Socjologiczne
aspekty zdrowia i
rodziny
Socjologiczne
aspekty zdrowia i
rodziny
Rodzina
Jest to mała grupa pierwotna
złożona z osób, które łączy
stosunek małżeński i
rodzicielski oraz silna więź
międzyosobnicza, przy czym
stosunek rodzicielski
umacniany jest z reguły
prawem naturalnym,
obyczajami i kontekstem
kulturowym.
(Szczepański)
Struktura rodziny
• Aspekt psychologiczny: układ
więzi emocjonalnych
• Aspekt społeczny: układ
pozycji społecznych, struktura
władzy;
• Aspekt kulturowy: wzory
regulujące wzory rodzinne,
normy i wzory
wewnątrzrodzinnych ról
społecznyc
h.
Struktura rodziny wg
Tyszki:
• Liczba i jakość członków
rodziny (liczba dzieci i innych
krewnych);
• Układ ich pozycji i ról
społecznych;
• Przestrzenne ich
usytuowanie;
• Siła więzi łączących
członków rodziny świadcząca
o spójności rodziny;
Struktura rodziny wg
Tyszki
• Podział czynności;
• Struktura wewnątrzrodzinnej
władzy i autorytetów, która
łączy się z układem pozycji
społecznej;
• Wewnątrzrodzinny rozkład
miłości i względów.
Typy rodzin
(wg
socjologii)
RODZINA MAŁA:
- para małżeńska +
niepełnoletnie dzieci;
- są to rodziny
dwupokoleniowe, wyjątek
stanowi rodzina
jednopokoleniowa;
- kontakty osobowe ograniczają
się do najbliższych członków
rodziny.
Typy rodzin
RODZINA DUŻA
(FAMILIA):
Kilka pokoleń krewnych żyje
ze sobą we wspólnym
gospodarstwie
(przynajmniej 3 pokolenia);
Typy rodzin
RODZINA
ROZSZERZONA
• Wielopokoleniowa, bliska sobie
grupa rodzinna,
• Nie zamieszkuje we wspólnym
gospodarstwie
• Jednak bliżsi krewni mogą
ponownie wspólnie zamieszkać
(opieka na dziadkami
)
Typy rodzin
(wg stanu
ekonom.)
RODZINY BARDZO
BIEDNE:
Bez stałego źródła zarobku,
utrzymujące się z zarobków
dorywczych i zasiłków opieki
społecznej, pozbawione
warunków do wychowania i
kształcenia dzieci.
Typy rodzin
RODZINY BIEDNE:
Z trudem
samowystarczalne, z
warstwy robotników
niewykwalifikowanych,
warunki wychowawcze są
mało sprzyjające i poziom
aspiracji do kształcenia
dzieci niski;
Typy rodzin
RODZINY ZAMOŻNE:
Ze średnich klas
zawodowych, żyją w
dostatku, dążą do awansu
społecznego rodziny,
warunki do wychowania
dzieci są dobre, poziom
aspiracji do kształcenia
wysoki;
Typy rodzin
RODZINY BARDZO
ZAMOŻNE
Typy rodzin
(wg rozkładu
władzy i autorytetów)
RODZINY
PATRIARCHALNE:
władzę sprawuje mężczyzna,
ma tradycyjny charakter, a
członkowie rodziny są
podporządkowani woli głowy
rodziny;
Typy rodzin
RODZINA
MATRIARCHALNA:
władzę sprawuje matka, ale
w mniejszym stopniu niż
patriarcha przewodzi
rodzinie;
Typy rodzin
RODZINA EGALITARNA
Akceptuje równość
współmałżonków, równy
podział władzy i obowiązków
Przemiany rodziny
1. STRUKTURA
RODZINY:
• Upowszechniają się: rodziny
niepełne, małżeństwa
bezdzietne, związki
kohabitacyjne;
• Rośnie liczba rozwodów;
Przemiany rodziny
• Przeważają rodziny małe,
nuklearne;
• Wzrasta liczba urodzeń
pozamałżeńskich;
• Zmniejsza się dzietność;
• Podnosi się wiek zawierania
małżeństw.
Przemiany rodziny
2. FUNKCJONOWANIE
RODZINY:
• Wzrost seksualnych kontaktów
przedmałżeńskich i
pozamałżeńskich np. w skutek
liberalizacji poglądów
moralnych;
• Wzrost zatrudnienia kobiet nie
tylko z pobudek
ekonomicznych;
Przemiany rodziny
• Partykularyzacja dochodów
członków rodziny (część
zarobionych pieniędzy przeznacza
się na indywidualne potrzeby jej
członków);
• Zróżnicowanie majątkowe rodzin;
• Ubożenie znacznej części
społeczeństwa;
• Zróżnicowanie aktywności
kulturalnej członków rodziny w
domu i poza nim.
Przemiany rodziny
3. Relacje pomiędzy
poszczególnymi członkami
rodziny:
• Przewaga więzi osobowych nad
rzeczowymi;
• Wzrost poczucia autonomii i
prywatności członków rodziny
(różne zainteresowania, postawy,
sposoby spędzania czasu wolnego);
Przemiany rodziny
• Wzrost indywidualizmu i poczucia
wolności osobistej;
• Wzrost świadomości potrzeb i
oczekiwań wobec partnera, a jeśli
związek małżeński nie spełnia ich
oczekiwań to decydują się na
rozstanie;
• Demokratyzacja stosunków
wewnątrzrodzinnych (partnerstwo);
• Uwzględnianie potrzeb wszystkich
członków rodziny
Fazy życia rodziny
(Duvall)
1. Tworzenie pary
małżeńskiej (bez dzieci)
• Zainteresowanie partnerów
sobą, problem to wyniesione z
domów rodzinnych zachowania
i poglądy;
Fazy życia
rodzinnego
2. Małżeństwo z małym
dzieckiem
Uczenie się funkcji
rodzicielskich, nowy zakres
obowiązków, nowe wyzwania,
konflikty na rzecz stabilizacji
warunków życiowych;
Fazy życia
rodzinnego
3. Rodzina z dziećmi w
wieku przedszkolnym;
4. Rodzina z dziećmi w
wieku szkolnym;
5. Rodzina z dziećmi
nastoletnimi
(13 – 21)
Fazy życia
rodzinnego
6. Rodzina z dziećmi w
okresie ich
usamodzielniania i
opuszczania przez nich
domu rodzinnego
(od
pierwszego do ostatniego
dziecka);
Fazy życia
rodzinnego
7. Rodzina
postparenteralna
„puste gniazdo” – lata po
odejściu dzieci. Ta sytuacja
może polepszyć lub pogorszyć
relacje pomiędzy małżonkami
Fazy życia
rodzinnego
8. Starzenie się członków
rodziny
:
Zadania – przystosowanie się
do zmian: śmierć
współmałżonka, starzenie się,
zakończenie kariery
zawodowej. Odmienne są
reakcje kobiet i mężczyzn na
proces starzenia się.
Socjologiczne
aspekty
funkcjonowania
rodziny
• Problemy zdrowia i
choroby
(rys.)
Zdrowie rodziny
To dynamiczny proces
wynikający z aktywności
rodziny zastosowanej do
promocji i opieki w
osiąganiu dobrostanu, jako
grupy i indywidualnie jej
członków
.
Modele zdrowia
rodziny
(Smitha)
1. Model kliniczny
Znajduje zastosowanie
wtedy, gdy niedostatki
zdrowia rodziny są
spowodowane chorobą , albo
występuje dysfunkcja
systemu rodziny. Zdrowie
jest tu rozumiane jako brak
choroby.
Modele zdrowia
rodziny
2. Model wywiązywania się
z ról
Zdrowie rodziny
utożsamiane jest ze
zdolnością do wykonywania
zadań związanych z rolami w
rodzinie.
Modele zdrowia
rodziny
3. Model adaptacyjny
Zdrowie rodziny to
skuteczne interakcje z
fizycznym i społecznym
środowiskiem, z
dostarczaniem wzorów
ułatwiających jednostce
przystosowanie lub zmianę
.
Modele zdrowia
rodziny
4. Model
eudajmoniczny
Zdrowie jest szczęściem.
Rodzina udziela wsparcia dla
osiągnięcia max. dobrostanu
przez cały czas jej trwania.
Jednostka dąży do zdrowia.
Źródłem energii jest rodzina.
Pozwala ona na rozwój
kompetencji, które
współdziałają z rozwojem
samooceny i skuteczności.
Kultura zdrowotna
rodziny
• Wartości wyniesione ze swoich
rodzin generacyjnych
• Percepcje swoich rodziców i dzieci
• Preferowane rytuały i zwyczaje
rodzinne
• Typy zachowań karanych i
nagradzanych
• Przekonania i poglądy
funkcjonujące w rodzinie (np.
wiara).
Dziedziny tworzące
kulturę zdrowotną
STRUKTUR
A
SPOŁECZN
A
WARTOŚCI
PRZEKONANIA
ZWYCZAJE
Elementy szacunkowe
zdrowia rodziny
1. Czynniki związane ze
zdrowiem somatycznym
rodziny:
• Wiek
• Tempo oraz osiągnięty poziom
rozwoju fizycznego
• Szczególne walory i możliwości
fizyczne
• Poziom sprawności psychofizycznej
i społecznej
Elementy szacunkowe
zdrowia rodziny
• Korzystanie z zasobów systemu
opieki zdrowotnej
• Przeszłe i aktualne problemy
zdrowotne
• Wzory i zwyczaje żywieniowe –
poziom odżywiania
(przekazywanie tradycji,
wzorów gotowania, zachowanie
w czasie spożywania posiłków)
Elementy szacunkowe
zdrowia rodziny
2. Czynniki związane ze
zdrowiem psychicznym
członków rodziny
• Poczucie kontroli nad własnym
życiem
• Zdolność i umiejętność
rozwiązywania problemów
• Osiągnięcia szkolne/w pracy
Elementy szacunkowe
zdrowia rodziny
• Szczególne walory,
umiejętności psychiczne i
umysłowe
• Poczucie humoru, własnej
wartości i godności oraz
poziom zaspokojenia potrzeb
psychicznych
• Przeszłe i aktualne zaburzenia
psychiczne oraz sprawność
psychospołeczna
Elementy szacunkowe
zdrowia rodziny
3. Czynniki społeczno –
kulturowe
• Tradycje i zwyczaje rodzinne
• Wpływy etniczne i regionalne
• Religia
• Metody, umiejętności i efekty
wychowania
• Dominujące postawy i zachowania
związane ze zdrowiem, chorobą,
edukacją oraz życiem
Elementy szacunkowe
zdrowia rodziny
4. Czynniki socjoekonomiczne
• Żywiciele rodziny
• Dochody i oszczędności
• Zawody i zatrudnienie członków
rodziny
• Zarządzanie budżetem rodziny
• Poziom zaspokojenia potrzeb
Elementy szacunkowe
zdrowia rodziny
5. Dynamika rodziny
• Interakcje wewnętrzne i w szerszym
kręgu rodzinnym
• Władza w rodzinie i umiejętność
podejmowania decyzji
• Style komunikowania się
• Zdolność do samoopieki
• Relacje rodzinne w zagrożeniu i
zabawie
Elementy szacunkowe
zdrowia rodziny
6. Czynniki środowiskowe
• Cechy oraz atmosfera domu i
sąsiedztwa
• Czynniki ryzyka w otoczeniu
• Postawy społeczności wobec
rodziny
• Jakość środowiska naturalnego
• Otoczenie instytucjonalne i
dostępność wsparcia