OPEC 

(ang. Organization of the Petroleum Exporting Countries) 

– Organizacja Krajów Eksportujących Ropę Naftową

OPEC jest organizacją zrzeszającą największych światowych eksporterów ropy naftowej. 

Impulsem do jej utworzenia była konieczność ochrony przed dyktatem naftowych 

koncernów. Dziś jednak wielu uznaje ją za kartel dążący do przejęcia kontroli nad 

światowym rynkiem ropy.

W latach 50-tych ceny na światowym rynku 
ropy kształtowane były przez wielkie koncerny 
naftowe. Największe zyski czerpało „Siedem 
Sióstr” – kartel siedmiu największych 
kompanii, skupiających większość wydobycia, 
rafinerii i dystrybucji (British Petroleum, 
Exxon, Gulf Oil, Mobil, Royal Dutch Shell, 
Standard Oil i Texaco). Wraz z rosnącym 
zapotrzebowaniem na ropę rosły zyski firm 
zajmujących się jej wydobyciem, ale tylko 
niewielki procent dochodu ze sprzedaży ropy i 
jej pochodnych trafiał do skarbu państw, na 
terenie których była ona wydobywana. 

Monopol wielkich kompanii, którego skutkiem było bogacenie się państw zachodnich 

kosztem najbiedniejszych, ale zasobnych w ropę państw doprowadził do powstania 

organizacji, która miała bronić interesów krajów eksportujących ropę i stanowić 

przeciwwagę dla „Siedmiu Sióstr”.

OPEC (The Organization of the Petroleum Exporting Countries), czyli Organizacja Krajów 

Eksportujących Ropę Naftową jest organizacją zrzeszającą największych światowych 

eksporterów ropy naftowej. Została utworzona w trakcie trwającej od 10 do 14 września  

1960 roku konferencji w Bagdadzie. Celem Organizacji jest: 

·  ochrona interesów i ujednolicenie strategii handlowych Państw Członkowskich, 

·  dążenie do zapewnienia równowagi między podażą a popytem oraz utrzymanie 

stabilnych cen ropy na rynku światowym.

Głównym narzędziem  w dążeniu do realizacji tych celów mają być normy wydobycia, za 
pomocą których Organizacja chce dostosowywać tempo produkcji do wymagań rynku i 
utrzymując równowagę między popytem a podażą nie dopuszczać do gwałtownych wahań 
ceny ropy.

Pierwotnie siedziba OPEC znajdowała się w Genewie, jednak 1 września 1965 została 
przeniesiona do Wiednia.

Członkowie:

Zgodnie ze statutem OPEC „każdy kraj, będący znaczącym eksporterem ropy naftowej w 
stanie surowcowym, którego podstawowe dążenia są zbieżne z dążeniami Państw 
Członkowskich może zostać pełnoprawnym Członkiem Organizacji, jeśli otrzyma akceptację 
trzech czwartych Państw Członkowskich, wliczając w to jednomyślną akceptację Państw 
Założycielskich”.

Roczna składka członkowska OPEC 
wynosi około 3 miliony dolarów.

Państwa  założycielskie to oczywiście pięć krajów, które brały udział w bagdadzkiej 
konferencji –Arabia Saudyjska, Irak, Iran, Kuwejt i Wenezuela. 

W następnych latach dołączyło do nich jeszcze dziewięć krajów – Katar (w 
1961), Indonezja iLibia (1962), Abu Dabi (1967, od 1971 roku wraz z sześcioma 
sąsiednimi państwami jako Zjednoczone Emiraty 
Arabskie), Algieria (1969), Nigeria (1971), Ekwador (1973 do 1992 i ponownie od 
2007), Gabon (1975 do 1996) i Angola (2007).

Struktura:

Głównym organem OPEC jest Konferencja złożona z przedstawicieli wszystkich 
Państw Członkowskich (Heads of Delegation), z których każdy ma jeden głos. 
Konferencja podejmuje decyzje dotyczące głównych strategii Organizacji oraz 
sposobach ich realizacji, a także decyduje o przyjęciu nowych Państw 
Członkowskich. Organizowana jest dwa razy w roku, w marcu i wrześniu, oraz 
dodatkowo zawsze, kiedy wymaga tego sytuacja. Konferencja wspierana jest 
przez Sekretariat, zarządzany przez Komitet Gubernatorów (Board of 
Governors), na czele którego stoi Sekretarz Generalny.

Działalność:

W pierwszej dekadzie swojej działalności OPEC nie była zbytnio efektywna. Od 
1958 do 1971 roku ceny ropy stale spadały. Za baryłkę ropy, która w 1958 roku 
kosztowała 10,88 dolarów, w 1970 roku płacono 7,36 dol. Dopiero w początku lat 
70-tych zaczął się powolny wzrost cen ropy.

Do ich dramatycznego wzrostu doszło dopiero w 1973 roku, w czasie pierwszego 
kryzysu naftowego. Szóstego października 1973 w wyniku syryjsko - egipskiej 
agresji na Izrael rozpoczęła się wojna Jom Kippur. W czasie konfliktu państwa 
Europy Zachodniej oraz Stany Zjednoczone opowiedziały się po stronie Izraela. W 
odwecie kraje arabskie zrzeszone w OPEC postanowiły wstrzymać handel z tymi 
krajami. W tym samym czasie OPEC zdecydowała się na zmniejszenie wydobycia 
ropy, zmniejszając tym samym jej podaż i doprowadzając do gwałtownego wzrostu 
cen tego surowca.

W tym czasie cena ropy skoczyła z 8,69 do ponad 27,20 dolarów za baryłkę. 

Drugi kryzys naftowy rozpoczął się w 1979 roku. Spowodowany był głównie 
gwałtownym spadkiem wydobycia, którego przyczyną była sytuacja polityczna na 
Bliskim i Środkowym Wschodzie – wkroczenie wojsk radzieckich do Afganistanu, 
rewolucja islamska w Iranie. Cena ropy gwałtownie wzrosła i w 1980 roku sięgnęła 70 
dolarów za baryłkę, jednak, inaczej niż w czasie pierwszego kryzysu, nie był to stały 
wzrost i cena równie szybko zaczęła spadać. Dodatkowo, importerzy ropy postanowili 
ograniczyć do minimum zużycie tego surowca i zaczęli, przynajmniej częściowo, 
zaopatrywać się w ropę wydobywaną na Alasce i Morzu Północnym. Doprowadziło to 
spadku popytu i zmusiło państwa OPEC do zmniejszenia wydobycia, w wyniku czego ich 
zarobki wyraźnie spadły.

Od lat 90-tych cena ropy stale rośnie, konflikt w Zatoce Perskiej i  katastrofy  takie jak 
huragan Katrina powodują ich dalszy wzrost. 2 stycznia 2008 roku cena za bryłkę 
przekroczyła 100 dolarów i nadal rośnie.

Skutki:

Wprawdzie stałe podnoszenie cen ropy pokazało jak silna jest 

pozycja OPEC i pozwoliło wzbogacić się państwom Organizacji, 

jednak jednocześnie bardzo boleśnie uświadomiło importerom ropy 

ich uzależnienie od OPEC. To  skłoniło największych importerów – 

Stany Zjednoczone, Japonię oraz państwa Europy Zachodniej do 

inwestowania w badania alternatywnych źródeł energii, co może 

skutkować zmniejszeniem zużycia ropy, a tym samym uderzy w 

państwa zrzeszone w OPEC, oraz poszukiwania nowych złóż ropy. 

Obecnie intensywnie eksploatowane są złoża ropy w Rosji, na 

Alasce oraz na Morzu Północnym.

Krytyka:

Stałym elementem, towarzyszącym OPEC niemal od początku jej istnienia, jest lawina spadającej 

na Organizację krytyki.

OPEC, jako kartel, krytykowana jest za dążenie do przejęcia kontroli nad rynkiem ropy,  zawyżanie 

jej cen, wyłącznie w celu zwiększenia zarobków państw członkowskich oraz doprowadzenie do 

wzrostu inflacji. Faktem jest, że skupiając w swoich rekach 40 procent wydobycia ropy,15 procent 

wydobycia gazu oraz 77,6 procent światowych rezerw ropy OPEC ma ogromny wpływ na ceny 

ropy, a przez to również na ceny wszystkich artykułów, do wyrobu których ropa lub jej pochodne 

są bezpośrednio (jako surowiec) lub pośrednio (do transportu) potrzebne. 

Od lat, dążąc do poprawy wizerunku Organizacja wyraża swoją chęć pomocy państwom 

rozwijającym się, podkreśla dbałość o ekologię. W 1975 roku OPEC powołała OFIE (Opec Fund for 

International Development) znany też jako Fundusz Specjalny (OPEC Special Fund), którego celem 

jest pomoc krajom rozwijającym się, a głównym źródłem finansowania są dobrowolne składki 

przekazywane przez Państwa Członkowskie.

1960

Formacja OPEC została założona przez pięć produkujących ropę krajów 

rozwijających się w Bagdadzie we wrześniu 1960 r. kiedy miały miejsce 

zmiany na światowym rynku gospodarczym i politycznym, z intensywną 

dekolonizacją i narodzinami wielu nowych niezależnych państw w krajach 
rozwijających się. Międzynarodowy rynek ropy naftowej był zdominowany 

przez „Siedem Sióstr" firm międzynarodowych i był w dużej mierze 

odrębny od byłego Związku Radzieckiego (FSU) i innych gospodarek 

centralnie planowanych (CPE). OPEC opracowała wspólną wizję, ustaliła 

swoje cele i siedzibę  swojego sekretariatu najpierw w Genewie, a 

następnie, w 1965 roku, w Wiedniu. Przyjęła „Deklarację Polityki Ropy 

Naftowej w Krajach Członkowskich” w 1968 roku, w którym podkreślono 

niezbywalne prawo wszystkich krajów do wykonywania stałej suwerenności 

nad ich naturalnymi zasobami w interesie rozwoju kraju. Członkostwo 

wzrosła do dziesięciu do roku 1969.

1970
Podczas tej dekady wzrosło międzynarodowe znaczenie 
OPEC, a jej kraje członkowskie przejęły kontrolę nad 
przemysłem krajowym ropy naftowej i nabytych 
głównych cen na rynkach światowych. W dwóch 
przypadkach, ceny ropy mocno wzrosły:

• w zmieniających się rynkach, wywołane przez 
arabskie embarga na ropę w 1973 roku 

• i wybuchu rewolucji irańskiej w 1979 roku. 

OPEC rozszerzył mandat z pierwszego szczytu szefów 
państw i rządów w Algierze w 1975 roku, w czasie 
którego omawiano trudną sytuację najbiedniejszych 
krajów i wezwał do nowej ery współpracy w stosunkach 
międzynarodowych, w interesie świata rozwoju 
gospodarczego i stabilności. Doprowadziło to do 
ustanowienia Funduszu Rozwoju Międzynarodowego 
OPEC w 1976 roku. Kraje członkowskie rozpoczęły 
ambitny społeczno-ekonomiczny program  rozwoju. 
Członkostwo wzrosło do 13 państw w 1975 roku.

1980

Po osiągnięciu rekordowego poziomu na początku dekady, ceny zaczęły 
spadać, przed krachem w 1986 roku, w odpowiedzi na duży przesyt ropy i 
zmiany konsumentów od tego węglowodoru. Akcje OPEC na rynku ropy 
naftowej spadły znacząco i jej łączne przychody z ropy naftowej spadły 
poniżej jednej trzeciej wcześniejszych zysków, powodując poważne trudności 
ekonomiczne dla wielu krajów członkowskich. Ceny akcji osiągnięte przez 
OPEC w końcowej części dekady, doprowadziły do wzrostu światowego 
wydobycia ropy dzięki czemu sytuacja zaczęła się stabilizować.  W tym celu 
wspierane przez OPEC wprowadzenie pułapu produkcji grupy podzielone 
między krajami członkowskimi i Basket odniesienia dla cen, jak również 
znacznego postępu w dialogu OPEC / spoza OPEC i współpracy, postrzegane 
jako istotne dla stabilności rynku i rozsądnych cen. Na arenie 
międzynarodowej energii, pojawiły się kwestie ochrony środowiska

1990

Wahania cen były mniej dramatycznie niż w 1970 i 1980, szybkie działania OPEC 
zmniejszyło wpływ rynku na działania wojenne na Bliskim Wschodzie w latach 1990-
91. Ale nadmierna zmienność i ogólne osłabienie cen zdominowały dekady i kryzys 
gospodarczy Azji Południowo-Wschodniej, a łagodne zimy na półkuli północnej przełomu 
1998/99 roku, spowodowały powrót do poziomu cen z 1986 roku. Jednak stała odbudowa 
bardziej zintegrowanego rynku ropy naftowej, który był dostosowany do świata post-
sowieckiego, wielkiego regionalizmu, globalizacji, rewolucji komunikacji i trendów high-
tech (zaawansowanych technologii). Przełom w dialogu producent-konsument  
doprowadził do dalszego postępu w rozwoju współpracy w OPEC i poza. Po Szczycie 
Ziemi w 1992 roku, OPEC rozpoczął poszukiwania bezstronnego, zrównoważonego i 
realnego sposobu na polepszenie dostaw ropy. Jeden kraj opuścił OPEC, podczas gdy inny 
zawiesił swoje członkostwo.

2000

Innowacyjne ceny ropy OPEC  pomogły wzmocnić i ustabilizować ceny ropy w pierwszych 

latach dekady. Jednak połączenie sił rynkowych, spekulacje i inne czynniki zmieniły 

sytuację w 2004 roku, powodując wzrost cen i wzrost zmienności w prawidłowe 

zaopatrzone rynku w ropy. Ropa była coraz częściej uznawana za swego rodzaju kapitał. 

Ceny wzrosły do   rekordowego poziomu w połowie 2008 r., zanim upadł narastający 

globalny kryzys finansowy i recesja gospodarcza. OPEC stało się wiodącą organizacją we 

wspieraniu sektora naftowego, w ramach globalnych wysiłków w celu rozwiązania kryzysu 

gospodarczego. OPEC podczas drugiego i trzeciego spotkania na szczycie w Caracas i 

Rijadzie w 2000 i 2007 r. ustala ustabilizowanie rynku energii, zrównoważenia rozwoju i 

ochrony środowiska, jako trzy tematy przewodnie, które przyje jako kompleksową 

długoterminową strategię w 2005 roku. Jeden kraj dołącza w szeregi  OPEC, drugi wznawia 

swoje członkostwo, a trzeci je zawiesza

Bibliografia:
http://www.econlib.org/library/Enc/OPEC.html
http://www.opec.org/library/what%20is%20OPEC/whatisOPEC.pdf
http://www.opec.org/library/FAQs/PetrolIndustry/q1.htm
http://www.bbn.gov.pl/dokumenty/opec.pdf.

Źródło: W. Roszkowski, Półwiecze: historia poliyczna świata po 1945 
roku, Warszawa 2005.

Wkońcu Koniec 

Dzięki