SPEKTAKL 
TEATRALNY

FORMA I TREŚĆ

FORMA I TREŚĆ 

SPAKTAKLU TEATRALNEGO

To dwa poziomy spektaklu, które analizujemy 
          i interpretujemy.

FORMA – elementy spektaklu, które 

odbieramy zmysłami, czyli gra aktorska, 
muzyka i dźwięki, oświetlenie i scenografia, 
charakteryzacja             i choreografia, 
konwencja, rekwizyty i efekty 
multimedialne.

TREŚĆ – znaczenie spektaklu, czyli przekaz 

teatralny i wszelkie zmiany adaptowanego 
tekstu, oraz temat i konstrukcja 
przedstawienia.

Słowo jest środkiem wyrazu scenicznego, 
obok ruchu, światła i dźwięku.

FORMA

KONWENCJA

To normy, na których reżyser opiera swój 
spektakl. Elementami konwencji 
scenicznej są:



APART – wypowiedź postaci „na stronie”, 

niesłyszalna dla innych postaci na scenie, 
skierowana do publiczności np.:

PAPKIN
Już nie żyję.
Byłbym przywiózł 
krokodyla,
Byłbym zyskał twoją rękę,
Lecz ostatnia przyszła 
chwila -
Dziś rycerską kończę mękę.
KLARA
na stronie
Stracił zmysły do ostatka.

KONWENCJA



„CZWARTA ŚCIANA” – to granica między 

sceną      a widownią, „ściana”, którą aktorzy 
mają ignorować     i grać tak, jakby jej nie było.



METATEATR – teatr w teatrze, czyli w 

spektakl wplecione jest inne przedstawienie.



NOWATORSKIE STARTEGIE – łamanie 

konwencji, np. bezpośrednie zwracanie się 
aktora do widza lub aktorów do siebie 
nawzajem prywatnymi imionami.

Bertold Brecht na swoich 
przedstawieniach pisał i 
pokazywał publiczności 
teatralnej tabliczki z 
podpowiedziami typu 
"teraz wszyscy wzdychamy".

To wszystko to, co znajduje się na 
scenie. 

Może prezentować miejsce akcji lub 
być symboliczna i umowna (o 
zmiennej roli                i znaczeniu 
zależnym od momentu akcji)

Może być realistyczna, np. oddawać 
realia życia codziennego lub 
współczesna, czyli nawiązująca do 
określonej epoki. 

Może być także inspirowana kiczem 
lub oparta na sztuce współczesnej.

SCENOGRAFIA

OŚWIETLENIE

Eksponuje aktorów   
          i dekoracje.

Buduje nastrój i 
atmosferę.

Pozwala 
na wydobycie 
poszczególnych 
elementów sceny 
(poprzez oświetlenie 
jednej części sceny 
i wygaszenie 
innej)oraz 
ukierunkowuje 
uwagę widza.

Organizuje czas 
sceniczny. 

Stanowi tło dla wydarzeń 
rozgrywających się na scenie i 
eksponuje ich nastrój.

Przybliża charakter miejsca akcji oraz 
cechy charakter u postaci.

W teatrze muzycznym podstawowy 
środek wyrazu w formie piosenki w 
wypowiedziach postaci.

MUZYKA

przykładowa
 muzyka

REKWIZYTY

Wszystkie przedmioty, które są 
wykorzystywane przez aktorów 
podczas gry scenicznej.

CHARAKTERYZACJA

To wszystkie elementy, które nadają 
aktorowi cechy odgrywanej przez niego 
postaci w danym spektaklu.

Fryzura, makijaż, kostium – 
współczesny, historyczny, teatralny, 
przerysowany, kiczowaty, maska – 
odrealnia i utrudnia identyfikację 
postaci.

To sposób wcielania się w rolę i 
oddania postaci własnego ciała.

Aktor  albo przyjmuje wobec roli 
dystans, albo     się w nią wczuwa.

Elementami gry aktorskiej są: głos 
(naturalny lub artystyczny, 
ekspresywny), słowo (mówione , 
śpiewane lub recytacja),  śpiew 
(solowy, zespołowy, z instrumentami 
lub bez), mimika, gest. 

GRA  AKTORSKA

przykład gry aktorskiej

CHOREOGRAFIA

To układy ruchowe i gesty w 
przedstawieniu. 

Mogą być naturalne lub celowo 
sztuczne, zrytmizowane i 
przerysowane.

Taniec – element choreografii i akcji 
lub środek ekspresji aktorskiej. Jest 
niezależny od słowa.

przykładowa choreograf
ia

To sztuczne dźwięki, których zadaniem 
jest imitowanie naturalnych odgłosów.

To także efekty dźwiękowe powstające 
na scenie, kreujące świat 
przedstawiany (wewnętrzne) oraz 
dobiegające spoza sceny (zewnętrzne).

Mają nadawać realizmu i przybliżać 
miejsce akcji.

EFEKTY 
DŹWIĘKOWE

przykładowe
 efekty dźwiękowe

EFEKTY MULTIMEDIALNE

Elementy wizualne 
stworzone za pomocą 
technik komputerowych   
i wideo. 

Inspirowane popkulturą    
              z dominacją 
obrazów, które 
umożliwiają ukazywanie 
różnych realiów, 
przestrzeni. 

TREŚĆ

ADAPTACJA 
SCENICZNA

Sformułowanie formy scenicznej – 
spektaklu,   na postawie formy 
literackiej, jej inscenizacja.

Sposobem adaptacji jest np. 
uwspółcześnienie  poprzez aktualne 
motywy, współczesne realia, 
odpowiednie kostiumy i scenografia.

OŚ KONSTRUKCYJNA

To temat, myśl przewodnia 
przedstawienia.

To także motywy muzyczne, 
powtarzające się elementy 
choreograficzne, oprawa wizualna. 

Sytuacja, którą spektakl 
przedstawia, problem, który 
porusza i którego dotyczy. oraz 
rzeczywistość, w której jest 
osadzony. 

TEMAT

Przesłanie, myśl, którą spektakl 
przekazuje.

Rozpoznawany przez widza 
poprzez analizę kolejnych środków 
scenicznych.

PRZEKAZ 
TEATRALNY