Kuchnia warmińsko – 

mazurska

Historia regionu

Warmia i Mazury to dwie historyczne krainy, położone w północno-
wschodniej Polsce, na Pomorzu Wschodnim. Często wspólnie nazywane 
są Mazurami lub Krainą Tysiąca Jezior. Tak naprawdę jezior jest tu około 
dwa razy więcej. Największe to Śniardwy i Mamry. Teren regionu został 
ukształtowany głównie podczas ostatniego zlodowacenia. Termin Warmia 
jest dużo starszy od Mazur. Pochodzi z języka pruskiego i oznacza 
czerwoną ziemię. Nazwa Mazury powstała na przełomie XVIII i XIX 
wieku. Określano nią ziemie przyłączone do Prus po trzecim rozbiorze 
Polski. Polaków, mieszkańców krainy geograficznej już wcześniej 
nazywano Mazurami lub Mazurami Pruskimi. Byli oni głównie 
emigrantami z rejonu Mazowsza. Pierwsze osady zaczęły powstawać 
kilkanaście tysięcy lat przed naszą erą. W XIII-VII wieku przed naszą erą 
osiedlili się tu ludzie wywodzący się z kultury łużyckiej, a następnie 
Bałtowie i plemiona germańskie. Rdzennych mieszkańców Warmii i 
Mazur pozostało bardzo niewielu. Przyczyniły się do tego liczne migracje 
ludności, przesiedlenia, wojny. Mieszkańcy byli germanizowani, później 
polonizowani. 

Charakterystyka regionu

Warmia i Mazury są bardzo popularnymi oraz cenionymi 
terenami turystycznymi i rekreacyjnymi. Ich akweny 
tworzą połączoną ze sobą sieć, na której wyznaczono liczne 
szlaki turystyki wodnej wykorzystywane przez kajakarzy. 
Rozległe lasy i puszcze - Puszcza Borecka, Piska i część 
Romnickiej, kilka parków krajoznawczych i ponad sto 
rezerwatów przyrody, zdobi te niezwykłe krainy. Zachowało 
się wiele budowli, zamków i fortyfikacji krzyżackich, 
gotyckich oraz kilka drewnianych kościołów. W barokowym 
sanktuarium w Świętej Lipce zobaczymy podziwiane przez 
wielu turystów organy z ruchomymi figurkami. Z rejonem 
Warmii przez wiele lat związani byli Mikołaj Kopernik i 
Ignacy Krasicki.

Wpływ na kuchnie

Kulinarna tradycja Prus Wschodnich jest powiązana z kuchniami dwóch 
narodów, które odegrały największą rolę w dziejach tej krainy: Niemców i 
Polaków. Do niemieckiej spuścizny należy skłonność do słodko-kwaśnego 
przyprawiania potraw, obfitość mięsa i jego przetworów, zamiłowanie do 
klusek. Polacy wnieśli do kuchni częste stosowanie śmietany i ziół, znakomite 
wędliny, a także potrawy takie jak barszcz z buraków ćwikłowych i flaki.
Kuchnia poszczególnych części dawnych Prus Wschodnich nie różniła się 
wiele od siebie. Symbolem Mazurów stała się muza - wrząca woda, zasypana 
mąką. Na wszystkie stoły regionu w wielkich ilościach trafiały ryby z 
mazurskich jezior i rzek, Zalewu Wiślanego, a także Bałtyku, częstym 
urozmaiceniem jadłospisu w sezonie były raki.
Ważnym produktem jest kwaśna i gęsta śmietana. Gospodarze, hodujący 
bydło zatrudniali specjalnego pracownika zwanego szwajcarem. Nadzorował 
on produkcję wyrobów mleczarskich a głównie sera.
Dla biednych Mazurów podstawą posiłku stały się ziemniaki, które podobno 
osobiście wprowadził król Fryderyk II. Dużym powodzeniem cieszyła się 
także brukiew i buraki.

• Hodowano drób, bydło, kozy, trzodę 

chlewną i owce. Uprawiano zboża i 
warzywa, dbano o drzewa owocowe. 
Na mazurskie stoły trafiały złowione 
w jeziorach i rzekach ryby oraz 
wszystkie dary lasów: jagody, 
borówki, maliny, jeżyny, żurawiny, 
grzyby, zioła lecznicze i przyprawowe

•

Jak pisze M. Toeppen: "Podstawą pożywienia 
Mazurów były ziemniaki. Nigdy nie gotowano ich 
w łupinach, uważając, że jest to potrawa (w 
takiej postaci) dla więźniów albo dla świń. Jadano 
grubszą kaszę gryczaną, kiszoną kapustę, 
zakwaszane czerwone buraczki, kluski z makiem. 
Używano dużo cebuli.Mięso jedli tylko zamożni i 
to jedynie w niedzielę. Chlebem powszednim 
ubogich były ziemniaki i wódka. Potrawy mączne 
spożywano rzadziej, głównie w bogatych 
domach. Rzodkiewki, ogórki i jarmuż traktowano 
jako pożywienie dla świń i nikomu nie mieściło 
się w głowie, jak mają jeść to ludzie. Obawiano 
się skosztować pieczonego zająca, zjadano go 
gotowanego".

•

Kuchnia warmińsko-mazurska istnieje i czerpie 
inspiracje z różnych źródeł. W jej bogactwo 
wpisały się wileńskie kiszki ziemniaczane, pierogi 
z kaszą, dania niemieckie i polskie.

•

Typowe potrawy to:

– pieczona gęsina
– kiełbasa z gęsi
– plince z pomoćką, 
– dzyndzałki z hrećką, 
– pieczona karbónada w miodzie
– schab po mazursku 
– kiełbasa w piwie
– Fraszynki
– babka ziemniaczana
– plince z pomoćką