II wojna światowa 

w Afryce

10 CZERWCA 1940

-13 MAJA 1943

Brytyjskie czołgi na 
pustyni 

Działania wojenne w Afryce w czasie 

II wojny światowej to walki toczone 

w Afryce (głównie Północnej) 

pomiędzy aliantami, a państwami osi

•   Oficjalnie rozpoczęły się 10 czerwca 1940 roku - do wojny po 

stronie III Rzeszy włączyły się faszystowskie Włochy. 

Benito Mussoliniemu marzyło się stworzenie w basenie Morza 

Śródziemnego Drugiego Imperium Rzymskiego. 

•   Głównym założeniem było, więc 

pokonanie Wielkiej 

Brytanii i  Francji 

w ich koloniach w Afryce

•   W lutym 1941 do Włochów dołączyli Niemcy z Afrika Korps 

pod dowództwem Erwina Rommla.

•   Za najważniejszą część wojny w Afryce uważa się 

kampanię 

północnoafrykańską

•   W Afryce wydarzyły się także inne epizody II wojny światowej, 
   np. zajęcie przez Brytyjczyków Madagaskaru

Wybuch wojny

10 czerwca 1940 

-

 

za początek 

zmagań w Afryce Północnej uznaje się 
zajęcie Fortu Capuzzo (Libia) przez 
brytyjskie oddziały w dniu 
wypowiedzenia wojny aliantom przez 
Włochów.

Nie doszło tam do ciężkich 
walk. Włosi rozpoczęli 
natomiast natarcie w 
alpejskich przełęczach na 
pozycje francuskie. 

11 czerwca 

doszło do pierwszego 
wydarzenia mającego wpływ 
na kampanię w Afryce - 

Włosi zbombardowali 
Maltę

. 

Fort Capuzzo (1940)

Incydent w 

Mers el-

Kebir

Pierwszym poważnym 
aktem II wojny światowej 
w Afryce była akcja 
brytyjskiej Royal Navy 
pod kryptonimem 
Catapult. Tuż po 
upadku Francji alianci 
stanęli przed problemem 
postawy nowego rządu 
Francji. Winston 
Churchill, zdając sobie 
sprawę z tego, że 
proniemiecki rząd może 
ulec i przekazać siłom 
Osi swą flotę, nakazał 
wystosować ultimatum 
do francuskich 
dowódców okrętów 
wojennych. W 
Gibraltarze sformowano 
(specjalnie do tej akcji) 
zespół uderzeniowy 
"Force H". Francuzi mieli 
do wyboru: albo dalej 
walczyć wraz z aliantami 
przeciw Osi albo 
francuskie okręty 
zostaną przejęte lub 
nawet zniszczone.

Brytyjski krążownik liniowy "Hood" biorący 
udział w ataku na Mers el-Kebir.

Część floty francuskiej stacjonująca w alianckich portach 
została opanowana przez Brytyjczyków, jednak flota 
stacjonująca w kontrolowanych przez rząd Vichy koloniach w 
Afryce odmówiła poddania. Największa koncentracja okrętów 
wojennych Francji znajdowała się w algierskim porcie Mers 
el-Kebir i tam też uderzono. Wobec odmowy współpracy z 
aliantami, Brytyjczycy otworzyli ogień 3 lipca o godzinie 
16.56.

Wydarzenie to spowodowało zerwanie stosunków 
dyplomatycznych rządu Vichy z Wielką Brytanią 4 lipca 1940 
i nalot francuskich bombowców na Gibraltar tego samego 
dnia.

 

Francuski pancernik Dunkerque 
uszkodzony podczas akcji w Mers el-
Kebir.

Początek kampanii 

wschodnioafrykańskiej 

Pierwszą serię ataków włoskich na pozycje brytyjskie 
rozpoczęto 4 lipca. Gen. Guglielmo Nasi uderzył z 
Abisynii na Sudan zdobywając kilka miast przy 
granicy oraz na północ na Somali Brytyjskie. Włosi 
na tym froncie posiadali ok. 370 tysięcy żołnierzy (w 
tym jednostki złożone z tubylców zamieszkujących 
kolonie), podczas gdy Anglicy mieli w Somalii, 
Sudanie i Kenii zaledwie 19 tysięcy ludzi. Dlatego 
miesiąc później Somali Brytyjskie skapitulowało.

13 września wojska włoskie pod dowództwem 
marszałka Grazianiego przekroczyły granicę z 
Egiptem

.  

Kontrofensywa aliantów 

Kontrofensywie Brytyjczyków pod 
dowództwem genrała Wavella nadano 
kryptonim Compass. Rozpoczęto ją 8 
grudnia. Do ataku ruszyły dywizje 
brytyjskie, hinduskie i australijskie. Po 
trudnych walkach, znanych jako Bitwa 
o Marmarykę wzięto do niewoli 
prawie 40 tysięcy włoskich jeńców, 11 
grudnia odbito Sidi Barrani. Do 15 
grudnia Brytyjczycy całkowicie 
wyparli Włochów z Egiptu i rozpoczęli 
pościg. 

Wyparcie Włochów z Cyrenajki 

5 stycznia opanowano Bardię, później 
doszło do pierwsze bitwy pancernej w 
Afryce, którą wygrali Włosi. Mimo to, do 
lutego cała Cyrenajka znalazła się w 
rękach aliantów wraz z ważnymi portami. 

Opancerzony brytyjski 
Rolls-Royce w okolicach 
Bardii, 1940.

Wobec fatalnej sytuacji Włochów, do Afryki przybywają w lutym 
pierwsze niemieckie pododdziały. Ich dowódcą został Erwin 
Rommel. 18 lutego dekretem Hitlera, oficjalnie zostały 
nazwane Deutsches Afrika Korps - Niemieckim Korpusem 
Afrykańskim. 
W kwietniu siły Osi rozpoczęły oblężenie utraconej przez 
Włochów twierdzy Tobruk. Oblężenie zakończyło się 
niepowodzeniem
 w grudniu 1941 roku, kiedy to Tobruk odblokowano w wyniku 
operacji Crusader. Ostatni włoscy obrońcy skapitulowali w 
Gonderze 28 listopada. Akt kapitulacji podpisał przed aliantami 
generał Guglielmo Nasi.
 

Brytyjski czołg Matylda w czasie 
Operacji Compass

Atak Afrika Korps nastąpił 1 
lipca jednak wobec twardego 
oporu aliantów oddziały Osi 
zatrzymały się. Rommel 
planował obejść El Alamein 
od północy, ale powstrzymały 
go ataki brytyjskie w centrum 
zgrupowania jego wojsk. 
Wyczerpana wyniku wielu 
potyczek, a także powodu 
braku broni pancernej 
brytyjska armia otrzymała 
rozkaz wycofania się i 
umocnienia pozycji.
Po bitwie obie strony zajęły 
się umacnianiem pozycji, 
okopów i zakładaniem pól 
minowych. Aliantami 
dowodził już wtedy Bernard 
Law Montgomery, który 
zastąpił Claude'a 
Auchinlecka.

I Bitwa pod El Alamein

Włoscy żołnierze w drodze na front.

Brytyjskie pozycje 
obronne w czasie I 
bitwy pod El Alamein.

Patrol południowoafrykańskich wojsk.

II Bitwa pod El Alamein

Kolejny atak brytyjski rozpoczął się 23 
października Walki toczyły się tez na 
południu między siłami brytyjskimi  i 
nowozelandzkimi a włoskimi. 
"Monty" skierował całą siłę uderzenia 
na północ. Kontrataki Osi nie 
przyniosły rezultatu. Rommel wobec 
topniejących sił (zwłaszcza 
pancernych) i mimo zakazu Hitlera 
nakazał odwrót. Bitwa została 
wygrana przez wojska alianckie, które 
wzięły do niewoli ok. 30 tysięcy 
żołnierzy Osi.
Po tej bitwie wojska Rommla nie 
odzyskały przewagi na froncie 
afrykańskim aż do ofensywy wojsk 
niemieckich i włoskich w lutym 1943. 
Bernard Montgomery został 
mianowany "lordem Alamein".

Australijska piechota w czasie walk o 

El Alamein.

Przebieg II wojny światowej w 

Afryce

Operacja Torch

8 listopada 1942r. 

siły amerykańskie i 

brytyjskie pierwszy raz wspólnie rozpoczęły inwazję 

w północno-wschodniej części Afryki kontrolowanej 

przez 

rząd Francji Vichy (François Darlan). 

•   Desant miał za zadanie przejąć kontrolę nad 

francuskimi koloniami kontrolowanymi przez rząd 
Vichy i zajść od tyłu wycofujące się siły Osi 
(odciążenie brytyjskiej ofensywy w Libii). 

•   Zaplanowano trzy główne miejsca 

desantu: Casablanca, Oran i Algier. 

•   Walki z Francuzami były krótkotrwałe i tylko w 

niektórych miejscach walki były zacięte.

•   Desant spowodował zajęcie przez Niemców i 

Włochów nieokupowanej dotychczas części Francji. 

Przebieg II wojny światowej w 

Afryce

Amerykańscy żołnierze lądują na plażach w pobliżu 
Oranu

Plany Operacji Torch

Amerykańscy i 
brytyjscy 
żołnierze na plaży 
w pobliżu Algieru

Przebieg II wojny światowej w 

Afryce

Walki w Tunezji

23 stycznia 1943r. 

oddziały alianckie 

wkroczyły do Tunezji. 

•   

Armia Pancerna Afryka ewakuuje się z Trypolisu i 

rozpoczyna odwrót w kierunku Tunezji.

•   Anglicy i Amerykanie spodziewając się szybkiego 

zwycięstwa, rozciągnęli swe linie zaopatrzeniowe. 

•   14 lutego – rozpoczyna się niemiecko-włoska 

ofensywa w Tunezji, która doprowadza do bitwy o 
przełęcz Kasserine.

Mimo ogromnych strat sił amerykańskich 

Niemcom nie udało się przerwać frontu - wycofali 
się na północ, do Tunisu. 
•   W marcu 1943 Rommel przekazał dowództwo 

Afrika Korps i wyjechał do Niemiec. 

Przebieg II wojny światowej w 

Afryce

Koniec walk w Afryce

•   Vulcan

 to kryptonim ostatecznego ataku na siły 

Osi w  Tunezji. Uderzono na ostatnie punkty oporu: 

- Bizertę, 
- półwysep Cap Bon  
- Tunis. 

•   Retribution 

to operacaja wspomagająca operację 

Vulcan. Marynarka i lotnictwo aliantów atakowały 
niemieckie konwoje z uciekającymi do Włoch 
żołnierzami - tylko 653 Niemcom udało się dotrzeć do 
Włoch. 

Resztki sił Osi skapitulowały 

13 maja 1943

. Do 

niewoli dostało się wtedy ponad 275 tysięcy 

Włochów i Niemców.

Przebieg II wojny światowej w 

Afryce

Skutki działań zbrojnych w Afryce

•   Osłabienie Włoch

•   Mussolini stracił 

poparcie dla swoich 
decyzji w wojsku i włoskim 
społeczeństwie

•   Porażka Niemiec - 

pierwszy front, na którym 
Niemcy przegrali

•   Alianci znacznie 

zwiększyli kontrolę nad 
Morzem Śródziemnym

•   Możliwe stało się 

przeprowadzenie inwazji 
na Włochy (rozpoczętej 
operacją Husky 10 lipca).

Niemiecki czołg Tygrys 
zdobyty 
przez amerykańskich 
żołnierzy 
w czasie walk w Tunezji