PRZYRZĄ

DY 

OPTYCZ

NE

DEFINICJA

PRZYRZĄDU OPTYCZNEGO

Przyrząd optyczny, urządzenie optyczne 

służące do zmieniania drogi promieni świetlnych, 

a czasem także promieni niektórych innych form 

promieniowania elektromagnetycznego. W 

zależności od konstrukcji, służyć może do 

różnych celów, jak np. obserwacji obiektów 

trudno lub wręcz w ogóle nierozpoznawalnych za 

pomocą nieuzbrojonego ludzkiego oka (obiektów 

zbyt małych), obserwacji obiektów zasłoniętych 

dla bezpośredniej obserwacji, projekcji lub 

ekspozycji obrazów, nadania oświetleniu 

odpowiedniego kierunku i kształtu, lub też 

korekty wad wzroku.

ZWIERCIADŁA

Obraz odbity w zwierciadle może być:

- pozorny

- rzeczywisty

- prosty, odwrócony

- pomniejszony, powiększony, taki sam

ZWIERCIADŁO KULISTE WKLĘSŁE 

Zwierciadło kuliste wklęsłe- częścią 
odbijającą jest wewnętrzna strona kuli. 
Promienie świetlne po odbiciu skupiają się w 
jednym punkcie zwanym ogniskiem 
zwierciadła 

ZWIERCIADŁO KULISTE WYPUKŁE

Zwierciadło kuliste wypukłe- częścią 
odbijającą jest zewnętrzna strona kuli. 
Promienie świetlne po odbiciu rozpraszają 
się a ich przedłużenia skupiają się w 
ognisku pozornym.

ZWIERCIADŁO PŁASKIE

Zwierciadło płaskie- powierzchnia jego 
jest gładka, odbija znaczną część 
promieniowania jakie pada na płaszczyznę.

PRYZMAT

Pryzmat- jest to graniastosłup foremny o 
podstawie trójkąta. Promień świetlny po 
dwukrotnym załamaniu rozszczepia się na 
barwną smugę.

PŁYTKA RÓWNOLEGŁOŚCIENNA 

Promień świetlny po przejściu przez płytkę 
równoległościenną załamuje się 
dwukrotnie i promień wyjściowy jest  
przesunięty równolegle do promienia 
wejściowego o grubości płytki.

SOCZEWKI SKUPIAJĄCE

Soczewki skupiające- promienie 
świetlne po dwukrotnym załamaniu 
skupiają się w ognisku soczewki.

1) Jeżeli przedmiot leży przed soczewką w odległości 
x > 2f, to jego obraz jest odwrócony, pomniejszony i 
rzeczywisty.

2) Jeżeli przedmiot leży przed soczewką w odległości 
x = 2f, to jego obraz jest odwrócony, tej samej wielkości
co przedmiot.

3) Jeżeli przedmiot leży przed soczewką w odległości f
 < x < 2f, to jego obraz jest odwrócony, powiększony i 
rzeczywisty.

4) Jeżeli przedmiot leży przed soczewką
w odległości x = f, to obraz nie powstaje.

5) Jeżeli przedmiot leży przed soczewką w odległości x < f,
to jego obraz jest prosty, powiększony i pozorny.
Obraz ten leży po tej samej stronie, po której znajduje się przedmiot.

SOCZEWKI ROZPRASZAJĄCE 

Soczewki rozpraszające- cieńsze po 
środku, grubsze po brzegach. Promienie 
świetlne po przejściu rozpraszają się, a ich 
przedłużenia skupiają się w ognisku 
pozornym.

LUPA

Lupa- jest typowym 
przyrządem optycznym 
powiększającym kąt 
widzenia. Lupa to w 
praktyce oprawiona 
soczewka skupiająca. 
Powstawanie obrazu w 
lupie i sposób powiększania
kąta widzenia przedstawiono
na rysunku.

LUNETA ASTRONOMICZNA

Luneta astronomiczna- składa się, podobnie jak 
mikroskop, z okularu i obiektywu. Obraz odległego 
przedmiotu powstaje tuż za ogniskową obiektywu, a 
jednocześnie tuż przed ogniskiem okularu F

2

. Okular pełni 

więc rolę lupy. Luneta zwiększa kąt widzenia. Do oka 
dociera wiązka światła pod kątem α

1

. Kąt ten jest większy 

od kąta α, pod jakim widzimy przedmiot bez użycia lunety. 
Powiększenie kątowe lunety p

K

 wyraża się wzorem:

gdzie: f

1

, f

2

 – ogniskowe okularu i obiektywu.