NERWY TUŁOWIA 

i 

ZESPOŁY KORZENIOWE

POURAZOWE USZKODZENIE 

RDZENIOWYCH NERWÓW 

OBWODOWYCH

• Nerwy obwodowe ulegają 

uszkodzeniu na skutek:

- przerwania, 

- zgniecenia, 

- naciągnięcia.

OBWODOWY UKŁAD NERWOWY

NERWY 

CZASZKO

WE

NERWY 

RDZENIO

WE

+ SPLOTY NERWOWE
+ 

KORZENIE 

RDZENIOWE

Podział procesów 

chorobowych 

w układzie nerwowym:

1. Uszkodzenie jednego nerwu, splotu 

czy też korzenia.

2. Niesymetryczne uszkodzenie wielu 

nerwów.

3. Symetryczne uszkodzenie wielu 

nerwów. 

OBRAZ KLINICZNY

 uszkodzenia nerwów 

obwodowych:

1. Niedowłady

  i 

porażenia

  wiotkie  odpowiednich 

grup mięśniowych.

2. Osłabienie

 

lub 

zniesienie 

odruchów 

przewodzących przez dany nerw.

3. Zaniki

 mięśni.

4. Niekiedy 

drżenie pęczkowe 

mięśni.

5. W 

zapisie 

EMG 

(elektromiografia) 

cechy 

uszkodzenia neurogennego

.

6. W  zapisie  ENG  (elektroneurografia) 

zaburzenie 

szybkości 

przewodzenia

 

lub 

inne 

zmiany 

zależnie  od  charakteru  uszkodzenia 

(aksonalne, 

demielinizacyjne lub mieszane).

OBRAZ KLINICZNY

7.  

Zaburzenia czucia 

wszystkich rodzajów 

w obszarze skóry unerwionej przez dany 
nerw.

8.  

Bóle

 i 

parestezje

 w tym samym 

zakresie.

9.  

Zab. troficzne 

i związane z 

wydzielaniem potu.

Zespoły uszkodzenia nerwu 

obwodowego 

1. Całkowitego

  przerwania  czynności 

nerwu.

2. Częściowego

 przerwania czynności 

nerwu.

3. Przemijającego 

porażenia 

czynności nerwu.

4. Podrażnienia

 czuciowego.

PRZYCZYNY USZKODZEŃ 

POJEDYNCZYCH NERWÓW I 

SPLOTÓW

1. Uraz (najczęstsza przyczyna).
2. Uwięźnięcie lub uwięzienie nerwu.
Mikro  uraz  nerwu  w  jego  naturalnych 
kanałach 
w  wyniku  nieprawidłowości  budowy  kanału 
lub innych czynników.

3. Przewlekły zewnętrzny 

ucisk nerwu

.

4. Guzy nerwu lub sąsiedztwa. 
5. 

Krwawienia

 do nerwu. 

6. 

Niedokrwienie 

wskutek 

zajęcia 

naczyń odżywczych nerwu. 

ZESPOŁY 

KORZENIOWE

Zespoły korzeniowe

• to zaburzenia występujące 

w 

przebiegu ucisku danego 
korzenia rdzeniowego 

(wypadnięcie krążka 
międzykręgowego, guz),

• charakteryzują się:

  promieniowaniem bólu,
  zaburzeniem czucia w obrębie 

unerwienia korzenia rdzeniowego, 

 osłabieniem siły mięśniowej.

Zespoły korzeniowe

• najczęstszym 

schorzeniem 

neurologicznym 

związanym z rdzeniem kręgowym jest 

rwa

,

• zwyrodnione  krążki  międzykręgowe  mogą 

powodować ucisk korzeni nerwów obwodowych,

• w rwie kulszowej 

dominuje 

ból okolicy lędźwiowej 

promieniujący wzdłuż 

przebiegu nerwu 

(do pośladka, kolana i 

stopy), 

czasem dochodzi do 

przemijających lub 

trwałych 

uszkodzeń niektórych 

wiązek nerwu 

z porażeniem obwodowym.

• rwa  ramienna,  jest  spowodowana  uciskiem 

korzeni  nerwów  szyjnych  przez  zmienione 
zwyrodnieniowo 

szyjne 

krążki 

międzykręgowe,

• za ból korzeniowy można uznać te przypadki, 

które 

wykazują 

neurologiczne 

objawy 

ubytkowe,

•  zespoły korzeniowe są przeważnie wywołane 

mechanicznym  uciskiem  i  podrażnieniem, 
a nie jedynie czynnościowym zaburzeniem. 

Zespoły korzeniowe

Wyróżniamy:

Zespoły 

korzenio

we 

kończyn 
górnych

.

Zespoły 

korzenio

we 

kończyn 

dolnych.

Zespoły korzeniowe kończyn  

dolnych  

• uszkodzeniem  korzeni  o  specyficznym 

charakterze, 

których 

przyczyną 

jest 

przepuklina krążka międzykręgowego,

• większość 

zespołów 

korzeniowych 

poprzedza lumbago

• czasami  okres  trwania  chorob  jest  krótki, 

czasami zaś trwa wiele lat,

• charakterystyczne  bywa  nagłe  wystąpienie 

objawów  choroby:  po  pewnym  ruchu,  po 
niewyrównanym  wysiłku  lub  niewygodnej 
pozycji. 

Objawy ogólne zespołów 

korzeniowych:

• boczne  skrzywienie  kręgosłupa   

z 

wyraźnymi 

przykurczami 

przykręgosłupowymi  i 

spłaszczeniem 

lordozy lędźwiowe

j,

Objawy ogólne zespołów 

korzeniowych: 

• jest  to  pozycja  odruchowa,  która 

pozwala  na  maksymalne  rozszerzenie 
otworu  międzykręgowego  w  miejscu 
uciśniętego korzenia,

• zespoły korzeniowe mogą występować 

z 

równoczesnym 

zablokowaniem 

stawów 

kręgosłupa 

lędźwiowego, 

stawu 

krzyżowo-biodrowego 

i 

skręceniem miednicy.

Zespół korzeniowy L4:

• występuje rzadziej niż pozostałe,
• ból promieniuje do:
 - przedniej powierzchni uda, 
 - do kolana 
 - do przedniej powierzchni goleni, 
 - kostki wewnętrznej 
 - czasami do przyśrodkowej strony palucha,
• w odpowiednim segmencie skórnym 
występuje wówczas osłabienie czucia,
• mogą wystąpić: osłabienie i zanik 
mięśnia czworogłowego uda,

Zespół korzeniowy L5:

• ból promieniuje do: 
- bocznej powierzchni uda 
- przednio-bocznej powierzchni goleni, 
- na grzbiet stopy i do palców, 
• występuje osłabienie czucia, 
• osłabieniu ulegają mięśnie: 
- prostownik długi palucha, 
- piszczelowy przedni, 
- prostownik krótki palców 
• pacjent ma problem ze staniem na piętach, 

• uszkodzenie korzeniowe najczęściej doprowadza do 

ciężkich porażeń, mylonych niekiedy  z porażeniem 
nerwu strzałkowego.

Zespół korzeniowy S1:

• objawia się bólem promieniującym do:
- tylno-bocznej powierzchni uda  i łydki, 
- do kostki bocznej,
- dalej  na boczny brzeg stopy, 
- do palców IV i V,
• osłabione są mięśnie: 
- strzałkowy, 
- trójgłowy łydki  
(pacjent ma trudności w staniu na palcach),
• osłabiony odruch ścięgna Achillesa oraz mięśnie 

pośladkowe.

Zespoły korzeniowe kończyn  

górnych:

• typowy  objaw  to 

bóle  karku 

oraz 

okolicy  łopatkowej

,    które  mogą 

poprzedzać  przez  wiele  lat  wystąpienie 
zespołu korzeniowego,

• bóle mogą być spowodowane 

nagłym 

obciążeniem,  szybkim  ruchem  głowy,  złą 
pozycja podczas snu,

• przeziębienie

  odgrywa  często  znaczącą 

rolę, zwłaszcza  ochłodzenie szyi i barków.

Objawy zespołu korzeniowego 

kończyn górnych:

• przymusowe, 

odruchowe  ustawienie 

kręgosłupa 

z 

przykurczem 

mięśni 

przykręgosłupowych,

• kręgosłup ustawia się w skłonie bocznym i 

lekkim  skręceniu  ku  stronie  przeciwnej   
uszkodzeniu korzeniowemu,

• lordoza szyjna ulega zmniejszeniu

, 

• ból  promieniuje 

do  górnej  części  klatki 

piersiowej 
i do okolicy łopatki,

• w  kończynach  górnych  obserwuje  się 

niekiedy 

dodatni  objaw  naciągania 

korzenia nerwowego

.

Zespół korzeniowy C6:

• ból  występuje 

po  stronie  promieniowej 

kończyny do kciuka i wskaziciela, niekiedy 
do palca III,

• w  tym  obszarze  występuje 

zaburzenie 

czucia powierzchownego

,

• występuje:

- osłabienie ruchu pronacji

, 

- odstająca łopatka

.

Zespół korzeniowy C7:

• ból biegnie środkiem 

powierzchni grzbietowej 

kończyny górnej do trzech 

środkowych palców ręki, 

a zwłaszcza do palca III, 

• w tym obszarze występuje 

osłabienie czucia

powierzchownego,

•  osłabieniu ulega: 

-

 mięsień trójgłowy

.

Zespół korzeniowy C8:

• ból  promieniuje  po  stronie  łokciowej 

do IV i V palca ręki, niekiedy do palca III,

• występuje: 

- osłabienie czucia powierzchownego, 

- osłabienie zgięcia palców, 
- uścisk dłoni staje się słabszy,
• niekiedy  obserwuje  się  zanik  drobnych 

mięśni dłoni.

SPLOT RAMIENNY

Splot ramienny

• zawiera 

nerwy 

zaopatrujące 

kończynę  górną  oraz  niektóre  mm. 
tułowia i szyi,

• jest  on  głównie  utworzony  przez 

gałęzie  przednie  czterech  dolnych 
nerwów 

szyjnych 

i  pierwszego  piersiowego,  gałęzie  te 
tworzą korzenie splotu,

• po  krótkim  przebiegu  korzenie  łączą 

się w pnie splotu : górny, środkowy i 
dolny.

Położenie

Pod względem położenia 

splot ramienny dzielimy 

na :

• część nadobojczykową

, 

do której należą jego 

gałęzie i pnie, znajduje 

się w trójkącie bocznym 

szyi,

• część podobojczykową

, 

leżącą w jamie pachowej.

Obszar unerwienia

• wszystkie 

mięśnie

  przyczepiające 

się do 

obręczy barkowej

: 

- mm. piersiowy większy i mniejszy, 

 m. zębaty przedni, 

- m. 

podobojczykowy, 

m. 

równoległoboczny,

- m.  dźwigacz  łopatki,  m.  najszerszy 

grzbietu,

- mm. dźwigacze żeber,

• na  szyi 

:  mm.  pochyłe,  m.  długi 

głowy  i  długi  szyi  oraz  mm. 
międzypoprzeczne przednie szyi

Porażenia

1. Porażenie 

całego 

splotu 

ramiennego:

• porażone 

wszystkie 

mięśnie

 

kończyny  górnej;  znieczulenie  w  jej 
obrębie,

• po 

pewnym 

czasie: 

zaniki 

porażonych 

mięśni 

i 

zmiany troficzne

 na kończynie.

Porażenia c.d.

2. Porażenie  części  nadobojczykowej 

splotu

• zespół 

górny 

(Erba 

– 

Duchenne’a):

(porażony  jest:  m.    naramienny,   
przednia  grupa  mm.  ramienia,  m. 
nadgrzebieniowy, m. obły mniejszy, m. 
odwracacz)
Kończyna  górna  zwisa  bezwładnie  w 
położeniu 

przywiedzionym 

i 

nawróconym.

Porażenia c.d.

• zespół dolny (Klumpkego):
(porażenie  mm.  przedramienia  i  palców  – 
czynność  zginaczy  jest  znacznie  bardziej 
upośledzona)
• zespół środkowy
(osłabienie prostowania w stawie łokciowym  
i  zmniejszenie  siły  mm.  prostowników  ręki  i 
palców, 

zaburzenia 

czucia: 

wąski 

pas 

niedoczulicy na przedramieniu i ręce)
3. Porażenie  części  podobojczykowej  splotu 

ramiennego.

NERWY MIĘDZYŻEBROWE

Nerwy międzyżebrowe

Obszar unerwienia (ruchowy):
Mięśnie klatki piersiowej:
• mm. międzyżebrowe: zewnętrznym pośredni 

oraz wewnętrzny,

• mm. poprzeczny klatki piersiowej.
Mięśnie brzucha:
• m. poprzeczny brzucha,
• m. skośny wewnętrzny i zewnętrzny brzucha,
• m. prosty brzucha,
• m. piramidowy. 

Obszar unerwienia (czuciowy):
• skóra  przedniej  i  bocznej  ściany 

tułowia,

• stawy żebrowo-kręgowe i żebra,
• opłucna,
• otrzewna ścienna.

Nerwy 

międzyżebrowe

Porażenie:

• jednostronne porażenie mięśni głębokich 

klatki  piersiowej  powoduje  skrzywienie 
kręgosłupa w stronę przeciwną,

• obustronne  porażenie  mm.  brzucha 

utrudnia 

utrzymanie 

tułowia 

w 

prawidłowym  położeniu,  przy  czym 
zwiększa    się  lordoza  lędźwiowa, 
uwypuklenie brzucha,

• uszkodzenie  tłoczni  brzusznej  utrudnia 

oddawanie moczu i stolca,

Porażenie c.d.

• przy  jednostronnym  porażeniu  mm. 

brzucha  pępek  w  czasie  skurczu  mięśni 
przesuwa 

się 

w bok w stronę zdrową,

• przy  porażeniu  dolnych  części  tych 

mięśni przesuwa się on ku górze,

• przecięcie  jednego  n.  międzyżebrowego 

nie 

wywołuje 

wyraźnych 

objawów, 

natomiast  przecięcie  trzech  lub  więcej 
prowadzi do zaniku mięśni, a czasami do 
uwypuklenia się ściany jamy brzusznej.

GAŁĘZIE KRÓTKIE 

SPOLOTU RAMIENNEGO

Nerwy krótkie splotu 

ramiennego

• Część nadobojczykowa splotu:
1. n. grzbietowy łopatki,
2. n. piersiowy długi,
3. n. nerw podobojczykowy, 
4. n. nadłopatkowy, 

Nerwy krótkie splotu 

ramiennego c.d.

• Część podobojczykowa splotu:
5. nn. 

piersiowe 

przyśrodkowy 

i 

boczny,

6. nn. podłopatkowe, 
7. n. piersiowo grzbietowy, 
8. n. pachowy.

Nerwy krótkie splotu 

ramiennego c.d.

Oprócz  wymienionych,  od  korzeni  splotu 
ramiennego 

odchodzą 

drobne 

nerwy 

zdążające do dolnych części głębokich mięśni 
szyi:

• pochyłego przedniego, 
• pochyłego środkowego, 
• pochyłego tylnego, 
• długiego szyi,
• długiego głowy,
• oraz mięśni międzypoprzecznych przednich. 

Nerw grzbietowy łopatki

Obszar unerwienia: 

• dolna część m. dźwigacza łopatki, 
• mm. równoległoboczne,
• niekiedy bierze udział w unerwieniu: 

- m. pochyłego środkowego, 
- m. zębatego przedniego, 
- m. zębatego tylnego górnego.

 Nerw grzbietowy łopatki c.d.

Porażenie:
• mm. równoległobocznych,
• niedowład m. dźwigacza łopatki:

- unoszenie  łopatki  i  przybliżanie  jej  do 

kręgosłupa jest osłabione,

- dolny  kąt  łopatki  sterczy  do  tyłu,  tworząc 

wyniosłość widoczną wyraźnie pod skórą.

 Nerw grzbietowy łopatki c.d.

Przy  próbie  czynnego  przybliżenia 
łopatki  do  kręgosłupa  przyśrodkowy 
brzeg  łopatki  przyjmuje  położenie 
skośne, 

przy 

czym 

jej 

kąt 

przyśrodkowy  leży  wówczas  znacznie 
bliżej  płaszczyzny  pośrodkowej  niż 
dolny.

 Nerw piersiowy długi

Obszar unerwienia:
• m. zębaty przedni.
Porażenie:
• m. zębaty przedni.
- obręcz  kończyny  górnej  jest  nieco 

przesunięta ku tyłowi,

- łopatka  nieznacznie  oddalona  od  klatki 

piersiowej

    (łopatka skrzydlata),
- 

odstawanie 

łopatki 

nasila 

się 

szczególnie    przy            odwodzeniu 
ramienia i zginaniu go ku przodowi.

 Nerw nadobojczykowy

Obszar unerwienia:
• m. podobojczykowy.
Porażenie:
• nie daje wyraźnych objawów,
• niekiedy 

po 

stronie 

porażonej 

niewielkie 

przesunięcie 

końca 

barkowego obojczyka ku przodowi. 

Nerw nadłopatkowy

Obszar unerwienia:

• m. nadgrzebieniowy i podgrzebieniowy

,

• bierze udział w unerwieniu: 
- stawu ramiennego, 
- stawu barkowo – obojczykowego.
Porażenie:
• zanik m. nadgrzebieniowego,
• zanik m. podgrzebieniowego, 
• osłabiony ruch obrotowy 
ramienia na zewnątrz.

Nerwy piersiowe:

przyśrodkowy i boczny

Obszar unerwienia:

• n. boczny:

- cz. obojczykowa 

m. piersiowego większego,

 

- górne odcinki jego cz. mostkowo – żebrowej.

• n. przyśrodkowy:
- dolne  odcinki  części  mostkowo  –  żebrowej  i 

część brzuszną tego mięśnia.

M.  piersiowy  mniejszy  jest  zaopatrywany 
przez  nerw  przyśrodkowy,  do  którego  dołącza 
się gałąź od nerwu bocznego.

Nerwy podłopatkowe

Obszar unerwienia:
• m. podłopatkowy,
• m. obły większy.
Porażenie:
• osłabienie ruchu obrotowego ramienia na zewnątrz,
• w pozycji spoczynkowej ramię jest nieco odwrócone.

Czynność  m.  podłopatkowego  może  być  zastąpiona 
przez  inne  mięśnie  obręczy  KD,  więc  porażenie  tych 
nerwów nie powoduje większych zaburzeń. 

Nerw piersiowo - 

grzbietowy

Obszar unerwienia:
• m. najszerszy grzbietu,
• częściowo m. podłopatkowy,
• niekiedy m. obły większy.
Porażenie:
• m. najszerszego grzbietu.
Ruchy 

przywodzenia, 

prostowania 

i 

obracania  ramienia  do  wewnątrz  ulegają 
znacznemu upośledzeniu.

Nerw pachowy

Obszar unerwienia:
• gałęzie  mięśniowe:  m.  obły  mniejszy,  m. 

naramienny

• gałęzie stawowe: zaopatrują staw co ramienny, 
• gałąź  międzyguzkowa:  okostna  bliższej  części 

kości ramiennej,

• n. skórny boczny ramienia: skóra nad boczną i 

tylną  częścią  m.  naramiennego,  skóra  tylne  i 
częściowo  bocznej  strony  ramienia  w  odcinku 
górnym.

Nerw pachowy c.d.

Porażenie: 
• m. 

naramiennego 

uniemożliwia 

niemal 

całkowicie obwodzenie w stawie ramiennym,

• porażenie  m.  obłego  mniejszego  nie  ma 

większego  znaczenia,  gdyż  jego  działanie  może 
być zastąpione przez inne mięśnie, 

• zaburzenia czucia pojawiające się w porażeniu 
n. pachowego obejmują głównie obszar skóry nad 
m. naramiennym. 

SPLOT LĘDŹWIOWY

Gałęzie krótkie splotu 

lędźwiowego

• gałęzie  krótkie,  czyli  mięśniowe 

odchodzą  bezpośrednio  z  korzeni 
splotu.

• zaopatrują: 

mm. między-poprzeczne boczne,
m. czworoboczny lędźwi,
m. lędźwiowy mniejszy.

Gałęzie długie splotu 

lędźwiowego (cd)

• sześć  gałęzi  tego  splotu  można 

podzielić  na  dwie  grupy  –  górną  i 
dolną,

• grupa  górna  stanowi  trzy  nerwy 

zaopatrujące  dolne  odcinki  mięśni 
brzucha, są to:

n. biodrowo - podbrzuszny,
n. biodrowo – pachwinowy,
n. płciowo – udowy.

Nerw biodrowo-

podbrzuszny

Obszar unerwienia (ruchowego):
• dolne odcinki mięśnia poprzecznego brzucha,
• m. skośnego wewnętrznego brzucha,
• m. skośnego zewnętrznego brzucha.

Obszar unerwienia (czuciowego):
• otrzewną ścienną i skórę  brzucha nad więzadłem 

pachwinowym i w okolicy łonowej.

Przecięcie  nerwu  powoduje  osłabienie  czucia  w 

okolicy

skóry, którą unerwia

.

Nerw biodrowo - 

pachwinowy

Obszar unerwienia (ruchowy):
• dolne  odcinki  mm.  poprzecznego, 

skośnego 

wewnętrznego 

i 

zewnętrznego brzucha.

Obszar unerwienia (czuciowy):
• otrzewna ścienna,
• skóra wzgórka łonowego, 
• skóra  przyśrodkowej  części  bruzdy 

pachwinowej i okolicy podpachwinowej.