Co to są wody śródlądowe?
Wody śródlądowe
występujące na
powierzchni ziemi
Są głównie wodami
słodkimi.
Co to są wody śródlądowe?
Wody śródlądowe
występujące na
powierzchni ziemi
Są głównie wodami
słodkimi.
Czynniki występowania wód
śródlądowych
Występowanie wód śródlądowych,
ich rodzaj i rozmieszczenie
uzależnione jest przede wszystkim
od:
- klimatu,
- ukształtowania terenu,
- budowy geologicznej.
Rodzaje wód śródlądowych
Występują one głównie
w postaci rzek, jezior,
lodowców i wód
podziemnych.
Ponadto wody
śródlądowe spotkać
można też
bagnach,
mokradłach
innych terenach
podmokłych,
w wieloletniej zmarzlinie.
Wody podziemne
Znajdują się w
szczelinach skał
budujących skorupę
ziemską.
Gromadzą się one w
wyniku wsiąkania w
glebę wody
pochodzącej z opadów
atmosferycznych oraz
topnienia śniegu i
lodu
Rodzaje wód podziemnych
Ze względu na głębokość zalegania, wody
podziemne dzielone są na:
- głębinowe – zalegają bardzo głęboko, są
silnie zmineralizowane i nie biorą aktywnego
udziału w krążeniu wody;
- wgłębne – zalegają w warstwie
wodonośnej przykrytej warstwą
nieprzepuszczalną, zasilają je wody
opadowe; szczególnym rodzajem wód
wgłębnych są wody artezyjskie, które ze
względu na specyficzne ułożenie warstw
skalnych znajdują się pod ciśnieniem
hydrostatycznym;
gruntowe – tworzą pod powierzchnią ziemi
pierwszą trwałą warstwę wodonośną,
zasilane są wodami opadowymi, rzadziej
powierzchniowymi, nie podlegają
bezpośrednim wpływom atmosferycznym;
- przypowierzchniowe (zaskórne) –
występują blisko powierzchni ziemi i są silnie
zanieczyszczone, ich temperatura zmienia
się w zależności od pogody.
Źródło- strumień-rzeka-dorzecze-
morze
Wody podziemne
często wypływają ze
źródeł płyną
strumieniami , a
następnie łączą się w
rzeki, następnie rzeki
do jeziora lub morza.
Obszar z którego woda
spływa do jednej rzeki
nazywamy jej
dorzeczem.
Gejzer
Gorące źródło
wyrzucające
gwałtownie, w
regularnych
odstępach czasu
wodę i parę wodną.
Najsłynniejsze
gejzery występują
na wyspie Islandii.
Ujścia rzeki- deltowe
Delty- Powstają w wyniku
nagromadzenia się przy
ujściu rzeki
przyniesionych przez nią
osadów. Gromadzą one
się wtedy, kiedy , w
zbiorniku wodnym do
któro wpada rzeka nie
występują silne ruchy
wody, duże fale oraz
przypływy i odpływy. Np..
Wisła w Polsce ujście Nilu
Ujście rzeki-lejkowate
Lejkowate- powstaje
przy głębokich
zbiornikach, w których
występują znaczne
pływy, uprzątające
przynoszony przez
rzekę materiał skalny;
w takich przypadkach
rzeka uchodzi do
morza jednym
korytem, np. La Plata,
Kongo, Loara.
Rzeki
RZEKI to wody płynące po powierzchni Ziemi (czasem pod jej powierzchnią – tzw. rzeki
podziemne), w obniżeniach terenu zwanych korytami, pod wpływem siły grawitacji.
Istnienie każdej rzeki uzależnione jest od ciągłości i wielkości zasilania. Według tego kryterium
wyróżnia się:
- rzeki stałe – płynące przez cały rok, w których zasilanie przewyższa odpływ wody oraz straty
w wyniku parowania i wsiąkania,
- rzeki okresowe (sezonowe) – płynące regularnie w porze deszczowej, wysychające w porze
suchej;
- rzeki epizodyczne (chwilowe) – płynące nieregularnie, tylko w czasie ulewnych, krótkotrwałych
dreszczów na pustyni.
Zasilanie rzeki może odbywać się przez wody pochodzące:
- ze spływu powierzchniowego po opadach atmosferycznych,
- z topnienia pokrywy śnieżnej,
- z topnienia lodowców,
- z dopływu wód podziemnych.
Od wielkości zasilania zależy przepływ rzeki, czyli objętość wody, jaka przepływa przez dany profil
koryta w jednostce czasu (wyrażany w m
3
/s).
Przy niskich i średnich stanach rzeka wypełnia tylko swoje koryto; w czasie wezbrań poziom wody
podnosi się i rzeka zalewa terasy zalewowe płynąc tzw. łożyskiem. Całość tej długiej, wklęsłej
formy terenu powstałej w skutek erozyjnej i akumulacyjnej działalności rzeki nazywa się doliną
rzeczną .
Roczny rytm zmian stanów rzeki w dolinie związany z zasilaniem, przepływem oraz zlodzeniem
nazywa się ustrojem rzeki (reżimem rzeki).
RZEKI
Wyróżnia się rzeki główne,
które uchodzą do zbiorników
wody stojącej (oceanu, morza,
jeziora) lub kończą swój bieg
w piaskach pustyni wsiąkając
w podłoże oraz dopływy
(prawe i lewe), uchodzące do
innych rzek.
Rzeka główna wraz z dopływami
tworzy system rzeczny.
Natomiast obszar, z którego
wszystkie wody spływają do
rzeki głównej i jej dopływów
nazywa się dorzeczem.
Dorzecza wszystkich rzek
uchodzących do jednego morza
lub oceanu tworzą zlewisko
tego morza lub oceanu
Wodospady
W korytach
niektórych rzek
tworzą się
wodospady.
Największy
wodospad na Ziemi
nazywa się Salto
Angel, w Ameryce
Południowej o
wysokości 979m.
Najdłuższe rzeki na świecie to: Nil
Missisipi i
AMAZONKA-płynie w Ameryce
Południowej, ma największe na
świecie dorzecze.
Jej źródło położone jest w
Andach.
Rzeka ta płynie bardzo szeroką
doliną, a w miejscu ujścia do
Oceanu Atlantyckiego tworzy
rozległą deltę.
W Amazonce żyją liczne
gatunki ryb: węgorze
elektryczne , piranie.
Rośnie tutaj największa wodna
roślina na swiecie-wiktoria
amazońska
Znaczenie rzek
Rzeki były dawniej
bardzo ważnymi
szlakami handlowymi.
Do najważniejszych
rzek należą:
W Europie-Ren i
Loara
W Ameryce
Północnej-Rzeka
Świętego
Wawrzyńca
Jeziora- występują we wszystkich
strefach klimatycznych
JEZIORA to śródlądowe
zagłębienia wypełnione
w naturalny sposób wodą.
Jeziora powstają, gdy
w podłożu zagłębienia
znajdują się utwory
nieprzepuszczalne lub
słabo przepuszczalne oraz
gdy zasilanie wodą jest
większe niż jej
odpływ, parowanie
i wsiąkanie.
Typy jezior
Jeziora mogą być zasilane przez:
- wody opadowe,
- wody podziemne,
- rzeki.
W zależności od kryterium
wyróżnia się różne typy jezior.
- ze względu na okres
wypełnienia wodą wyróżniamy:
jeziora stałe, w których zasilanie
przez cały rok przewyższa straty
wody na parowanie i wsiąkanie,
jeziora okresowe , które
wysychają w porze suchej;
- ze względu na rodzaj wody
wyróżniamy: jeziora
słodkowodne, jeziora słone;
ze względu na dopływ i odpływ wód
rzecznych wyróżniamy:
jeziora przepływowe (zasilane przez rzekę
i jednocześnie oddające nadmiar wody innej
rzece),
jeziora odpływowe
(oddają nadmiar
wody rzece),
jeziora dopływowe
,
jeziora bezodpływowe;
Pochodzenie jezior
Większość z tych jezior
powstała na terenach ,
gdzie przed milionami
lat były lodowce
Przykładami jezior
polodowcowych są:
Wielkie Jeziora
Niewolnicze i
Wielkie Jeziora
Niedźwiedzie w
Ameryce Północnej
Największe jezioro świata
Morze Kaspijskie-
na granicy Europy i
Azji. Ma ono tak
ogromną
powierzchnię ,że
nazwano je morzem.
Uchodzi do niego
Wołga, najdłuższa
rzeka Europy, w
której występują ryby
jesiotry i bieługi.
Najgłębsze jezioro świata
Morze Martwe-
znajduje się w
depresji-405
m.p.p.m
Lodowce
LODOWCE to naturalne masy lodu, pozostające w stałym
powolnym ruchu, które powstały na lądzie w wyniku
nagromadzenia i przeobrażenia śniegu.
Wszystkie lodowce powstają ponad granicą wiecznego śniegu,
czyli na wysokości, powyżej której przeważa akumulacja
(gromadzenie) śniegu i lodu nad ich topnieniem w ciągu roku.
Wysokość granicy wiecznego śniegu na lądach jest
uwarunkowana zróżnicowanym dopływem energii słonecznej do
powierzchni Ziemi oraz wielkością opadów. Najniżej granica
wiecznego śniegu przebiega w obszarach okołobiegunowych (0
m n.p.m.), tam też powstają lądolody. W miarę przesuwania się
ku niższym szerokościom geograficznym jej wysokość wzrasta
do około 6000 m n.p.m. w obszarach zwrotnikowych i 5000 m
n.p.m. nad Równikiem.
Rodzaje lodowców
Na Ziemi wyróżnia
się następujące
typy lodowców:
- lądolody
i czasze lodowe –
pokrywają wielkie
obszary
Antarktydy,
Grenlandii i Islandii;
Rodzaje lodowców
lodowce górskie
i dolinne – tworzą
się w górach
powyżej granicy
wiecznego śniegu;
Rodzaje lodowców
lodowce
przedgórskie -
powstają przez
połączenie się kilku
lodowców górskich
w wielkie pole
lodowe, np.
Malaspina na
Alasce.
Rodzaje lodowców
lodowce szelfowe -
charakterystyczne dla
strefy brzegowej
lądolodów, ich
podstawa znajduje się
poniżej poziomu
morza i unosi
w wodach oceanu lub
leży na dnie szelfu,
np. Lodowiec Szelfowy
Rossa na Antarktydzie.
W encyklopedii lub Internecie
sprawdź i zaznacz na mapie świata
najdłuższe rzeki poszczególnych
kontynentów..
