Seksualność osób niepełnosprawnych 

umysłowo-zaburzenia prewencja

Iwona Szumal

Uprzedzenia i ignorancja 
wobec sfery seksualnej 
osób upośledzonych 
umysłowo

Problematyka seksualności osób 
niepełnosprawnych fizycznie i umysłowo jest 
najczęściej pomijana. Akceptujemy takie 
osoby bez prawa do przejawiania prez nie 
zainteresowań seksualnych

Zachowanie osób 

upośledzonych umysłowo 

traktowane są patologicznie, 

jako zdeterminowane defektem 

intelektualnym, bądź chorobą 

jeśli jest to sprzężone 

upośledzenie

Często stosuję się różne kary, 

presje by upośledzone dziecko 

zaniechało seksualnych 

zachowań. Przykładem takiej 

postawy mogą być słyszane 

stwierdzenia: ,,coś mu się stało, 

zaczyna się do mnie przytulać”, 

albo ,, ciągle ma coś do 

zrobienia w tych spodniach…”

Często posądza się 

wychowanków  o wzmożoną 

nadpobudliwość seksualną, 

najczęściej skierowaną do 

wychowawców, czyli osób im 

najbardziej bliskich

Podstawą do rozważań nad 

seksualnością osób 

upośledzonych umysłowo jest 

przyjęcie tezy, iż wszyscy bez 

względu na fizyczne czy 

intelektualne deficyty, są 

istotami ludzkimi wyposażonymi 

w integralną część jaką jest sfera 

seksualna.

Mają prawo do jej wyrażania i 

realizacji czerpania z niej 

radości i satysfakcji, 

traktowania jej jako wpisanej 

człowiekowi przez naturę 

płaszczyzny rozwoju i 

samorealizacji.

Jeśli osoba ma upośledzenie 

umysłowe nie znaczy, że 

będzie wykazywać zaburzenia 

w sferze seksualnej. Wszelkie 

zaburzenia rozwijają się od 

wczesnych lat życia, i nie 

,,pilnowane’’ narastają.

Jeśli wychowanek wykazuje 

zaburzenia seksualne nie 

wynika z faktu jego 

upośledzenia, ale z zaniedbania 

lub nieumiejętnych działań 

wychowawczych, często bardzo 

szkodliwych i raniących 

dziecko.

Zranienia seksualne

Ta część dotyczy 

wszystkich osób, nie 

można ograniczyć jej 

treści tylko do osób z 

upośledzeniem

Do najczęściej spotykanych 

zranień w dziedzinie 

emocjonalno-seksualnej 

zarówno w dzieciństwie jako 

również w okresie dojrzewania 

można wyliczyć:

• jednym z najgłębszych 

zranień emocjonalno-
seksualnych dziecka jest 
nieakceptacja jego płciowości 
przez rodziców, opiekunów: 
odnoszenie się do chłopca jak 
do dziewczynki i odwrotnie

• innym skrzywdzeniem jest 

traktowanie  dziecka jako 
istoty aseksualnej: unikanie 
interesujących dziecka 
tematów o zabarwieniu 
seksualnym, brak wychowania 
seksualnego

• narażanie dziecka na 

oglądanie obrazów lub filmów 
pornograficznych , na 
oglądanie nagości osób 
dorosłych, uczestniczenie 
dziecka w ,,swobodnych 
rozmowach” osób dorosłych 
może być głębokim 
skrzywdzeniem 

• dla dziecka rzeczą bolesną i 

krzywdzącą jest bycie 
świadkiem doświadczeń 
seksualnych osób dorosłych  
lub też wystawienie ich na 
sytuacje prowokujące silne 
bodźce seksualne

• inne, bardzo głębokie 

zranienie to każda forma 
wykorzystanie seksualnego 
dzieci przez dorosłych: próby 
działań seksualnych z dziećmi, 
namawianie do gestów 
seksualnych

• szczególnie wielka zbrodnia 

to wszelkie kazirodcze 
zachowania wobec dziecka. 
Jest to bez wątpienia 
najcięższe zranienie seksualne 
dziecka. Doprowadza to do 
całkowitego spustoszenia 
emocjonalnego

• inne zranienia to próby 

kontrolowania kontaktów 
nastolatków z płcią przeciwną, 
ironiczne aluzje do rozwoju 
seksualnego, ingerowanie w 
intymność młodego człowieka

• wzmożona ciekawość 

prowadzi do inicjacji 
seksualnej. Jakiekolwiek 
doświadczenia seksualne z 
innymi w okresie dojrzewania 
zwykle głęboko ranią obie 
strony pozostawiając bolesne 
wspomnienia

• bardzo głębokim zranieniem 

jest zawsze jakakolwiek forma 
gwałtu fizycznego, a także 
próba stosowania przemocy 
seksualnej na osobach 
będących w okresie 
dojrzewania

• w życiu dorosłym też dochodzi 

do zranień i krzywd w sferze 
seksualnej Wynikają one 
najczęściej z przedmiotowego 
traktowania drugiego 
człowieka.

Zadanie nauczyciela pracującego 

z dzieckiem niepełnosprawnym w 

zakresie wychowania seksualnego

Żadne ze środowisk, w 

którym przebywa dziecko 

niepełnosprawne nie 

powinno być wykluczone 

z edukacji seksualnej

Pracując z dzieckiem głębiej i głęboko 
upośledzonym umysłowo można i należy:

-uczyć intymności od 
najmłodszych lat, dbać o 
zachowanie intymności 
dziecka podczas wykonywania 
przy nim czynności 
higieniczno-pielęgnacyjnych
-nie obnażać dzieci 
upośledzonych przy 
rówieśnikach, dorosłych, 
obcych

-nie obnażać się przy dzieciach, 
zadbać o to szczególnie w domach 
rodzinnych
-nie wyśmiewać za to, że się 
obnażyło
-wymagać, by te dzieci, które mogą 
chodzić były przebierane i myte w 
ubikacji, łazience
-wymagać by same zaciągały 
spodenki, majteczki 

-

nie przedłużać ich dzieciństwa

-zwracać uwagę, by nie wchodziły 
sobie do łóżek w warunkach DPS
-nie potępiać za masturbację
-nie przeceniać gestu dziecka. 
Należy pamiętać, że potrzeba 
seksualna to przede wszystkim 
potrzeba więzi
-ćwiczyć w rolach przynależnie do 
płci dziecka, ubierać i dawać 
właściwe zabawki.