akty normatywne powszechnie obowiązujące

mogą być adresowane do każdego podmiotu,
mogą wyznaczać im obowiązki, przyznawać uprawnienia, udzielać upoważnień,
zamknięty katalog źródeł prawa powszechnie obowiązującego wg konstytucji: 

konstytucja, ustawy, rozporządzenia z mocą ustawy, ratyfikowane umowy 
międzynarodowe, wtórne prawo UE, rozporządzenia wykonawcze, akty prawa 
miejscowego, układy zbiorowe pracy i inne porozumienia 

ustawa

akt normatywny parlamentu – zasada wyłączności parlamentu w uchwalaniu ustaw,
przyjmowany w specjalnej procedurze (tryb ustawodawczy),
o nieograniczonym zakresie przedmiotowym regulacji – wszystkie dziedziny spraw 

mogą być  regulowane ustawą,

o samoistnej mocy powszechnie wiążącej - nie potrzeba szczególnego upoważnienia do 

wydawania ustaw,

Materia ustawowa - zakres spraw, które mogą być uregulowane jedynie ustawą, a nie 

innym aktem normatywnym, np:

- prawa, wolności i obowiązki obywateli,
- kompetencje organów państwa
- podatki (nullum tributum sine lege)
- przestępstwa (nulum crimen sine lege)

akty normatywne o mocy ustawy

akt wydawany przez organy władzy wykonawczej,
regulujący sprawy zazwyczaj normowane przez ustawę,
zakres spraw możliwych do regulowania jest zazwyczaj ograniczony,
dopuszczalne w szczególnych okolicznościach
tzw. ustawodawstwo delegowane – dekrety z mocą ustawy, rozporządzenia z mocą 

ustawy

rozporządzenia z mocą ustawy (art. 234 Konstytucji):
wydaje Prezydent Rzeczypospolitej na wniosek Rady Ministrów,
jeżeli w czasie stanu wojennego Sejm nie może zebrać się na posiedzenie,
w zakresie i w granicach określonych w art. 228 ust. 3-5 Konstytucji,
podlegają zatwierdzeniu przez Sejm na najbliższym posiedzeniu,
mają charakter źródeł powszechnie obowiązującego prawa,
ogłaszane w Dzienniku Ustaw

umowy w prawie międzynarodowym

Artykuł 38 Statutu MTS.
1. Trybunał, którego zadaniem jest orzekać na podstawie prawa międzynarodowego w 

sporach, które będą mu przekazane, będzie stosował:

a)

konwencje międzynarodowe, bądź ogólne, bądź specjalne, ustalające reguły, 

wyraźnie uznane przez państwa spór wiodące;

b)

zwyczaj międzynarodowy, jako dowód istnienia powszechnej praktyki, przyjętej 

jako prawo;

c)

zasady ogólne prawa, uznane przez narody cywilizowane;

d)

z zastrzeżeniem postanowień artykułu 59, wyroki sądowe tudzież zdania 

najznakomitszych znawców prawa publicznego różnych narodów, jako środek 
pomocniczy do stwierdzania przepisów prawnych.

2. Postanowienie niniejsze nie stanowi przeszkody, aby Trybunał mógł orzekać ex 

aequo et bono, o ile strony na to zgadzają się.

umowy międzynarodowe w polskim systemie 
prawa wewnętrznego

Źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej są (...) 

ratyfikowane umowy międzynarodowe (...).

Umowy międzynarodowe ratyfikowane za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie są 

ogłaszane w trybie wymaganym dla ustaw. Zasady ogłaszania innych umów 
międzynarodowych określa ustawa.

Ratyfikowana umowa międzynarodowa, po jej ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw 

Rzeczypospolitej Polskiej, stanowi część krajowego porządku prawnego i jest 
bezpośrednio stosowana, chyba że jej stosowanie jest uzależnione od wydania 
ustawy. 

Umowa międzynarodowa ratyfikowana za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie ma 

pierwszeństwo przed ustawą, jeżeli ustawy tej nie da się pogodzić z umową. 

rokowania

Uzgodnienie treści, redakcja tekstu, zakończone parafowaniem przez pełnomocników 

prowadzących rokowania; oznacza, że tekst jest gotowy do podpisania

Minister kierujący działem administracji rządowej właściwy do spraw, których dotyczy 

umowa międzynarodowa, po uzgodnieniu projektu umowy i instrukcji negocjacyjnej z 
ministrem właściwym do spraw zagranicznych oraz z innymi zainteresowanymi 
ministrami, składa Prezesowi Rady Ministrów wniosek o udzielenie zgody na 
rozpoczęcie negocjacji umowy międzynarodowej.

Prezes Rady Ministrów wyznacza organ właściwy do prowadzenia negocjacji oraz 

określa zakres jego upoważnienia.

podpisanie

Forma wyrażenia zgody na związanie się umową, po podpisaniu państwo jest 

zobowiązane powstrzymać się o działań, które udaremniłyby przedmiot lub cel 
umowy, póki wyraźnie nie ujawni, że nie zamierza stać się stroną tej umowy.

Organ właściwy do prowadzenia negocjacji składa Radzie Ministrów, po uzgodnieniu z 

ministrem właściwym do spraw zagranicznych oraz innymi właściwymi ministrami, 
wniosek o udzielenie zgody na podpisanie umowy międzynarodowej i proponuje, w 
uzasadnionych przypadkach, treść zastrzeżeń strony polskiej do umowy 
wielostronnej.

Wniosek ten określa tryb związania umową międzynarodową Rzeczypospolitej Polskiej.
Rada Ministrów, w drodze uchwały, udziela zgody na podpisanie umowy 

międzynarodowej.

ratyfikacja/zatwierdzenie

Ostateczna zgoda na związanie się umową;

Ratyfikacji dokonuje Prezydent RP, podlegają jej umowy międzynarodowe, o których 

mowa w art. 89 ust. 1 i art. 90 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, oraz inne umowy 
międzynarodowe, które przewidują wymóg ratyfikacji albo ją dopuszczają, a 
szczególne okoliczności to uzasadniają;

umowa międzynarodowa, która nie podlega ratyfikacji, wymaga zatwierdzenia przez 

Radę Ministrów.

Związanie Rzeczypospolitej Polskiej umową międzynarodową może nastąpić również w 

drodze podpisania, wymiany not lub w inny sposób dopuszczony przez prawo 
międzynarodowe. W takim przypadku zatwierdzenie (którego dokonuje Rada 
Ministrów) jest dokonywane przez udzielenie zgody na podpisanie umowy 
międzynarodowej (zgoda uprzednia Rady Ministrów).

zgoda na ratyfikację

art 89 ust. 1 Konstytucji
Ratyfikacja przez Rzeczpospolitą Polską umowy międzynarodowej i jej wypowiedzenie 

wymaga uprzedniej zgody wyrażonej w ustawie, jeżeli umowa dotyczy: 

1) pokoju, sojuszy, układów politycznych lub układów wojskowych, 
2) wolności, praw lub obowiązków obywatelskich określonych w Konstytucji, 
3) członkostwa Rzeczypospolitej Polskiej w organizacji międzynarodowej, 
4) znacznego obciążenia państwa pod względem finansowym, 
5) spraw uregulowanych w ustawie lub w których Konstytucja wymaga ustawy. 

art. 91 ust. 3 Konstytucji   Jeżeli wynika to z ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską 

umowy konstytuującej organizację międzynarodową, prawo przez nią stanowione jest 
stosowane bezpośrednio, mając pierwszeństwo w przypadku kolizji z ustawami.

art. 288 TFUE (art. 249 TWE)
W celu wykonania swych zadań oraz na warunkach przewidzianych w niniejszym 

Traktacie, Parlament Europejski wspólnie z Radą, Rada i Komisja uchwalają 
rozporządzenia i dyrektywy, podejmują decyzje, wydają zalecenia i opinie.

Rozporządzenie ma zasięg ogólny. Wiąże w całości i jest bezpośrednio stosowane we 

wszystkich Państwach Członkowskich.

Dyrektywa wiąże każde Państwo Członkowskie, do którego jest kierowana, w 

odniesieniu do rezultatu, który ma być osiągnięty, pozostawia jednak organom 
krajowym swobodę wyboru formy i środków.

Decyzja wiąże w całości adresatów, do których jest kierowana.
Zalecenia i opinie nie mają mocy wiążącej.

akty wykonawcze

akty normatywne wydawane przez organy władzy wykonawczej
mogą być wydawane tylko na podstawie upoważnienia zawartego w ustawie - tzn. 

mają charakter niesamoistny

więzy z ustawą o charakterze:
kompetencyjnym (akty są wydawane wtedy, gdy ustawa do tego upoważnia)
funkcjonalnym (akty są związane z treścią ustawy, służą do jej wykonania)

Rozporządzenia wykonawcze
- wydawane przez organy wskazane w Konstytucji,
- na podstawie szczegółowego upoważnienia zawartego w ustawie,
- w celu jej wykonania (charakter wykonawczy w stosunku do ustaw rozporządzenia)
- ogłaszane w Dzienniku Ustaw

Upoważnienie powinno określać:
- organ właściwy do wydania rozporządzenia,
- zakres spraw przekazanych do uregulowania,
- wytyczne dotyczące treści aktu.
Organ upoważniony do wydania rozporządzenia nie może przekazać swoich kompetencji do 

wydawania rozporządzenia innemu organowi (zakaz sub subdelegacji)

upoważnienie ustawowe fakultatywne - jeżeli rozstrzygnięcie co do tego, czy i kiedy wydać 

rozporządzenie, pozostawia się organowi upoważnianemu,

"..... (nazwa organu) może określić, w drodze rozporządzenia, ...."
upoważnienie ustawowe obligatoryjne - jeżeli do funkcjonowania ustawy jest niezbędne 

wydanie rozporządzenia

".... (nazwa organu) określi, w drodze rozporządzenia, ....."
przepis upoważniający formułuje się w jednym artykule tak, aby można było powołać go jako 

podstawę prawną wydania rozporządzenia

organ uprawniony

organy wskazane w Konstytucji:
- Prezydent RP (142 ust. 1)
- Rada Ministrów (146 ust. 4 pkt 2)
- Prezes Rada Ministrów (148 pkt 3)
- ministrowie kierujący działami administracji rządowej (149 ust. 2)
- przewodniczący określonych w ustawach komitetów (149 ust. 3)
- KRRiT (213 ust. 2)
Organ właściwy do wydania rozporządzenia określa się pełną nazwą tego organu, 

zgodną z aktem o jego utworzeniu.

Jeżeli rozporządzenie ma wydać minister, wskazuje się go jako ministra właściwego do 

spraw określonych nazwą działu administracji rządowej, którym kieruje, ustaloną w 
art. 5 ustawy z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej, z wyjątkiem 
Ministra Obrony Narodowej i Ministra Sprawiedliwości, których wskazuje się ich 
nazwami własnymi. (§ 64 rozporządzenia ws. zasad techniki prawodawczej)

zakres spraw przekazanych do uregulowania

zakres spraw przekazywanych do uregulowania w rozporządzeniu określa się w sposób 

precyzyjny;

określenie tych spraw nie może być ogólnikowe, w szczególności przez posłużenie się 

zwrotem: "...... określi szczegółowe zasady .....";

zakaz interpretacji rozszerzającej upoważnienie ustawowego
aspekt przedmiotowy;

w rozporządzeniu zamieszcza się tylko przepisy regulujące sprawy przekazane do 

unormowania w przepisie upoważniającym (upoważnieniu ustawowym).

w rozporządzeniu nie zamieszcza się przepisów niezgodnych z ustawą upoważniającą 

lub z innymi ustawami i ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi, chyba że 
przepis upoważniający wyraźnie na to zezwala.

w rozporządzeniu nie powtarza się przepisów ustawy upoważniającej oraz przepisów 

innych aktów normatywnych.

wytyczne dot. treści

aspekt treściowy
wskazówki wyznaczające treść rozporządzenia lub sposób ukształtowania jego treści;
stopień szczegółowości wytycznych powinien być dostosowany do rodzaju spraw 

przekazywanych do uregulowania w rozporządzeniu;

wytyczne powinny być bardziej szczegółowe, gdy przekazywane sprawy dotyczą 

sytuacji prawnej obywateli.

w wytycznych można wskazać w szczególności:
1)

rozstrzygnięcia, których nie wolno przewidzieć w rozporządzeniu;

2)

granice, w jakich muszą zmieścić się rozstrzygnięcia rozporządzenia;

3)

wymagania, jakim mają odpowiadać rozwiązania przyjęte w rozporządzeniu;

4)

cele, jakie mają zostać osiągnięte przez rozporządzenie;

5)

okoliczności, jakie należy uwzględnić, tworząc rozporządzenie;

akty prawa miejscowego stanowionego przez 
gminę

ustanawia je rada gminy w formie uchwały (zasada)
obowiązują na obszarze gminy (całości lub części)
ustanawiane na podstawie upoważnień ustawowych 
organy gminy mogą wydawać akty prawa miejscowego w szczególności w zakresie:
- wewnętrznego ustroju gminy oraz jednostek pomocniczych,
- organizacji urzędów i instytucji gminnych,
- zasad zarządu mieniem gminy,
- zasad i trybu korzystania z gminnych obiektów i urządzeń użyteczności publicznej.
Rada gminy może wydawać przepisy porządkowe, jeżeli jest to niezbędne dla ochrony 

życia lub zdrowia obywateli oraz dla zapewnienia porządku, spokoju i bezpieczeństwa 
publicznego.

W przypadku niecierpiącym zwłoki przepisy porządkowe może wydać wójt, w formie 

zarządzenia (zarządzenie to podlega zatwierdzeniu na najbliższej sesji rady gminy; 
traci  moc w razie odmowy zatwierdzenia bądź nieprzedstawienia do zatwierdzenia 
na najbliższej sesji rady)

akty prawa miejscowego stanowione przez 
powiat

rada powiatu stanowi akty prawa miejscowego obowiązujące na obszarze powiatu,
na podstawie i w granicach upoważnień zawartych w ustawach,
w formie uchwały (jeżeli ustawa upoważniająca do wydania aktu nie stanowi inaczej),
akty prawa miejscowego stanowione są w szczególności w sprawach:
- wymagających uregulowania w statucie,
- porządkowych,
- szczególnego trybu zarządzania mieniem powiatu,
- zasad i trybu korzystania z powiatowych obiektów i urządzeń użyteczności publicznej,

akty prawa miejscowego stanowione przez 
powiat

w szczególnie uzasadnionych przypadkach, rada powiatu może wydawać powiatowe 

przepisy porządkowe, jeżeli jest to niezbędne do ochrony życia, zdrowia lub mienia 
obywateli, ochrony środowiska naturalnego albo do zapewnienia porządku, spokoju i 
bezpieczeństwa publicznego, o ile przyczyny te występują na obszarze więcej niż 
jednej gminy,

powiatowe przepisy porządkowe, w przypadkach niecierpiących zwłoki, może wydać 

zarząd (podlegają zatwierdzeniu na najbliższej sesji rady powiatu; tracą  moc w razie 
nieprzedłożenia ich do zatwierdzenia lub odmowy zatwierdzenia)

akty prawa miejscowego podpisuje niezwłocznie po ich uchwaleniu przewodniczący 

rady powiatu i kieruje do publikacji,

starosta przesyła przepisy porządkowe do wiadomości organom wykonawczym gmin 

położonych na obszarze powiatu i starostom sąsiednich powiatów następnego dnia 
po ich ustanowieniu.

akty prawa miejscowego stanowione przez 
samorząd województwa

sejmik województwa stanowi akty prawa miejscowego obowiązujące na obszarze 

województwa lub jego części,

na podstawie upoważnień udzielonych w  ustawach i w ich granicach,
przyjęte przez sejmik województwa akty prawa miejscowego podpisuje -  niezwłocznie 

po ich uchwaleniu - przewodniczący sejmiku województwa  i kieruje je do publikacji w 
wojewódzkim dzienniku urzędowym

terenowe organy administarcji rządowej

Administracja zespolona i niezespolona
Wojewoda jako zwierzchnik rządowej administracji zespolonej w województwie:
1) kieruje nią i koordynuje jej działalność;
2) kontroluje jej działalność;
3) zapewnia warunki skutecznego jej działania;
4) ponosi odpowiedzialność za rezultaty jej działania.

Organami niezespolonej administracji rządowej są terenowe organy administracji 

rządowej podporządkowane właściwemu ministrowi lub centralnemu organowi 
administracji rządowej, m.in.:

dowódcy okręgów wojskowych; dyrektorzy izb celnych i naczelnicy urzędów celnych; 

dyrektorzy izb skarbowych, naczelnicy urzędów skarbowych, dyrektorzy urzędów 
kontroli skarbowej; dyrektorzy okręgowych urzędów górniczych; dyrektorzy 
regionalnych zarządów gospodarki wodnej; dyrektorzy urzędów morskich; dyrektorzy 
urzędów statystycznych;  dyrektorzy urzędów żeglugi śródlądowej; graniczni i 
powiatowi lekarze weterynarii; komendanci oddziałów Straży Granicznej.

akty prawa miejscowego tworzone przez 
terenowe organy administracji rządowej

wojewoda oraz organy administracji niezespolonej stanowią akty prawa miejscowego 

obowiązujące na obszarze województwa lub jego części,

na podstawie i w granicach upoważnień zawartych w ustawie,
wojewoda może wydawać rozporządzenia porządkowe, jeżeli jest to niezbędne do 

ochrony życia, zdrowia lub mienia oraz do zapewnienia porządku, spokoju i 
bezpieczeństwa publicznego.

rozporządzenie porządkowe wojewoda przekazuje niezwłocznie Prezesowi Rady 

Ministrów, marszałkowi województwa, starostom, prezydentom miast, burmistrzom i 
wójtom, na których terenie rozporządzenie ma być stosowane,

Prezes Rady Ministrów uchyla, w trybie nadzoru, akty prawa miejscowego, w tym 

rozporządzenia porządkowe, ustanowione przez wojewodę lub organy administracji 
niezespolonej, jeżeli są one niezgodne z ustawami lub aktami wydanymi w celu ich 
wykonania, a także może je uchylać z powodu niezgodności z polityką rządu lub 
naruszenia zasad rzetelności i gospodarności.

akty o charakterze wewnętrznym

Podstawowym kryterium wyróżnienia jest zakres podmiotowy regulacji aktu o 

charakterze wewnętrznym: w żadnym wypadku nie może on dotyczyć jakichkolwiek 
podmiotów, które nie są organizacyjnie podległe organowi wydającemu taki akt.

art. 93 Konstytucji – ogólny i bezwzględnie wiążący model dla wszystkich aktów o 

charakterze wewnętrznym (wyrok TK z 1 grudnia 1998 r., K. 21/98):

może obowiązywać tylko jednostki organizacyjnie podległe organowi wydającemu ten 

akt (art. 93 ust. 1),

może być wydany tylko na podstawie ustawy (art. 93 ust. 2),
podlega kontroli co do jego zgodności z powszechnie obowiązującym prawem (art. 93 

ust. 3),

żaden nie może stanowić podstawy decyzji wobec obywateli, osób prawnych oraz 

innych podmiotów (art. 93 ust. 2).

“organizacyjna podległość”

rozumieć szerzej niż "hierarchiczne podporządkowanie" w znaczeniu przyjętym w 

prawie administracyjnym - także jako więź ustrojowo-prawna - jak w relacjach między 
NIK a Sejmem. (wyrok TK z 1 grudnia 1998 r., K. 21/98)

obejmuje również podległość funkcjonalną – ograniczoną do sytuacji, gdy podmiotem 

jest konstytucyjna instytucja (np. Narodowy Bank Polski), zaś przedmiotem 
konstytucyjnie określone zadania publiczne (wyrok TK z 28 czerwca 2000 r., K. 25/99)

podległość funkcjonalna

Przedmiotem badań Trybunału Konstytucyjnego w wyroku z 28 czerwca 2000 r., K. 

25/99 był charakter uchwał Rady Polityki Pieniężnej i zarządu Narodowego Banku 
Polskiego wydawanych w celu realizacji konstytucyjnych zadań Narodowego Banku 
Polskiego.

Z Konstytucji wynika, że NBP nie posiada kompetencji prawotwórczych do wydawania 

aktów normatywnych powszechnie obowiązujących.

art 227 ust 1 Konstytucji: Centralnym bankiem państwa jest Narodowy Bank 

Polski. Przysługuje mu wyłączne prawo emisji pieniądza oraz ustalania i realizowania 
polityki pieniężnej. Narodowy Bank Polski odpowiada za wartość polskiego pieniądza. 
„ustalanie” polityki pieniężnej - oznacza określanie pewnych norm i reguł 
oddziaływania na gospodarkę w celu osiągania założonych rezultatów. Polega ono z 
reguły na korzystaniu z instrumentów klasycznych (finansowych i ekonomicznych), 
jednakże niejednokrotnie może wymagać władczej ingerencji, a więc instrumentów 
bezpośrednich; jeżeli bowiem NBP jest konstytucyjnie władny do "ustalania", 
rozumianego jako określanie pewnych reguł lub norm, to z tego wynika, że te 
podmioty, które uczestniczą w określonym obrocie bankowym, powinny zachować się 
w sposób odpowiadający tym regułom (normom).

podległość funkcjonalna - cd

Brak konstytucyjnej legitymacji NBP do stanowienia norm powszechnie obowiązujących 

wymaga dokonania analizy dotyczącej formy takich władczych działań NBP pod 
kątem spełniania przez nich kryteriów aktów normatywnych o charakterze 
wewnętrznym.
Normy aktu wewnętrznego nie mogą być adresowane do jednostki, czy jej 
organizacji, ani też nie mogą kształtować sytuacji prawnej podmiotu spoza układu 
organizacyjnego podległego organowi wydającemu akt. Realizowanie normy 
wewnętrznej nie może mieć refleksu w stosunku do obywatela i jego organizacji, bo 
nie może upoważniać ani zobowiązywać jednostki podporządkowanej organowi 
wydającemu dany akt (jako adresata normy wewnętrznej) do bezpośredniego 
oddziaływania na zachowania obywateli.
Pojawiły się wątpliwości, czy szersze rozumienie "organizacyjnej podległości", 
dopuszczone przez Trybunał w wyroku w sprawie NIK (K. 21/98), można odnieść także 
do różnorakich, w tym funkcjonalnych, powiązań jakie występują między NBP i innymi 
bankami. Banki komercyjne są prawnie samodzielnymi podmiotami, posiadają 
osobowość prawną i samodzielnie prowadzą gospodarkę finansową. Ani konstytucja, 
ani ustawy nie nakładają na banki komercyjne obowiązku współdziałania z NBP w 
realizacji polityki pieniężnej państwa. 

podległość funkcjonalna - cd

Z faktu wyznaczenia przez konstytucję NBP zadań w zakresie ustalania i realizacji polityki 
pieniężnej nie wynika "organizacyjna podległość" temu bankowi innych banków. Kompetencji 
i obowiązków związanych z tego rodzaju podległością nie można bowiem domniemywać. I 
choć relacje między NBP i innymi bankami mają niewątpliwie charakter funkcjonalnej 
zależności, to jednak może budzić wątpliwości, czy w sytuacji gdy treścią zarządzeń lub 
uchwał organów NBP będzie "ustalanie i realizowanie polityki pieniężnej", będą one miały 
charakter wewnętrznie wiążący dla uczestników obrotu prawnego.
Przyjęcie, że tego rodzaju funkcjonalne zależności jakie występują między NBP a innymi 
bankami odpowiadają konstytucyjnemu pojęciu "organizacyjnej podległości" mogłoby 
prowadzić do sytuacji, w której niemożliwe stałoby się odróżnienie "jednostek organizacyjnie 
podległych" organom wydającym akty o charakterze wewnętrznym od jakichkolwiek innych 
rodzajów relacji występujących między dowolnymi podmiotami a tymi organami. Tym samym 
nie można by odróżnić sytuacji, w których organy te byłyby upoważnione do wydawania 
aktów o charakterze wewnętrznym od sytuacji, w których nie mielibyśmy do czynienia z tego 
rodzaju upoważnieniem. W praktyce oznaczałoby to, że zawsze kiedy jakieś podmioty łączy z 
organem państwa (lub podmiotem wykonującym zadania publiczne) nawet szeroko 
rozumiana zależność funkcjonalna, a we współczesnym świecie trudno sobie wyobrazić 
sytuacje, w których zależność taka w ogóle nie występuje, organ może kierować do tych 
podmiotów wiążące je akty normatywne o charakterze wewnętrznym.

podległość funkcjonalna - cd

Szczegółowa analiza zakwestionowanej uchwały RPP i Zarządu NBP pozwoliła 

Trybunałowi uznać za akty prawa wewnętrznego w ramach wyróżnionego w doktrynie 
systemu prawa bankowego. 
Wiodąca rola banku centralnego jako banku banków powoduje, że mimo 
samodzielności i formalnej niezależności banków komercyjnych, w zakresie polityki 
pieniężnej są one poddane zależności, pozwalającej na określenie jej funkcjonalną 
podległością. Podległość organizacyjna powinna być rozumiana szerzej, a więc 
również jako obejmująca podległość funkcjonalną. Dostrzegając niebezpieczeństwo 
"rozchwiania" konstytucyjnej koncepcji prawa wewnętrznego, Trybunał ogranicza 
możliwość takiej interpretacji do specyficznej sytuacji, gdy mianowicie podmiotem 
jest konstytucyjna instytucja - Narodowy Bank Polski, zaś przedmiotem konstytucyjnie 
określone zadania publiczne. Tylko więc spełnienie łącznie obu przesłanek, 
podmiotowej i przedmiotowej, pozwala na przyjęcie ich jako kryteriów podległości 
organizacyjnej do wydawania aktów normatywnych o wewnętrznym charakterze.

więź ustrojowo-prawna

Art 202 ust. 2 Konstytucji: Najwyższa Izba Kontroli podlega Sejmowi.

Podległość ta rozumiana jest jako więź ustrojowo-prawna, w której podmioty 
organizacyjnie nadrzędne mogą ingerować w przedmiotowo i konstytucyjnie 
określonym zakresie, w działania podmiotów podporządkowanych w każdej fazie i w 
zakresie, za pomocą dowolnie dobranych dla danej sytuacji środków. Stosunek 
podległości występuje przede wszystkim między NIK a Sejmem i demonstruje się 
najpełniej w jego funkcji kontrolnej. Istota funkcji kontrolnej Sejmu polega na tym, że 
występuje on w całym swym politycznym zróżnicowaniu wobec innych organów, 
zwłaszcza Rady Ministrów. W wymiarze ustrojowym oznacza to, iż NIK wypełnia swe 
zadania kontrolne na rzecz i pod nadzorem Sejmu. Trybunał zwraca uwagę, że 
wymieniona norma konstytucyjna posługuje się zwrotem językowym "podlega" dla 
określenia wzajemnej relacji obu organów państwowych. Podobnym zwrotem 
"podległe" charakteryzującym podmioty upoważnione do stanowienia aktów prawa o 
charakterze wewnętrznym posługuje się art. 93 ust. 1 konstytucji.

więź ustrojowo-prawna - cd

Użycie przez ustawodawcę konstytucyjnego tego samego pojęcia dla 

scharakteryzowania wzajemnej relacji "podległości" między organami państwowymi 
dowodzi, że ustrojodawca zakłada, że konstytucyjne stosunki między Sejmem i NIK są 
reglamentowane w drodze aktów o charakterze wewnętrznym. Artykuł 93 konstytucji 
dopuszcza zatem wydawanie przez Sejm, bądź na podstawie wyraźnego 
upoważnienia ustawowego, przez Marszałka Sejmu aktów o charakterze 
wewnętrznym odnoszących się do NIK, o ile tylko spełnione zostaną pozostałe 
warunki z art. 93 konstytucji, tzn. wymóg podstawy ustawowej, nakaz zgodności z 
prawem powszechnie obowiązującym i zakaz traktowania takiego aktu jako podstawy 
decyzji adresowanych do podmiotów zewnętrznych.

Trybunał uznał, że kryterium "organizacyjnej podległości", o którym mowa w art. 93 

ust. 1, a od spełnienia którego zależy dopuszczalność stanowienia aktów prawa 
wewnętrznego, należy rozumieć szerzej niż "hierarchiczne podporządkowanie" w 
znaczeniu przyjętym w prawie administracyjnym. W tym ostatnim pojęcie 
"hierarchicznego podporządkowania" wyraża jednostronną zależność organu niższego 
stopnia od organu stopnia wyższego lub podmiotu podległego od podmiotu 
zwierzchniego. Na tę zależność składają się dwa elementy: zależność osobowa i 
zależność służbowa.

więź ustrojowo-prawna - cd

Zależność osobowa rozpoczyna się z chwilą nawiązania stosunku pracy osoby pełniącej 

funkcje organu, a kończy w momencie jego ustania. Niekiedy rozszerza się pojęcie 
zależności osobowej przez włączenie do niej dyspozycyjności pracownika. Zależność 
osobowa łączy się ściśle z zależnością służbową. Podległość służbowa w systemie 
hierarchicznego podporządkowania wyraża się w możliwości wydawania poleceń 
służbowych przez organ wyższy organowi niższemu. Kierowanie organem niższym w 
obrębie zależności służbowej odbywa się za pomocą aktów dwojakiego rodzaju: 
aktów generalnych (okólników, wytycznych, instrukcji, zarządzeń) oraz aktów 
indywidualnych (poleceń służbowych). Stosunek organizacyjny, wyrażający się w 
hierarchicznym podporządkowaniu, jest stosunkiem miedzy organami administracji 
publicznej. Jego treść podobna jest do treści stosunków powstających między 
pracownikami urzędów a ich zwierzchnikami służbowymi. Trybunał przyjmując szersze 
rozumienie "organizacyjnej podległości", polegające na uznaniu, że może ona 
obejmować, poza "hierarchicznym podporządkowaniem" w znaczeniu przyjętym w 
prawie administracyjnym, także więź ustrojowo-prawną, odwołał się do takich relacji 
między NIK a Sejmem, w których podległość ta została wprost ustalona w konstytucji.