukcyjne =>
nauki indukcyjne
(
empiryczne
)
+ jako że indukcja
zawsze niepewna =>
to odwołanie do
prawdopodobieńst
wa logicznego
nauka
• dedukcyjna – „nauka, w
której zdanie nie będące
jej
twierdzeniem
pierwotnym zostaje tylko
wtedy uznane za jej
twierdzenie, gdy zostanie
ono w drodze dedukcji
wywnioskowane
z
twierdzeń
poprzednio
przyjętych”
• logika i matematyka
• logika apragmatyczna
• indukcyjna – „nauka, w
której zdanie nie będące jej
twierdzeniem pierwotnym
zostaje
uznane
za
jej
twierdzenie zarówno wtedy,
gdy zostanie ono w drodze
dedukcji wywnioskowane z
twierdzeń
poprzednio
przyjętych, jak też, niekiedy
przynajmniej wtedy, gdy
zostanie wywnioskowane w
drodze indukcji”
• przyrodnicze i
humanistyczne
• logika pragmatyczna
klasyfikacja twierdzeń naukowych
twierdzenia
analityczne syntetyczne
empiryczne
tautologie tezy
logiczne
języka
ogólne egzystencjalne
nauki
formalne
empiryczne
logika matematyka
przyrodnicze
społeczne
fizyczne
biologiczne
nauki empiryczne – empiryzm w wersji pozytywistycznej
1.
Indywidualny ludzki umysł rodzi się jako ‘czysta karta’. Wiedzę
nabywamy poprzez zmysłowe doświadczenie świata.
2.
Każde prawdziwe twierdzenie może być potwierdzone poprzez
doświadczenie (obserwację i eksperyment).
3.
To wyklucza twierdzenia na temat bytów, których nie można poddać
obserwacji.
4.
Prawa naukowe to twierdzenia na temat ogólnych, powtarzalnych
wzorców doświadczenia.
5.
Wyjaśnić zjawisko naukowo to wykazać, iż jest ono przypadkiem
prawa nauki („wyjaśnienie naukowe oparte na prawie ogólnym”).
6.
Znajomość prawa ogólnego pozwala nam przewidzieć przyszłe
zjawiska danego typu („symetria wyjaśniania i przewidywania”).
7.
Obiektywność naukowa polega na wyraźnym odróżnieniu zdań o
faktach od zdań normatywnych/wartościujących.
Logika pragmatyczna = metodologia
nauk indukcyjnych (empirycznych)
• ogólna
wyznacza szerokie
ramy
postępowania w
naukach
empirycznych,
bada sposoby
tworzenia definicji,
stawiania sądów,
możliwości
sprawdzania
hipotez
• szczegółowe
konkretne procedury
postępowania w
danej wąskiej
dyscyplinie