Zarządzanie Środowiskiem

Wykład 3

 

Normy serii ISO 14000

Ocena aspektów środowiskowych 

 

Politechnika Opolska

Wydział Mechaniczny

 

 Istotność oceny aspektów środowiskowych

2

O

d

w

o

ła

n

ia

 d

o

 o

ce

n

y

 a

sp

e

kt

ó

w

 

śr

o

d

o

w

is

ko

w

y

ch

 w

 s

y

st

e

m

ie

 z

a

rz

ą

d

za

n

ia

 

śr

o

d

o

w

is

ko

w

e

g

o

O

d

w

o

ła

n

ia

 d

o

 o

ce

n

y

 a

sp

e

kt

ó

w

 

śr

o

d

o

w

is

ko

w

y

ch

 w

 s

y

st

e

m

ie

 z

a

rz

ą

d

za

n

ia

 

śr

o

d

o

w

is

ko

w

e

g

o

Ustalenie polityki środowiskowej

Ustalenie polityki środowiskowej

Identyfikacja wymagań prawnych i innych

Identyfikacja wymagań prawnych i innych

Identyfikacja potrzeb szkoleniowych i wykazu 

personelu,  którego praca może mieć wpływ na 

środowisko

Identyfikacja potrzeb szkoleniowych i wykazu 

personelu,  którego praca może mieć wpływ na 

środowisko

Ustalenie procedur przepływu informacji

Ustalenie procedur przepływu informacji

Weryfikacja zasad sterowania operacyjnego

Weryfikacja zasad sterowania operacyjnego

Monitorowanie samych aspektów oraz operacji z 

nimi związanych

Monitorowanie samych aspektów oraz operacji z 

nimi związanych

Ustalenie programu auditów środowiskowych

Ustalenie programu auditów środowiskowych

 Ocena aspektów środowiskowych

6

Norma PN-ISO 14004  (Ogólne wytyczne dotyczące zasad, systemów i technik 
wspomagających)

4.4.2   Identyfikacja i ocena aspektów środowiskowych

Z punktu widzenia środowiskowego, należy rozważyć następujące zagadnienia:

 skalę wpływu,
 dotkliwość wpływu,
 prawdopodobieństwo wystąpienia wpływu,
 czas trwania wpływu.

Istotne jest również, aby z punktu widzenia organizacji określić:
 możliwe oddziaływanie przepisów prawnych,
 trudności dokonania zmiany wpływu,
 koszty dokonania zmiany wpływu,
 wpływ zmiany na inne działania i procesy,
 sprawy dotyczące zainteresowanych stron,
 wpływ na społeczny odbiór organizacji.

Norma PN-ISO 14001

 Ocena aspektów środowiskowych

3

Przegląd 

środowisko

wy

Przegląd 

środowisko

wy

Ocena kryterialna

1. Kryteria zasadnicze

(konieczne do rozpatrzenie 

niezależnie od rodzaju 

prowadzonej działalności)

2. Kryteria indywidualne

(bezpośrednio wynikające 

z charakteru prowadzonej 

działalności)

Ocena kryterialna

1. Kryteria zasadnicze

(konieczne do rozpatrzenie 

niezależnie od rodzaju 

prowadzonej działalności)

2. Kryteria indywidualne

(bezpośrednio wynikające 

z charakteru prowadzonej 

działalności)

 Przegląd środowiskowy

4

Zakres przeglądu /zgodnie z Ustawą Prawo Ochrony Środowiska/

1. Opis stanu faktycznego obejmujący:
rodzaj, wielkość i usytuowanie instalacji wraz z informacją o jej stanie 
technicznym, powierzchnię zajmowanego terenu lub obiektu 
budowlanego, rodzaj technologii, istniejące w sąsiedztwie lub 
bezpośrednim zasięgu oddziaływania instalacji obiekty mieszkalne i 
użyteczności publicznej oraz zabytki i obszary chronione.
2. Określenie oddziaływania na środowisko instalacji, w tym 
również w przypadku wystąpienia poważnej awarii przemysłowej.
3. Opis działań mających na celu zapobieganie i ograniczanie 
oddziaływania na środowisko.
4. Porównanie wykorzystywanej technologii z technologią 
spełniającą wymagania określone w artykule 143 ustawy POŚ. Czy 
uwzględniono?:
- stosowanie substancji o małym potencjale zagrożeń;
- efektywne wytwarzanie oraz wykorzystanie energii;
- zapewnienie racjonalnego zużycia wody, paliw i innych surowców oraz 
materiałów;
- stosowanie technologii bezodpadowych i małoodpadowych oraz 
możliwość odzysku powstających odpadów;
- rodzaj, zasięg oraz wielkość emisji;
- wykorzystywanie porównywalnych procesów i metod, które zostały 
skutecznie zastosowane w skali przemysłowej;
- postęp naukowo-techniczny.

 Przegląd środowiskowy

5

5. Wskazanie, czy dla instalacji konieczne jest:

-  ustanowienie obszaru ograniczonego użytkowania, określenie granic 

takiego obszaru,

-  ograniczeń w zakresie przeznaczenia terenu,

-  wymagań technicznych dotyczących obiektów budowlanych i 

sposobów korzystania z nich;

6. Zwięzłe streszczenie w języku niespecjalistycznym informacji 
zawartych w przeglądzie;

7. Nazwisko osoby lub osób sporządzających przegląd.

 Przegląd środowiskowy

5

Można również dokonać przeglądu 

środowiskowego 

w formie listy kontrolnej

 Przegląd środowiskowy

5

 Przegląd środowiskowy

5

 Przegląd środowiskowy

5

 Przegląd środowiskowy

5

 Przegląd środowiskowy

5

 Przegląd środowiskowy

5

 Przegląd środowiskowy

5

 Przegląd środowiskowy

5

 Przegląd środowiskowy

5

 Przegląd środowiskowy

5

 Przegląd środowiskowy

5

 Ocena kryterialna

7

Ilość i rodzaj emitowanych do środowiska zanieczyszczeń i wytwarzanych 

odpadów

• Porównanie ze wskaźnikami branżowymi zawartymi w dokumentach referencyjnych 
• Zakwalifikowanie do grup substancji czy odpadów niebezpiecznych

Wymagania prawne i inne

• Wynika dwóch punktów normy ISO 14001 (4.2 Polityka środowiskowa i 4.3.2 Wymagania prawne i 

inne)

• Kontrowersyjna interpretacja: „skoro ustalono prawnie wymóg związany z danym aspektem bądź 

wpływem środowiskowym to jest on już z tego powodu znaczący” 

Miejsce występowania wpływów środowiskowych

• Wskazanie wagi miejsca uwolnienia substancji oraz sposobu jej uwalniania
• Zależność poziomu trudności ograniczania emisji od miejsca jej wystąpienia (rozszczelnienie cysterny 

na drodze jest bardziej niebezpieczne niż w hali przeładunkowej) 

Częstotliwość występowania emisji do środowiska

• Określenie współczynników periodyczności i ciągłości emisji

Rodzaje awarii i incydentów środowiskowych

• Wskazanie  istotności miejsc potencjalnych awarii i incydentów oraz poziomu trudności usuwania 

powstałych aspektów środowiskowych

Zużycie surowców i energii

• Porównanie ze wskaźnikami branżowymi zawartymi w dokumentach referencyjnych
• Określenie stopnia oddziaływania surowców i sposobów konwersji energii na środowisko 

Koszty związane z aspektami środowiskowymi

• Całkowite koszty wynikające z istnienia aspektów środowiskowych
• Konieczne określenie dopuszczalnej kwoty kosztów podczas normalnej pracy instalacji
• Np. opłaty za korzystanie ze środowiska, koszty postępowania z odpadami, koszty eksploatacji 

urządzeń ochrony środowiska, monitoringu środowiska i zużycia energii, szkoleń personelu

Kryteria zasadnicze

 Ocena kryterialna

8

Czynniki związane z zainteresowanymi stronami

• Uwzględnienie: wymagań pracowników, klientów, sąsiadów (w tym skarg, 

reklamacji, zgłoszeń, itp), strategii zarządu firmy, wiedzy na temat 

otoczenia  

Kolejność występowania czynnika

• Analiza możliwości transferu uwolnień zanieczyszczeń
• Rozszerzenie kryterium zasadniczego o parametr zmiany czasu emisji i 

miejsca emisji

Krotność emisji

• Stosunek ilości emitowanych zanieczyszczeń lub wytwarzanych odpadów do 

ilości określonej w wymaganiach prawnych i innych

Prawdopodobieństwo wystąpienia awarii i czas reakcji na zaistniałe 

incydenty

• Zastosowanie metod szacowania ryzyka wystąpienia awarii
• Opracowanie scenariuszy awarii dla każdego prawdopodobnego incydentu 

wraz z  określeniem stopnia trudności wykonania procedury przypisanej 

danemu incydentowi 

• Charakterystyka czasowa awarii (wskaźnik /czas reakcji , czas identyfikacji 

źródła awarii, czas usunięcia przyczyn, czas usunięcie wpływów 

środowiskowych)

Kryteria indywidualne

 Ocena kryterialna – metody oceny ryzyka

9

Prawdopodobieństw

o wystąpienia 

zdarzenia (w 

niektórych 

przypadkach 

częstotliwość 

wystąpienia)

Prawdopodobieństw

o wystąpienia 

zdarzenia (w 

niektórych 

przypadkach 

częstotliwość 

wystąpienia)

Prawdopodobne 

skutki lub 

dotkliwość 

zdarzenia

Prawdopodobne 

skutki lub 

dotkliwość 

zdarzenia

O

ce

n

a

 

ry

zy

ka

O

ce

n

a

 

ry

zy

ka

Przy analizie oceny ryzyka pomocne są informacje zawarte w 

normach serii PN-N-18000 „Systemy zarządzania 

bezpieczeństwem i higieną pracy”

 a w szczególności PN-N-18002 „Ocena ryzyka zawodowego”

 Ocena kryterialna – metody oceny ryzyka

10

Prawdopodobie

ństwo 

wystąpienia

małe

małe

wysokie

wysokie

małe

małe

wysokie

wysokie

Konsekwencje 

zdarzenia

małe

małe

małe

małe

poważne

poważne

poważne

poważne

Poziom istotności 

ryzyka

niski

niski

średni

średni

duży

duży

bardzo 

duży

bardzo 

duży

Opisowa metoda oceny ryzyka

Opisowa metoda oceny ryzyka

 Ocena kryterialna – metody oceny ryzyka

11

Punktowa metoda oceny ryzyka

Wprowadzony klucz punktowy dotyczący istotności poziomu zdarzenia

Punktowa metoda oceny ryzyka

Wprowadzony klucz punktowy dotyczący istotności poziomu zdarzenia

1 

pun

kt

mał

a

1 

pun

kt

mał

a

2 punkty 

średnia

2 punkty 

średnia

3 punkty 

duża

3 punkty 

duża

4 punkty

bardzo duża

4 punkty

bardzo duża

 Ocena kryterialna – metody oceny ryzyka

12

Ryzyko wystąpienia/częstotliwość 

• 1 – małe
• 2 – średnie
• 3 – duże

Dotkliwość wpływu

• 1 – mała
• 2 – duża
• 5 – wpływ bezpośredni na zdrowie ludzi, faunę i florę
• 10 – zagrożenia dla życia

Skala oddziaływania

• 1 – mała (lokalna)
• 2 – średnia (regionalna)
• 3 – duża (globalna)

Uciążliwość dla otoczenia

• 1 – mała
• 2 – średnia
• 3 – duża

Zgodność z prawem

• 0 – brak uregulowań
• 2 – istnieje uregulowanie i jest spełnione
• 3 – istnieje uregulowanie i jest ryzyko przekroczeń
• 10 – istnieje uregulowanie i nie jest spełnione

 Ocena kryterialna – metody oceny ryzyka

12

Wynik oceny 

aspektów środowiskowych

Określenie sposobu 

wyznaczania progu istotności

dla aspektów środowiskowych

- wybór typu oceny

- opis metodyki oceny

Określenie wartości progu 

istotności dla znaczącego 

aspektu środowiskowego

- uzależniony od typu oceny 

(opisowy lub liczbowy)

Aspekt środowiskowy 

ZNACZĄCY

Przekracza/osiąga 

poziom graniczny

Aspekt środowiskowy 

NIEZNACZĄCY

Nie przekracza/osiąga 

poziomu granicznego

 Ocena aspektów środowiskowych – Przykłady

14

 Ocena aspektów środowiskowych – Przykłady

15

 Ocena aspektów środowiskowych – Przykłady

16

 Ocena aspektów środowiskowych – Przykłady

17

 Ocena aspektów środowiskowych – Przykłady

18

 Ocena aspektów środowiskowych – Przykłady

18

 Ocena aspektów środowiskowych – Przykłady

20

 Ocena aspektów środowiskowych – Przykłady

21

 Ocena aspektów środowiskowych – Przykłady

22

 Ocena aspektów środowiskowych – Przykłady

23

 Ocena aspektów środowiskowych – Przykłady

24

 Ocena aspektów środowiskowych – Przykłady

25

 Ocena aspektów środowiskowych – Przykłady

26

 Ocena aspektów środowiskowych – Przykłady

27

 Ocena aspektów środowiskowych – Przykłady

28

 Ocena aspektów środowiskowych – Przykłady

30

 Ocena aspektów środowiskowych – Przykłady

29

Procedura systemowa

2

Procedura oceny 

aspektów 

środowiskowych

Algorytmu 

postępowania 

(szczegółowy opis 

sposobu oceny 

aspektów 

środowiskowych)

Formularza 

uzyskanych wyników 

(np. rejestr aspektów 

środowiskowych)

Procedura systemowa

2

• Nazwa procedury

• Dane zakładu (organizacji), którego procedura dotyczy

• Ilość stron/numer strony

• Nr wydania/Nr zmiany

• Data wydania/data zmiany

Tabela nagłówkowa

Spis treści

• Objęte procedurą komórki organizacyjne

• Osoba odpowiedzialna za egzemplarz procedury

• Nr egzemplarza

Rozdzielnik dokumentu

• Nr zmiany/modyfikacji

• Data zmiany/modyfikacji

• Opis zmiany/modyfikacji

• Lokalizacja zmiany/modyfikacji w procedurze (strona, punkt)

Tabela zmian/modyfikacji

Procedura systemowa

2

• Działania jakie mają być podjęte 

w ramach procedury

• Efekty jakie mają być uzyskane 

po wykonaniu procedury

Cel procedury

• Wskazany obszar zakładu 

(organizacji) – cały, część, dział, 

łącznie z kooperantami, wyłącznie 

zakład i dostawcy, itp.

Zakres obowiązywania

Procedura systemowa

2

• Opis wszystkich pojęć z zakresu systemu 

zarządzania oraz stosowanej technologii dot. 

Procedury

• Pojęcia z zakresu technologii ograniczają się do 

terminów swoistych dla technologii (nie opisuje 

się np. czym jest i do czego służy kocioł, 

sprężarka, kontener)

Terminologia, definicje

• Wykaz wg stanowisk, których dotyczy 

procedura w zakresie: zapewnienia środków 

finansowych, oceny aspektów i wyznaczania 

aspektów znaczących, zatwierdzania procedury, 

sporządzania rejestru ocenionych aspektów 

środowiskowych i nadzoru nad oceną 

• Ustalenie grup i hierarchii zadaniowej (co 

ma robić kto wspólnie z kim, kto co komu 

zgłasza)

Kompetencje i odpowiedzialność

Procedura systemowa

2

• Kto dokonuje oceny aspektów środowiskowych 

(stanowisko, stanowiska, zespół roboczy)

• W jakich przypadkach dokonuje się oceny aspektów 

środowiskowych (okresowo, przy wdrażaniu systemu, 

zmiany technologii, zmianach w prawie, zaistnieniu 

warunków szczególnych mogących mieć wpływ na 

środowisko, awarii, w przypadku identyfikacji nowego 

aspektu środowiskowego, w przypadku zmiany kryterium 

oceny lub stanu wiedzy dot. oceny…)

• Zakres oceny aspektów środowiskowych (jakie 

kryteria rozpatrujemy: skala wpływu, stopień 

szkodliwości, częstotliwość, czas trwania itp.)

• Źródła informacji w oparciu o które należy dokonać i 

realizować procedurę: wymagania prawne i inne 

związane z ochroną środowiska, informacje na temat 

procesów i stosowanej technologii, zapisy dotyczące 

realizowanego programu produkcji,  zlecenia, wytyczne i 

uwagi urzędów oraz instytucji zewnętrznych, ewidencje 

wcześniejszych awarii/zdarzeń mających wpływ na 

środowisko, opinie, głosy stron zainteresowanych

• Gdzie zapisywane są wyniki realizacji procedury (np. 

w rejestrze aspektów środowiskowych, kartach oceny 

aspektów środowiskowych …)

• Aktualność oceny aspektów środowiskowych (kiedy i 

kto kontroluje poprawność zapisów, audyty wewnętrzne 

zewnętrzne)

Opis procedury

Procedura systemowa

2

• Wykaz dokumentów, na które 

wpływa procedura i które 

zawierają informacje niezbędne 

do jej realizacji (nazwa, gdzie się 

znajdują, to za nie odpowiada)

Dokumenty związane

• Wykaz dokumentów będących 

efektem realizacji procedury (np. 

rejestr aspektów środowiskowych) 

Załączniki

Procedura systemowa

2

• Tabela nagłówkowa jak dla procedury 

• Tabela oceny aspektów 

środowiskowych zgodna

z zakresem określonym w procedurze 

oceny aspektów środowiskowych i 

aspektami wymienionymi w procedurze 

identyfikacji aspektów środowiskowych

• Możliwość bezpośredniego powiązania 

z procedurą identyfikacji aspektów 

środowiskowych (wspólna procedura i 

tabela rejestru zawierająca 

jednoczesną identyfikację i ocenę 

wszystkich aspektów środowiskowych) 

Rejestr aspektów 

środowiskowych

 Procedura systemowa

13

Skala wpływu

Stopień 

szkodliwości

Częstotliwość lub 

prawdopodobieństw

o  występowania

Czas trwania 

wpływu

1 – mała

1 – niski

1 – bardzo rzadko

1 – krótkotrwały

2 – znacząca

2 – odczuwalny

2 – rzadko

2 – okresowy

3 – duża

3 – znaczny

3 – często

3 – długotrwały

4 – bardzo duża

4 – wysoki

4 – bardzo często

4 – ciągły

Lp

Proc

es

Nazwa aspektu

Mie

jsc

e 

po

wst

ani

a/w

yst
ąpi
eni

a 

asp

ekt

u

Dz
iał

/ 

W

yd

zi

ał

Warunki 

występo

wania

Aspekt wpływu na 

środowisko 

(bieżące, 

potencjalne, 

dodatnie, ujemne)

Rodzaj 
aspekt

u

Kryteria

As
pe

kt 

zn
ac
zą
cy 

(T

A

K/

NI

E)

N

o

r

m

a

l

n

e

S

z
c
z

e

g
ó

l

n

e 

 

A

w

a

r

y

j

n
e 

B

e

z

p
o

ś

r

e
d
n

i

P

oś

re

d

ni

Skala 

wpły

wu

Stopi

eń 

szko

dliwo

ści

Częs

totli

wość 

lub 

praw
dopo

dobi
eńst

wo 

wyst

ąpie

nia

Czas 
trwa

nia 

wpły

wu

Wy
nik

1.