Rynek finansowy

Pieniądz i jego rodzaje.

Definicja rynku.

Rynek finansowy, jego funkcje, podmioty i
segmenty.

Charakterystyka rynku pieniężnego (BC i banki
komercyjne, funkcje i narzędzia BC).

Rynek kapitałowy, jego funkcje i rodzaje,
rodzaje pap. wart., GPW.

Charakterystyka rynku walutowego.

Rynek instrumentów pochodnych.

Rodzaje ryzyka na rynku finansowym.

Treści kształcenia

W. Dębski, Rynek finansowy i jego
mechanizmy,

Wydawnictwo

Naukowe

PWN, Warszawa 2001 (lub późniejsze
wydanie)

E. Ostrowska, Rynek kapitałowy, PWE,
Warszawa 2007

W.L. Jaworski, Z. Zawadzka, Bankowość.
Zagadnienia podstawowe, Wydawnictwo
Poltext, Warszawa 2003

Literatura



Bydło,



Muszelki,



Paciorki,



Szkło,



Towary,



Miedź,



Nikiel,



Srebro,



Złoto,



Platyna.

SUBSTYTUTY PIENIĄDZA



KRUSZCE,



TOWARY,



MONETY,



PAPIERY,



PIENIĄDZ ELEKTRONICZNY.

RODZAJE PIENIĄDZA

Rynek to:

całokształt transakcji będących przedmiotem

obrotu na danym rynku,

zespół instytucji je przeprowadzających lub

pomagających je przeprowadzać,

zespół reguł, według których zawierane są

transakcje,

ogół urządzeń i czynności prowadzących do

zawierania transakcji.

Rynek

Rynek – ogół warunków, w których dochodzi
do

zawierania

transakcji

między

sprzedawcami

oferującymi

towary,

nabywcami reprezentującymi potrzeby i
dysponującymi odpowiednimi funduszami.

Rynek to ogół stosunków zachodzących
między podmiotami uczestniczącymi w
procesach wymiany

Rynek

Częścią  systemu  społecznego  jest  system
ekonomiczny,
a  więc  gospodarka  jako  zbiór  zależności,
procesów
i  mechanizmów.  Nieodłącznym  elementem
systemu

ekonomicznego

jest

system

finansowy,

który

pozwala

na świadczenie usług umożliwiających
krążenie
siły nabywczej w gospodarce.

Rynek finansowy to element systemu
finansowego,



miejsce, gdzie dokonuje się transakcji
instrumentami finansowymi,



to tu spotyka się sprzedający instrumenty
finansowe
z kupującym,



tu następuje konfrontacja podaży z
popytem,



tu dochodzi do wymiany praw własności.

Rynek finansowy

Instrument finansowy – kontrakt pomiędzy
dwoma stronami regulujący zależność finansową,
w jakiej obie strony pozostają.

Istota  transakcji  finansowej  na  rynku  finansowym
polega  na  zamianie  instrumentu  finansowego  o
najwyższym stopniu płynności (pieniądza) na mniej
płynny ale dochodowy, lub odwrotnie (uzależnione
jest  to  od  polityki  prowadzonej  przez  podmiot
rynku).

Instrumenty finansowe

◦

papiery wartościowe

◦

nie będące papierami wartościowymi tytuły

uczestnictwa

instytucjach

zbiorowego

inwestowania

◦

nie będące papierami wartościowymi instrumenty

rynku pieniężnego

◦

nie będące papierami wartościowymi finansowe

instrumenty pochodne

◦

towarowe instrumenty pochodne

◦

inne

instrumenty

dopuszczone

lub

będące

przedmiotem ubiegania się o dopuszczenie do

obrotu na rynku regulowanym na terytorium

Rzeczypospolitej

Polskiej

lub

państwa

członkowskiego UE.

Instrumenty finansowe (w

rozumieniu uoif)

Z punktu widzenia funkcji ekonomicznych

instrumenty finansowe możemy podzielić

na:



instrumenty rozliczeniowe,



instrumenty dłużne,



instrumenty zaspokajające popyt na

pieniądz,



instrumenty inwestowania,



instrumenty potwierdzające tytuł

własności oraz



instrumenty ograniczające ryzyko.

Instrumenty finansowe



Umożliwia spotkanie potrzebujących kapitału z
posiadającymi

kapitał (nie tylko na poziomie

przedsiębiorstwa, ale także państwa),



Daje możliwość zamiany jednych aktywów na inne
wspomagając w ten sposób aktywność gospodarczą,



Umożliwia ograniczenie ryzyka i intensyfikację
wyników działalności gospodarczej (np. zabezpieczanie
ryzyka walutowego, czy też stopy procentowej),



Daje szansę wielopłaszczyznowego lokowania swoich
oszczędności,



Umożliwia

spekulację.

Funkcje rynku finansowego



banki centralne,



banki komercyjne,



giełdy,



fundusze powiernicze,



domy maklerskie,



fundusze emerytalne,



firmy pośredniczące – brokerskie,



przedsiębiorstwa,



gospodarstwa domowe.

UCZESTNICY RYNKU

FINANSOWEGO

Na rynku finansowym instytucje (uczestnicy) tego

rynku, czyli:



banki centralne, banki komercyjne, giełdy,



fundusze powiernicze, domy maklerskie,



fundusze emerytalne, firmy pośredniczące –

brokerskie oraz firmy i gospodarstwa domowe

organizują

przepływ

środków

finansowych

umożliwiając zainteresowanym podmiotom:



dokonywanie rozliczeń,



oszczędzanie,



zdobywanie środków na finansowanie działalności,



inwestowanie,



spekulację.

Najważniejsze czynniki wpływające na
sytuację na rynkach finansowych:



Polityka monetarna,



Polityka fiskalna,



Otoczenie makroekonomiczne: sytuacja
gospodarcza, podstawowe wskaźniki
makroekonomiczne takie jak PKB,
wskaźniki inflacji, deficyt obrotów bieżących,



Sytuacja polityczna,



Wpływ sytuacji międzynarodowej
(makroekonomicznej
i politycznej, a także tzw. „klimat
inwestycyjny” na rynkach
spokrewnionych),



Działalność kapitału zagranicznego.

Rynek pieniężny – rynek, na którym przedmiotem obrotu
są instrumenty finansowe opiewające na wierzytelności
pieniężne o krótkich terminach płatności (do 1 roku).

Podstawową funkcją rynku pieniężnego jest zachowanie
płynności finansowej podmiotów, które na tym rynku
dokonują transakcji.

Na  rynku  pieniężnym  obraca  się  krótkoterminowymi
instrumentami  finansowymi,  tj.  o  terminie  zapadania  do
jednego  roku  (w  odróżnieniu  od  rynku  kapitałowego,  gdzie
handluje  się  aktywami  finansowymi  długoterminowymi).  Jak
widać,  na  rynku  pieniężnym  nie  handluje  się  wcale
pieniądzem. Krótkookresowe instrumenty finansowe są jednak
zazwyczaj  płynne,  czyli  łatwo  zbywalne  (łatwo  je  zamienić  na
pieniądz), więc mogą być uznane za podobne do pieniądza.

Rynek pieniężny

Podstawowymi

instrumentami

rynku

pieniężnego

Polsce

są:

lokaty

międzybankowe,

bony

skarbowe,

bony

pieniężne NBP, krótkoterminowe instrumenty
dłużne emitentów niepublicznych i bankowe
instrumenty dłużne (certyfikaty depozytowe).
Przykładem

krótkookresowych

papierów

wartościowych  są  bony  skarbowe,  czyli  dług
rządowy,  emitowany  na  okres  poniżej  jednego
roku.  W  Polsce  najczęściej  emitowane  są  bony
52-tygodniowe.  Innym  przykładem  są  bony
komercyjne emitowane przez przedsiębiorstwa.

Instrumenty rynku
pieniężnego

Uczestnikami  rynku  pieniężnego  są  bank  centralny,
rząd,  banki,  przedsiębiorstwa,  fundusze  emerytalne  i
inwestycyjne,  firmy  ubezpieczeniowe  oraz  firmy
brokerskie (pośrednicy).
Z  uwagi  na  duże  nominały  instrumentów,  inwestorzy
indywidualni  nie  uczestniczą  w  tym  rynku,  ale  mogą
kupować  je  za  pośrednictwem  funduszy,  które  łączą
kapitały  wielu  drobnych  inwestorów  i  w  ten  sposób
umożliwiają ich nabycie (fundusze rynku pieniężnego).
Najważniejszym  segmentem  rynku  pieniężnego  są
transakcje  na  rynku  międzybankowym,  na  którym  te
banki, które w danym momencie mają nadmiar środków
pożyczają je bankom, które ich pilnie potrzebują.

Uczestnicy rynku

pieniężnego

Na rynku tym dominują transakcje o najkrótszym
możliwym

terminie,

czyli

tzw.

pieniądz

nocny

(overnight).  Są  to  lokaty  dokonane  od  końca  dnia  pracy
do  początku  następnego  dnia  roboczego.  Generalnie,  im
dłuższy  jest  okres  lokat  czy  pożyczek,  tym  odgrywają  one
mniejszą  rolę,  gdyż  rzadziej  się  ich  dokonuje.  Kolejnym
motywem dokonywania transakcji na rynku pieniężnym jest
chęć  osiągnięcia  dochodu  (inwestuje  się  chwilowo  wolne
fundusze,  zachowując  cechy  płynności).  Na  rynku
pieniężnym dominują transakcje zawierane na bardzo duże
sumy. Jest to rynek transakcji hurtowych i nie ma na nim
miejsca  na  lokaty  i  pożyczki  detaliczne  o  małej  wartości,
które są charakterystyczne dla osób fizycznych oraz małych
i średnich przedsiębiorstw.

Rynek pieniężny można podzielić na:



Rynek międzybankowy depozytów i lokat
(pożyczki  i  depozyty  na  międzybankowym
rynku  pieniężnym  o  różnym  terminie
zapadalności  od  natychmiastowych  O/N  (na
noc) do 1Y (jednoroczne).



Rynek zbywalnych papierów
wartościowych (13 i 52 tygodniowe bony
skarbowe, krótkoterminowe papiery dłużne
przedsiębiorstw)

Podział rynku pieniężnego



Depozyty międzybankowe są podstawowym

instrumentem zarządzania płynnością w

bankach.



Transakcje zawierane są na podstawie art.

49 i 50 Prawa bankowego.



Banki pożyczają sobie wzajemnie płynne

rezerwy (środki pieniężne, które posiadają

na rachunkach bieżących w NBP).

Rynek międzybankowy

depozytów i lokat



Depozyty  nie  są  zabezpieczone  innymi  aktywami
lub  zabezpieczeniem  udzielonym  przez  stronę
trzecią,  dlatego  banki  mają  ustalone  limity
operacji z innymi bankami na tym rynku.



Transakcje zawierane są pomiędzy bankami
mającymi rachunki bieżące w NBP.



Minimalna wielkość transakcji = 1 mln PLN.

Rynek międzybankowy

depozytów i lokat



O/N (ang. overnight) – termin jednodniowy. Bank
pożyczający otrzymuje pieniądze w dniu zawarcia
transakcji, a zwraca w następnym dniu roboczym.



T/N  (ang.  Tom/next,  czyli  tomorrow  next)  –  termin
jednodniowy,  ale  pieniądze  docierają  do  banku
biorącego  depozyt  dopiero  następnego  dnia  po
transakcji; zwracane są w kolejnym dniu roboczym.



S/N (ang. spot/next) – termin jednodniowy, ale bank
dający lokatę przekazuje pieniądze dopiero w drugim
dniu roboczym po zawarciu transakcji, a zwrotu
domaga się następnego dnia roboczego.



1W (ang. 1 Week) – 1 tydzień



1M, 3M, 6M, 9M (ang. Months) – miesiące



1Y (ang. 1 Year) – 1 rok

Wszystkie terminy wymagalności/zapadalności liczone
są w dniach roboczych waluty/walut transakcji.

Instrumenty mrdil



Rynek pieniężny dostarcza kapitału krótkoterminowego na
finansowanie działalności bieżącej banków, przedsiębiorstw,
innych podmiotów i osób fizycznych.



Rynek

ten

jest

mechanizmem

zamiany

pieniądza

bankowego (banków komercyjnych) na pieniądz banku
centralnego.



Chroni banki przed niewypłacalnością, stanowi rynek
rezerw kasowych systemu bankowego i gospodarki
finansowej państwa.



Jest miejscem spotkania popytu na pieniądz i jego podaży –
spotkania podmiotów dysponujących nadmiarem pieniądza
i cierpiących na jego niedobór.



Pieniądz jest tu towarem posiadającym swoją wewnętrzną
wartość.

W  świetle  nowego  prawa  bankowego  bank
jest  określany  jako  osoba  prawna,
utworzona  zgodnie  z  przepisami  ustaw,
działająca

podstawie

zezwoleń

uprawniających

wykonywania

czynności

bankowych

obciążających

ryzykiem

środki

powierzone

pod

jakimkolwiek tytułem zwrotnym.

Definicja banku



Istotną cechą banku jest jego uniwersalizm,

co do którego odstępstwa dotyczą jedynie

banków spółdzielczych w zakresie zasięgu

terytorialnego i działalności dewizowej,



Immanentną cechą banku jest podejmowanie

ryzyka w celu uzyskania przychodu i zysku,



Z makroekonomicznego punktu widzenia

bank

jest

pośrednikiem

finansowym,

świadczącym

usługi

związanym

przyjmowaniem i udostępnianiem kapitału,

kojarzącym podaż kapitału i popyt na

inwestycje kapitałowe.

Ze względu na zadania:



1) centralny bank państwa jako bank emisyjny,



2) kredytowe i depozytowe (komercyjne),



3) inwestycyjne (rozwojowe),



4) oszczędnościowe i lokacyjne,



5) specjalne (banki branżowe, banki giełdowe).

Z punktu widzenia własności kapitałów:



1) państwowe,



2) komunalne,



3) spółdzielcze,



4) prywatne,



5) zagraniczne,



6) międzynarodowe,



7) o kapitale mieszanym.

Klasyfikacja banków



Biorąc pod uwagę formę organizacyjno-
prawną banków:



1) banki państwowe,



2) banki komunalne,



3) banki spółdzielcze,



4) banki w formie spółek akcyjnych.

Operacje bankowe stanowią kategorię usług
finansowych, które obejmują:



usługi finansujące (m.in. kredytowanie),



usługi depozytowe,



usługi

związane

obsługą

obrotu

płatniczego

(prowadzenie

rachunków

bankowych i przeprowadzanie rozliczeń
pieniężnych),



usługi różne (doradztwo, pośrednictwo
itp.).

Narodowy Bank Polski jest bankiem centralnym
Rzeczpospolitej

Polskiej.

Podstawowym

celem

działalności NBP jest, zgodnie z ustawą, trzymanie
stabilnego poziomu cen oraz umacnianie polskiego
pieniądza. Cel ten jest osiągany poprzez:



kształtowanie i realizację polityki pieniężnej,



tworzenie

warunków

instytucjonalnych

dla

zapewnienia niezbędnego poziomu bezpieczeństwa
finansowego i stabilności sektora bankowego,



określanie zasad i mechanizmów, zapewniających
płynność rozliczeń pieniężnych w gospodarce.

Bank Centralny-NBP



Jest to kształtowanie i kontrola podaży pieniądza

w gospodarce rynkowej, przy pomocy systemu

banków komercyjnych,



Podstawa polityki jest strategia bezpośredniego

celu inflacyjnego,



Prowadzenie polityki w Polsce zdeterminowane

jest bardzo wysokim i narastającym stopniem

nadpłynności w bankach komercyjnych, wysokim

poziomem

deficytu

budżetowego

niską

przejrzystością polityki fiskalnej

Pojęcie polityki pieniężnej

Polega na:



współudziale w kształtowaniu polityki gospodarczej
państwa oraz sporzą dzaniu prognoz, analiz i ocen
jej urzeczywistnienia wraz z sygnalizowa niem
ewentualnych zagrożeń w tym zakresie;



kształtowaniu polityki pieniężno-kredytowej;



współdziałaniu w kształtowaniu i prowadzeniu
polityki dewizowej;



współtworzeniu

bilansu

płatniczego

oraz

kształtowaniu  polityki  kursowej  i  jej  bieżącej
realizacji,  organizowaniu  i  prowadzeniu  rozliczeń
między-bankowych  przez  izby  rozrachunkowe  oraz
na  obsłudze  kasowo-rozliczeniowej  jednostek
budżetu centralnego;



reprezentowaniu

interesów

Polski

Międzynarodowym

Banku

Współpra cy

Gospodarczej,

Międzynarodowym

Banku

Inwestycyjnym, Banku Świa towym oraz w innych
instytucjach międzynarodowych.

Funkcja banku państwa

Funkcja

emisyjna

banku

centralnego

polega na emitowaniu znaków pieniężnych,
będących prawnym środkiem płatniczym w
Polsce

oraz

organi zowaniu

obrotu

gotówkowego.
Z  realizacją  tej  funkcji  łączą  się  też  inne
działania,  które  mają  na  celu  zaopatrywanie
banków  i  instytucji  w  znaki  pieniężne,
wycofywanie

uszkodzonych

znaków

pieniężnych, przeciwdziała nie tzw. praniu
brudnych pieniędzy.

Funkcja emisyjna

Funkcja banku banków jest realizowana przez
bank centralny poprzez:



oddziaływanie na system bankowy (banki
komercyjne) zgodnie z założenia mi polityki
pieniężnej,



kształtowanie polityki stopy procentowej,



prowadzenie polityki refinansowania banków i
oprocentowania kredytów re finansowych, a także
polityki

rezerw

obowiązkowych

banków

komercyjnych lokowanych w banku centralnym,



organizowanie systemu informacyjnego dla całego
systemu bankowego.

Funkcja banku banków

Zadaniem RPP jest coroczne ustalanie
założeń

polityki

pieniężnej

oraz

podstawowych zasad jej realizacji. Rada
ustala

wysokość

podstawowych

stóp

procentowych,  określa  zasady  operacji
otwartego rynku oraz ustala zasady i stopy
rezerwy  obowiązkowej.  Zatwierdza  ona
także  plan  finansowy  banku  centralnego
oraz sprawozdanie z jego działalności.

RPP

Do najważniejszych aspektów niezależności

banku centralnego zaliczyć możemy:



zakaz bezpośredniego finansowania sektora

publicznego,



niepodleganie instrukcjom ze strony rządu,



suwerenność w zakresie polityki kursu

walutowego,



przepisy

gwarantujące

osobistą

niezależność członków zarządu i rady,



konstytucyjna

ranga

statutu

banku

centralnego.

Niezależność BC

Kluczowym

instrumentem

rynku

pieniężnego jest kredyt bankowy.
Bank komercyjny pełni przede wszystkim
rolę pośrednika pomiędzy podmiotami
dysponującymi

nadwyżką

środków

pieniężnych i podmiotami cechującymi się
niedoborem

tych

środków.

Stąd

też

podstawowym przedmiotem działalności
bankowej jest udzielanie kredytów.

Kredyt bankowy

Klasyfikacji kredytów bankowych można

dokonać według kryterium:



przedmiotu kredytu,



okresu kredytowania,



formy kredytu,



sposobu jego zabezpieczenia,



waluty kredytu.

Kredyt bankowy

Przeważnie, banki rozróżniają w swych

regulaminach następujące kredyty:



kredyty krótkoterminowe, udzielane na

okres 1 roku,



kredyty średnioterminowe, z terminem

spłaty od 1 roku do 3 lat,



kredyty długoterminowe, z terminem spłaty

powyżej 3 lat.

Kredyt bankowy

Dokonując

podziału

kredytów

według

przedmiotu wyróżnia się dwa podstawowe
typy kredytów:



kredyty obrotowe,



kredyty inwestycyjne.

Kredyt bankowy

kredyt to instytucja uregulowana przepisami prawa
bankowego, a udzielać go mogą jedynie banki. Z
kolei pożyczka regulowana jest w prawie cywilnym i
udzielającym pożyczkę może być każda osoba bądź
instytucja będąca właścicielem pieniędzy;

- umowa kredytu bankowego musi być sporządzona
w formie pisemnej pod rygorem nieważności,
natomiast umowa pożyczki może być zawarta w
dowolnej formie, z tym, iż dla pożyczek
przekraczających kwotę 500 zł musi zostać
zachowana forma pisemna dla celów dowodowych;



w drodze umowy pożyczki następuje przeniesienie własności
określonej kwoty pieniężnej, a udzielający jej nie może
ingerować w sposób wykorzystania przedmiotu pożyczki.



w przypadku umowy kredytu, następuje jedynie przekazanie
przez kredytodawcę do czasowej dyspozycji kredytobiorcy
środków pieniężnych, powierzonych im uprzednio przez
deponentów, które nigdy nie staną się jego własnością.



Ponadto kredyt musi być wykorzystany na ściśle określony w
umowie  cel  (wyjątek  stanowią  kredyty  konsumpcyjne  i
gospodarcze,  które  z  reguły  udzielane  są  na  pokrycie
bieżących  wydatków  kredytobiorcy),  a  to  wykorzystanie
znajduje przez cały okres trwania stosunku kredytowego pod
stałą kontrolą



przedmiotem

kredytu

mogą

być

jedynie

pieniądze, wypłacane wyłącznie w formie
bezgotówkowej, natomiast przedmiotem pożyczki
mogą być nie tylko środki pieniężne (także w
formie gotówki), ale także inne rzeczy oznaczone
co do gatunku jako przedmioty materialne;



od przydzielenia kredytu bank pobiera prowizję,
natomiast

jego

wykorzystania

nalicza

oprocentowanie, określone w umowie kredytowej,
natomiast

udzielenie

pożyczki

może

być

nieodpłatne.

Rynek kapitałowy – (capital market)
tworzą

transakcje

instrumentami

finansowymi  o  charakterze  wierzycielskim
bądź własnościowym.
Segment  rynku  finansowego,  na  którym
dokonuje  się  operacji  instrumentami  o
terminie  zapadalności  dłuższym  niż  rok,
czyli

jest

rynek

średnio-

długoterminowych kapitałów.

Rynek kapitałowy



ustawa

obrocie

instrumentami

finansowymi

–

definiuje

zasady

obrotu

instrumentami finansowymi,



ustawa  o  ofercie  publicznej  i  warunkach
wprowadzania  instrumentów  finansowych
do  zorganizowanego  systemu  obrotu  oraz  o
spółkach  publicznych  –  reguluje  m.in.  zasady
przeprowadzania

ofert

publicznych

i definiuje obowiązki emitentów,



ustawa

nadzorze

nad

rynkiem

kapitałowym – określa rolę organu nadzoru,

Ramy prawne

polskiego rynku kapitałowego



Ustawa o funduszach inwestycyjnych
– określa zasady tworzenia i
działania funduszy inwestycyjnych,



Ustawa o giełdach towarowych
– reguluje zasady funkcjonowania
regulowanego rynku towarowego,



Ustawa o obligacjach
            – określa zasady emisji, zbywania,
nabywania obligacji,                   – reguluje
tworzenie, organizację i funkcjonowanie wykupu
obligacji.



kodeks spółek handlowych
– reguluje tworzenie,
organizację, funkcjonowanie, rozwiązywanie,
łączenie, podział i przekształcanie
spółek handlowych,



ustawa o rachunkowości

– określa zasady

rachunkowości spółek.

Jednym z podstawowych filarów prężnego gospodarczo państwa
jest prawidłowo i efektywnie działający rynek kapitałowy. Jego
funkcje to:



mobilizacja kapitału – stworzenie atrakcyjnego miejsca
lokowania kapitału dla inwestorów, a więc transformacja
oszczędności w inwestycje,



alokacja

kapitału

–

zidentyfikowanie

potrzeb

finansowych,

ukierunkowanie

przepływów

środków

kapitałowych do chłonnych inwestycyjnie sektorów
gospodarki,

które

zapewniają najefektowniejsze wykorzystanie funduszy,



wycena kapitału i ryzyka – rynkowa ocena wartości
spółki
oraz określenie ryzyka towarzyszącego jej działalności.

Funkcje rynku

kapitałowego

Dobrze funkcjonujący rynek kapitałowy zapewnia:



optymalne lokowanie kapitału przez inwestorów,
w tym oszczędności gospodarstw domowych,



niższą cenę kapitału dla przedsiębiorców,



wzrost przejrzystości obrotu gospodarczego,



większą innowacyjność gospodarki,



większą

elastyczność

gospodarki

dostosowywaniu
się do zmian.

Rynek kapitałowy dzieli się na rynek
pierwotny i wtórny.
Rynek

pierwotny

część

rynku

kapitałowego, gdzie dokonuje się sprzedaży
nowo

wyemitowanych

papierów

wartościowych  przez  uprawnione  do  tego
podmioty gospodarcze.
Rynek  wtórny,  to  rynek  transakcji
odbywających  się  bez  udziału  emitentów,
lecz wyłącznie pomiędzy inwestorami.

Rynek obligacji:

Rynek obligacji Skarbu Państwa

Rynek obligacji komunalnych

Rynek obligacji przedsiębiorstw.

Rynek listów zastawnych.

Rynek akcji.

Rynek

innych

niż

akcje

instrumentów

finansowych,

których inkorporowane są prawa

udziałowe

podmiotach

gospodarczych.

Segmenty rynku kapitałowego

w Polsce

Papier wartościowy to szczególnego rodzaju
instrument

finansowy,

będący

dokumentem

stwierdzającym

istnienie

określonego

prawa

majątkowego

(najczęściej

wierzytelności

lub

udziału w spółce) w taki sposób, że posiadanie
dokumentu staje się niezbędną przesłanką
realizacji prawa (tzw. legitymacja formalna).

Papiery wartościowe

Papier wartościowy (w rozumieniu uoif):

◦

akcje, prawa poboru, prawa do akcji, warranty

subskrypcyjne, kwity depozytowe, obligacje, listy

zastawne, certyfikaty inwestycyjne, i inne zbywalne

papiery wartościowe, w tym inkorporujące prawa

majątkowe odpowiadające prawom wynikającym z

akcji lub z zaciągniętego długu, wyemitowane na

podstawie właściwych przepisów prawa polskiego

lub obcego,

◦

inne zbywalne prawa majątkowe, które powstają w

wyniku emisji, inkorporujące uprawnienie do

nabycia lub objęcia w/w papierów wartościowych,

lub wykonywane poprzez dokonanie rozliczenia

pieniężnego.

ze względu na przedmiot uprawnień w nich

inkorporowanych:

•

papiery opiewające na wierzytelności pieniężne

(czeki, weksle, obligacje, listy zastawne,

bankowe

papiery

wartościowe,

skarbowe

papiery wartościowe, bony pieniężne NBP),

•

papiery

zawierające

uprawnienie

rozporządzania towarem, znajdującym się pod

pieczą wystawcy dokumentu (konosamenty,

dowody składowe),

•

papiery, w których inkorporowane są prawa

udziałowe w spółkach akcyjnych (akcje);

•

papiery, w których inkorporowane są prawa

udziałowe

zamkniętym

funduszu

inwestycyjnym (certyfikaty inwestycyjne).

Rodzaje papierów

wartościowych

względu

regulację

obrotu

papierami wartościowymi:

•

papiery imienne, z których prawa przenoszone
są w drodze przelewu i wydania dokumentu,

•

papiery  na  zlecenie,  które  legitymują  jako
uprawnionego  osobę  imiennie  wymienioną  lub
przez  nią  oznaczoną,  zbywalne  na  podstawie
indosu i wręczenia papieru,

•

papiery  na  okaziciela,  które  legitymują  każdą
osobę,  przedstawiającą  dokument,  zbywalne  na
podstawie  przeniesienia  własności  dokumentu  i
jego wydania.

To  papier  wartościowy,  emitowany  w  serii  (czyli
reprezentujący  prawa  majątkowe  podzielone  na
określoną  liczbę  równych  jednostek),  w  którym
emitent  stwierdza,  że  jest  dłużnikiem  właściciela
obligacji  (obligatariusza)  i  zobowiązuje  się  wobec
niego  do  spełnienia  określonego  świadczenia
(wykupu  obligacji).  Świadczenie  to  może  mieć
charakter pieniężny lub niepieniężny

Obligacja

Ze względu na zabezpieczenie
spłaty obligacje dzielimy na:

obligacje

zabezpieczone,

których spłata jest zabezpieczona
całkowicie lub częściowo,

obligacje

niezabezpieczone,

których spłata nie jest w ogóle
zabezpieczona.

Rodzaje obligacji

Ze względu na termin wykupu (czyli dzień,
począwszy od którego obligacja podlega
wykupowi) obligacje dzielimy na:

klasyczne obligacje terminowe, czyli takie,

które są wykupywane przez emitenta po dacie z
góry określonej przez emitenta,

obligacje z opcją wykupu na żądanie

emitenta (callable bonds), w przypadku których
emitent może zażądać wykupu w dowolnym
momencie,

obligacje z opcją wykupu na żądanie

posiadacza (putable bonds), w przypadku
których właściciel może zażądać wykupu w
dowolnym momencie,

obligacje

bezterminowe

(obligacje

perpetualne,  konsole),  które  nie  podlegają
wykupowi  przez  emitenta  i  w  przypadku
których  właściciel  bezterminowo  otrzymuje
odsetki.

Ze względu na występowanie odsetek

wyróżniamy:

obligacje kuponowe, czyli takie, z tytułu

własności których otrzymuje się odsetki,

obligacje zerokuponowe, z tytułu własności

których nie otrzymuje się odsetek (po upływie

terminu wykupu właściciel obligacji otrzymuje od

emitenta kwotę równą wartości nominalnej

obligacji; brak odsetek jest rekompensowany

sprzedażą obligacji z dyskontem).

Ze względu na sposób naliczania odsetek

wyróżniamy:

obligacje o stałym oprocentowaniu, przy

których

emitent

zobowiązuje

się

dokonywania

regularnych

płatności

odsetkowych obliczanych na bazie stałej stopy

procentowej,

obligacje o zmiennym oprocentowaniu,

przy których emitent zobowiązuje się do

dokonywania

regularnych

płatności

odsetkowych obliczanych na bazie zmiennej

stopy procentowej, w oparciu o tzw. stawkę

referencyjną, niekiedy powiększoną o tzw.

marżę odsetkową o z góry ustalonej, stałej

wielkości (mającą charakter premii dla

nabywcy obligacji).

Ze względu na rodzaj świadczeń przypisanych

do obligacji wyróżniamy:

obligacje zwykłe, w przypadku których emitent

zobowiązany

jest

wobec

obligatariusza

spełnienia świadczenia pieniężnego, polegającego

zapłacie

należności

głównej

(wartości

nominalnej obligacji) lub (i) odsetek;

obligacje zamienne, w przypadku których emitent

zobowiązany jest do spełnienia świadczenia

niepienię-żnego

polegającego

przyznaniu

obligatariuszowi

prawa

objęcia

innych

instrumentów finansowych w zamian za te obligacje

(w Polsce można objąć jedynie akcji emitenta), przy

czym termin zamiany obligacji na akcje nie może

być dłuższy niż termin wykupu obligacji;

obligacje z prawem pierwszeństwa, w przypadku
których emitent zobowiązany jest do spełnienia
świadczenia

niepieniężnego,

polegającego

przyznaniu

właścicielowi

obligacji

prawa

subskrybowania akcji emitenta z pierwszeństwem
przed jego akcjonariuszami, przed terminem wykupu
obligacji;

obligacje z prawem do udziału w zysku emitenta,
w  przypadku  których  emitent  zobowiązany  jest  do
spełnienia  świadczenia  niepieniężnego  polegającego
na  przyznaniu  właścicielowi  obligacji  prawa  do
udziału  w  zysku  emitenta  (prawo  to  wygasa  z  dniem
wykupu obligacji).

obligacje przychodowe, w przypadku których
emitent

zobowiązany

jest

spełnienia

świadczenia  niepieniężnego  polegającego  na
przyznaniu  właścicielowi  obligacji  prawa  do
zaspokojenia  swoich  roszczeń  z  pierwszeństwem
przed innymi wierzycielami emitenta:



z  całości  albo  z  części  przychodów  lub  z  całości
albo  części  majątku  przedsięwzięć,  które  zostały
sfinansowane  ze  środków  uzyskanych  z  emisji
obligacji,



z całości albo z części przychodów z innych
przedsięwzięć określonych przez emitenta.

Ze względu na rodzaj rynku, na którym
obligacja jest notowana:

obligacje krajowe (emitent jest rezydentem
kraju, w którym emisja jest lokowana);

obligacje międzynarodowe (emitent nie jest
rezydentem kraju, w którym emisja jest
lokowana):

obligacje zagraniczne (obligacje podmiotów
zagranicznych

rynku

krajowym,

rozprowadzane przez dealerów krajowych);

euroobligacje (nominowane w innej walucie
niż waluta kraju lokowania, rozprowadzane
przez międzynarodowe konsorcja dealerów).

Jest

dłużnym

papierem

wartościowym

imiennym lub na okaziciela; emitować go
może jedynie bank hipoteczny.
Wpływy z emisji listów zastawnych służą:

refinansowaniu

kredytów hipotecznych

udzielanych przez banki hipoteczne,

nabywaniu

przez

banki

hipoteczne

wierzytelności innych banków z tytułu
udzielonych

przez

nie

kredytów

hipotecznych.

List zastawny

Ograniczenia

emisji

listów

zastawnych:

refinansowanie

kredytów

hipotecznych

wpływami  z  emisji  listów  zastawnych  nie
może  przekroczyć  sumy  odpowiadającej  60%
bankowo-hipotecznej  wartości  nieruchomości
obciążonych hipotekami;

łączna

kwota

nominalnych

wartości

znajdujących się w obrocie listów zastawnych
nie może przekroczyć 40-krotności funduszy
własnych banku.

List zastawny

Listy zastawne zabezpieczone są konkretnymi,
wyodrębnionymi wierzytelnościami emitenta, a
nie całością jego aktywów.
Bank

hipoteczny

prowadzi

rejestr

zabezpieczenia listów zastawnych, do którego
wpisywane są w odrębnych pozycjach określone
wierzytelności

(lub

grupy

wierzytelności)

stanowiące

podstawę

emisji

tych

listów

zastawnych. Bank prowadzi rejestr osobno dla
hipotecznych listów zastawnych oraz dla
publicznych listów zastawnych.

hipoteczny

list

zastawny

–

papier

wartościowy

wyemitowany

podstawie

wierzytelności

banku

hipotecznego

zabezpieczonych hipotekami, w którym to liście

bank zobowiązuje się wobec uprawnionego do

spełnienia określonych świadczeń pieniężnych;

publiczny list zastawny – papier wartościowy

wyemitowany

podstawie

kredytu

zabezpieczonego gwarancją lub poręczeniem

Skarbu Państwa, NBP, WE lub ich państw

członkowskich, EBOiR, EBI lub BŚ, lub na

podstawie wierzytelności banku hipotecznego z

tytułu kredytów udzielonych w/w podmiotom.

Rodzaje listów zastawnych

Papiery  wartościowe,  emitowane  w  serii  przez
przedsiębiorstwo  będące  spółką  akcyjną,  w
których  emitent  stwierdza,  że  nabywca  akcji
staje  się  współwłaścicielem  spółki  i  zgodnie  z
normami  prawa  obowiązującymi  w  Polsce  -
uzyskuje uprawnienia:

charakterze

majątkowym

(uprawnienia samoistne)

charakterze

korporacyjnym

(uprawnienia

akcesoryjne

wobec

majątkowych).

Akcje

prawo do udziału w zysku
rocznym

spółki

(prawo

dywidendy),

prawo poboru akcji nowej emisji,

prawo do udziału w tzw. kwocie
likwidacyjnej.

Uprawnienia o charakterze majątkowym:



prawo do udziału w zysku spółki
(może

być

przeniesione

przeniesieniem akcji),



prawo do uchwalonej przez WZA
dywidendy

lub

przyszłych

dywidend (może być przedmiotem
obrotu).

Prawo do dywidendy



to ustawowe prawo pierwszeństwa objęcia

przez dotychczasowych akcjonariuszy akcji

nowych emisji w stosunku do liczby

posiadanych akcji,



jest prawem zbywalnym.

Prawo poboru



wyraża  się  w  roszczeniu  akcjonariusza  o
przeniesienie  na  niego  odpowiedniej
części  majątku  spółki,  powstające  w  toku
postępowania  likwidacyjnego,  jeżeli  po
zaspokojeniu wierzycieli pozostała jeszcze
jakaś  część  majątku  spółki,  która  może
być

rozdysponowana

pomiędzy

akcjonariuszy.

Prawo do udziału w kwocie

likwidacyjnej

prawo uczestniczenia w WZA,

prawo głosu,

prawo do informacji,

bierne prawo wyborcze do organów

spółki,

prawo do zaskarżania uchwał WZA,

prawo do wytaczania powództwa na

rzecz spółki o naprawienie szkody.

Uprawnienia o charakterze

korporacyjnym

Akcja – papier wartościowy dający udział w majątku danego
podmiotu.  Innymi  słowy  posiadając  akcje  jakiegoś  podmiotu
stajemy  się  jego  współwłaścicielami.  Jest  on  emitowany  w
celu  pozyskania  środków  na  określone  cele  związane  z
funkcjonowaniem podmiotu.



Mamy wiele rodzajów akcji, nie wszystkie dają nam np.
takie samo prawo do partycypowania w majątku firmy, czy
tez do głosów na walnym zgromadzeniu akcjonariuszy.



Zyski  z  posiadania  akcji  mogą  wynikać  ze  sprzedaży  po
wyższej  cenie,  niż  cena  zakupu  lub  z  otrzymania  tzw.
dywidendy.  Dywidenda  jest  to  część  zysku  jakie
przedsiębiorstwo  przeznacza  dla  swoich  akcjonariuszy,
czyli posiadaczy akcji.



Miejscem obrotu akcjami jest giełda.

Ze względu na uprzywilejowanie akcje

dzielimy na:

akcje zwykłe, czyli nieuprzywilejowane

(1 akcja zwykła = 1 głos na WZA),

akcje uprzywilejowane, w przypadku

których, według norm prawa w Polsce,

właściciel

akcji

może

być

uprzywilejowany co do:

dywidendy

podziału majątku polikwidacyjnego spółki

głosu (na WZA).

Rodzaje akcji



Uprzywilejowanie co do dywidendy: akcje

posiadają

pierwszeństwo

wypłacie

dywidendy,

która

status

dywidendy

uprzywilejowanej - maksymalnie do wysokości

dywidendy przypadającej na akcje zwykłe plus

kwota nie przekraczająca stopy dyskonta weksli

NBP).



Uprzywilejowanie co do głosu: na 1 akcję

mogą maksymalnie przypadać 2 głosy na

walnym zgromadzeniu akcjonariuszy.



Uprzywilejowanie

podziału

majątku polikwidacyjnego spółki: akcje
posiadają

pierwszeństwo

zaspokojenia,

czyli  pierwszeństwo  do  spłaty  według  ceny
emisyjnej,  lub  prawo  podwyższenia  udziału
przy  podziale  majątku  analogiczne  do
podwyższenia udziału w zysku.

Akcje uprzywilejowane możemy podzielić ze
względu na sposób wypłacania dywidendy na:

akcje  kumulacyjne,  zobowiązujące  spółkę  do
wypłacania  dywidendy  za  okres,  w  którym
spółka  nie  osiągnęła  zysków  (dywidendy  te
wypłacane  są  w  pierwszej  kolejności,  z  chwilą
ponownego  osiągnięcia  wystarczającego  zysku
przez spółkę),

akcje niekumulacyjne, w przypadku których
dywidenda jest wypłacana jedynie w latach, w
których spółka osiąga dostateczne zyski.

Akcje uprzywilejowane



Dogodniejszy dostęp do kapitału – jest to główna
zaleta wejścia na rynek publiczny. Przedsiębiorstwo
uzyskuje

długoterminowy

kapitał

cele

strategiczne,



Wzrost wiarygodności kredytowej,



Spotęgowanie prestiżu przedsiębiorstwa,



Zwiększenie płynności finansowej - Notowana na
giełdzie firmy mogą zamiast gotówki wykorzystać
własne akcje jako zapłatę za zobowiązania.

Korzyści z emisji akcji

Skarbowy

papier

wartościowy

jest

papierem  wartościowym,  w  którym  Skarb
Państwa  stwierdza,  że  jest  dłużnikiem
właściciela  takiego  papieru,  i  zobowiązuje
się  wobec  niego  do  spełnienia  określonego
świadczenia,  które  może  mieć  charakter
pieniężny lub niepieniężny.
Aktualnie występują 2 rodzaje s.p.w.:

◦

krótkoterminowe

s.p.w.

(bony

skarbowe),

◦

obligacje skarbowe.

Skarbowe papiery
wartościowe



To każdy papier wartościowy (w tym dłużny)

wyemitowany przez bank na podstawie art.

89 i n. Prawa bankowego.



Celem emisji b.p.w. jest gromadzenie przez

banki środków pieniężnych w PLN lub w

innej walucie wymienialnej.



Aby wyemitować b.p.w. bank musi podać

warunki emisji do publicznej wiadomości i

powiadomić Prezesa NBP o zamierzonej

emisji papierów wartościowych na 30 dni

przed terminem emisji, wskazując warunki i

wartość emisji.

Bankowe papiery

wartościowe

Weksel własny – papier wartościowy zawierający

bezwarunkowe przyrzeczenie wystawcy zapłacenia

określonej sumy pieniężnej we wskazanym miejscu

czasie

stwarzający

bezwarunkową

odpowiedzialność osób na nim podpisanych.

Weksel

trasowany

–

papier

wartościowy

zawierający skierowane do oznaczonej osoby

bezwarunkowe polecenie zapłacenia określonej

sumy pieniężnej we wskazanym miejscu i czasie i

stwarzający bezwarunkową odpowiedzialność osób

na nim podpisanych.

Rodzaje weksli

Papier  wartościowy  wystawiony  przez  instytucję
finansową  z  siedzibą  na  terytorium  państwa  –
strony umowy o EOG lub należącego do OECD, w
którym inkorporowane jest prawo do zamiany tego
p.w. na określone p.w. we wskazanej w warunkach
emisji proporcji, przejście na właściciela tego p.w.
praw majątkowych stanowiących pożytki z p.w. lub
ich  równowartości  oraz,  w  przypadku  akcji,
możliwość  wydania  przez  właściciela  tego  p.w.
jego emitentowi wiążącej dyspozycji co do sposobu
głosowania na WZA.

Kwit depozytowy

To p.w. na okaziciela emitowane przez
zamknięty

fundusz

inwestycyjny

reprezentujące

prawa

majątkowe

uczestników funduszu.
Certyfikat inwestycyjny jest niepodzielny;
certyfikaty jednego funduszu reprezentują
jednakowe prawa majątkowe.

Certyfikaty inwestycyjne

Zamknięty fundusz inwestycyjny to osoba
prawna, której wyłącznym przedmiotem
działalności

jest

lokowanie

środków

pieniężnych zebranych publicznie (przez
emisję

certyfikatów

inwestycyjnych)

określone  w  ustawie  p.w.  oraz  inne  prawa
majątkowe.  Certyfikaty  wyemitowane  przez
z.f.i.  umarza  się  jedynie  w  przypadkach
przewidzianych w ustawie.



Cena emisyjna certyfikatów drugiej i następnych

emisji nie może być niższa niż wartość aktywów

netto przypadająca na certyfikat według ostatniej

wyceny aktywów z.f.i. poprzedzającej emisję.

Wycena ta musi być dokonana przynajmniej na 7

dni przed rozpoczęciem zbywania certyfikatów

danej emisji.



Wartość aktywów netto przypadająca na

certyfikat to rynkowa wartość aktywów z.f.i.

pomniejszona

zobowiązania

funduszu,

podzielona

przez

ilość

wyemitowanych

certyfikatów



Komisja Nadzoru Finansowego (KNF)



Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych
SA (KDPW)



Bank rozliczeniowy



Giełda

Papierów

Wartościowych

Warszawie SA (GPW)



Centralna Tabela Ofert SA (CeTO)

Instytucje rynku

kapitałowego



Sprawuje m.in. nadzór nad rynkiem kapitałowym.



Odpowiada m.in. za:



zatwierdzanie prospektów emisyjnych i nadzór nad

wypełnianiem przez emitentów obowiązków

informacyjnych,



licencjonowanie i nadzór nad domami maklerskimi,



licencjonowanie i nadzór nad funduszami

inwestycyjnymi,



podejmowanie działań zapewniających sprawne

funkcjonowanie rynku papierów wartościowych i

ochronę inwestorów,



przygotowywanie projektów aktów prawnych

związanych

z funkcjonowaniem rynku papierów wartościowych,



udzielanie zezwoleń na prowadzenie giełdy

towarowej.

Komisja Nadzoru Finansowego

(KNF)

KDPW jest instytucją prowadzącą i nadzorującą system
depozytowo-rozliczeniowy

zakresie

obrotu

papierami

wartościowymi.
KDPW odpowiada m.in. za:



rozliczanie transakcji zawartych na publicznym rynku
papierów wartościowych,



wypłatę środków zgromadzonych na rachunkach do
określonej

wysokości

prowadzenie

kont

depozytowych,
na których zapisywane są papiery wartościowe
uczestników systemu depozytowego,



nadzór nad zgodnością wielkości emisji papierów
wartościowych znajdujących się w obrocie.

Krajowy Depozyt

Papierów Wartościowych (KDPW)

Giełda, czyli regularne, odbywające się w
określonym czasie i miejscu, podporządkowane
określonym normom i zasadom, spotkanie stron
zawierających transakcje kupna i sprzedaży.

Zapewnia koncentrację popytu i podaży różnych
towarów  w  jednym  miejscu  i  w  określonym
czasie  oraz  umożliwia  zawieranie  transakcji
kupna  –  sprzedaży  według  z  góry  określonych
zasad, podporządkowanych regulaminowi giełdy.

Giełda



Funkcja ALOKACYJNA

Transfer wolnych funduszy pieniężnych od podmiotów

dysponujących nadwyżkami do tych firm i instytucji,
którym brakuje środków.



Funkcja WARTOŚCIUJĄCA

Ukształtowanie się kursów równowagi, które zapewniają

zrównanie się popytu z podażą na dane instrumenty finansowe, a to
zapewnia bieżącą i adekwatną wycenę kapitałów w całej
gospodarce.



Funkcja KONTROLNA

Zapewnienie akcjonariuszom spółek publicznych skutecznej i

efektywnej kontroli nad firmami.

Funkcje giełd



Zwiększenie skłonności do oszczędzania



Pomnażanie kapitału



Zwiększenie płynności notowanych papierów
wartościowych



Umożliwienie lepszej dywersyfikacji ryzyka



Funkcje edukacyjne

W modelu amerykańskim - giełda jest instytucją prywatno
–  prawną  stanowiącą  zrzeszenie  kupców,  przemysłowców,
pośredników,  bankierów,  którzy  za  pomocą  giełdy  lepiej
załatwiają swoje interesy handlowe, niż bez niej. Działalność
tego  zrzeszenia  oparta  jest  na  ogólnych  normach  prawa
handlowego  i  cywilnego  i  ma  w  zasadzie  formę  spółki
akcyjnej.  Liczba  członków  giełdy  jest  ograniczona.
Członkostwo

giełdzie

jest

przedmiotem

obrotu

rynkowego,  można  je  kupić  lub  sprzedawać.  Głównym
przywilejem członków giełdy jest to, że tylko oni uprawnieni
są  do  zawierania  transakcji  na  giełdzie.  Państwo  nie
ingeruje  w  tworzenie  i  organizację  giełd,  ale  specjalne
państwowe  instytucje  kontrolują,  czy  działalność  giełdy
zgodna jest z ustawami dotyczącymi obrotu giełdowego.

Model amerykański

W  systemie  niemieckim  -  giełda  jest  instytucją
publicznoprawną, której powstanie jest uzależnione od
zgody  właściwego  organu  administracji  państwowej  i
której  działalność  odbywa  się  w  ramach  ściśle
określonych  przez  ten  organ.  Organ  administracji
państwowej

prawo

lokować

komisarza

państwowego  we  władzach  giełdy.  Liczba  członków
giełdy  nie  jest  w  zasadzie  ograniczona,  a  członkostwo
w  giełdzie  nie  jest  równoznaczne  z  prawem  do
przeprowadzania  transakcji  na  giełdzie.  Najczęściej
jest tak, że przeprowadzenia transakcji na giełdzie jest
powierzane wyłącznie maklerom lub dealerom.

Model niemiecki

Współcześnie największą rolę odgrywają giełdy:



New York Stock Exchange (NYSE) - tzw. stara giełda
nowojorska, notowane są tam głównie spółki "starej
ekonomii",



National Assocation of Securities Dealers Automated
Quotations System (NASDAQ) - amerykańska giełda
elektroniczna notująca głównie spółki internetowe,



London Stock Exchange - giełda londyńska,



Giełda we Frankfurcie nad Menem,



Giełda w Paryżu,



Giełda w Tokio,



Giełda w Hong Kongu.

Miejsce

zawierania

transakcji

papierami

wartościowymi.
Na  GPW  można  dokonywać  transakcji:  akcjami,
obligacjami,  prawami  poboru,  prawami  do  akcji,
kontraktami  terminowymi,  warrantami,  opcjami,
certyfikatami inwestycyjnymi.
Na  GPW  wyodrębnione  są  rynki:  podstawowy  i
równoległy
– różnią się wymogami dopuszczeniowymi.
WARSET  –  system  operacyjny  GPW  wzorowany
na systemie działającym m.in. na giełdzie w Paryżu.

Giełda Papierów Wartościowych

w Warszawie (GPW)



dopuszczenie

obrotu

publicznego

wyemitowanych papierów wartościowych,



organizowanie transakcji giełdowych,



ustalanie

kursów

giełdowych

papierów

wartościowych,



zawieszanie

notowań

papierów

wartościowych na giełdzie,



rozstrzyganie sporów majątkowych między

uczestnikami transakcji giełdowych,



wydawanie zezwoleń biurom maklerskim na

działalność na giełdzie,



wydawanie publikacji o wynikach sesji

giełdowych.

Funkcje GPW

CeTO (Centralna Tabela Ofert) - jest to
nieurzędowy,

publiczny

rynek

papierów

wartościowych.
Powstała  12  lutego  1996  roku  jako  spółka
akcyjna.  Jej  głównym  akcjonariuszem  jest
Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie.
CeTO  jest  elementem  regulowanego  wtórnego
publicznego  obrotu  pozagiełdowego.  Rynek
pozagiełdowy  jest  przeznaczony  dla  spółek,
które  nie  spełniają  restrykcyjnych  wymagań
rynku giełdowego.

CeTO

Zakres obowiązków CeTO S.A. obejmuje:



Opracowywanie oraz egzekwowanie zasad i
przepisów obowiązujących na regulowanym
rynku pozagiełdowym,



Nadzór

nad

prowadzonym

obrotem,

gwarantujący poziom i integralność rynku,



Obsługę elektronicznego systemu obrotu,



Udostępnianie

informacji

ofertach,

notowaniach

transakcjach

papierami

wartościowymi, które są przedmiotem obrotu
na rynku pozagiełdowym.

Rynek  pozagiełdowy,  taki  jak  Centralna  Tabela  Ofert  cechuje
większe  ryzyko  inwestycyjne.  O  dopuszczeniu  danej  spółki  na
CeTO decyduje Komisja Papierów Wartościowych. Notowane są
tu  nie  tylko  bogate  i  dobrze  rozwinięte  spółki,  ale  również
przedsiębiorstwa  szukające  kapitału  na  rozwój.  Wprowadzenie
papierów  wartościowych  do  obrotu  na  rynku  CeTO  może
nastąpić  z wykorzystaniem  instytucji prospektu emisyjnego lub
w  trybie  zakładającym  znaczne  uproszczenie  w  zakresie
obowiązków  informacyjnych.  Zasady  obrotu  na  rynku  CeTO
określa  regulamin  uchwalany  przez  radę  nadzorczą,  który
następnie  wymaga  zatwierdzenia  przez  KPWiG.  Obrót
papierami  wartościowymi  ma  charakter  zdecentralizowany,
czyli dokonywany jest on przez uczestników CeTO działających
w  swoich  siedzibach  i  zawierających  transakcje  bezpośrednio
między sobą.

Papierami wartościowymi notowanymi na rynku CeTO mogą
być:



akcje,



obligacje spółek i jednostek samorządu terytorialnego (JST),



instrumenty dłużne emitowane przez Skarb Państwa,



listy zastawne,



finansowe instrumenty pochodne

W 2002 roku podjęto decyzję o wprowadzeniu na CeTO
notowań

skarbowych

papierów

wartościowych,

zdematerializowany obrót na tym rynku odbywa się
codziennie w systemie notowań ciągłych za pośrednictwem
systemu transakcyjnego ExTra.
Indeks spółek notowanych na CeTO nosi nazwę ITO.

TERMIN ANGIELSKI

TERMIN POLSKI

ZNACZENIE

Hammering the

market

Młotkowanie rynku

Intensywna

sprzedaż

akcji przez inwestorów,

którzy sądzą, że ceny

akcji

są

przewartościowane

Shark watcher

Obserwator rekinów

Firma specjalizująca się

wczesnym

wykrywaniu

działań

prowadzących

wrogiego

przejęcia

przedsiębiorstwa

Sleeping beauty

Śpiąca królewna

Potencjalny

obiekt

przejęcia

Take a bath

Wykąpać się

Poniesienie

wielkich

strat (przyjęcie pozycji

finansowej)

Turkey

Indyk

Niekorzystna inwestycja

Yo- yo stock

Akcja typu jo-jo

Znaczne zmiany ceny w

dół i górę

Rynek walutowy inaczej definiowany to ogół
podmiotów dokonujących transakcji wymiany
walut

oraz

mechanizm

ekonomiczny

umożliwiający

przeprowadzanie

tych

transakcji.



umożliwia wymianę jednego pieniądza na
drugi,



dzięki

niemu

nie

jest

konieczne

natychmiastowe równoważenie obrotów
handlowych,



pozwala częściowo zabezpieczyć się
przed ryzykiem wahań kursów walut i
ewentualnością

spadku

wartości

zagranicznych walorów finansowych,

Funkcje rynku walutowego



umożliwia wycenę walut obcych,



umożliwia porównywanie cen towarów i usług
między krajami,



informuje o ograniczoności zasobów walut,



umożliwia transfer siły nabywczej między
krajami,



jest podstawowym elementem w mechanizmie
alokacji zasobów w skali światowej.

Do najważniejszej kategorii instrumentów i

transakcji

związanych

rynkiem

walutowym zalicza się miedzy innymi:



transakcje walutowe:

- natychmiastowe,
- terminowe.

Transakcje terminowe (forward) są umową
pomiędzy  dwoma  stronami  transakcji,  na
podstawie  której  dwie  waluty  są  wymieniane
po  kursie  ustalonym  w  dniu  zawarcia
transakcji,

lecz

dostawą

waluty

określonym  dniu  w  przyszłości.  Transakcja
terminowa  dotyczy  regularnego  odcinka
czasu:  tygodnia,  dwóch  tygodni,  miesiąca,
dwóch  do  dwunastu  miesięcy,  a  nawet
występują  transakcje  kilkuletnie  (nowością  są
terminy nieregularne).

Transakcje terminowe

Rynek

pozabilansowych

instrumentów

finansowych (ang. off balance sheet financial
instruments market) jest najmłodszym i
najszybciej rozwijającym się segmentem
rynku finansowego. Inne jego nazwy to rynek
instrumentów

pochodnych

oraz

rynek

derywatów.

Rynek instrumentów

pochodnych

Instrument

pochodny

instrument

finansowy mający postać kontraktu, którego
wartość

zależy

wartości

innego

instrumentu finansowego /np. akcji czy
waluty/ lub towaru, zwanego instrumentem
podstawowym.

Zasadniczą  funkcją  rynku  instrumentów
pochodnych  jest  dostarczanie  uczestnikom
rynku  narzędzi  zabezpieczających  przed
ryzykiem  wynikającym  ze  zmienności  stóp
procentowych oraz zmian cen akcji, a także
umożliwiających

spekulację

tych

zmianach. Początek temu rynkowi dały w
latach

siedemdziesiątych

Chicago

giełdowe transakcje futures w odniesieniu
do stóp procentowych.

Na rynku tym handluje się instrumentami

finansowymi zmniejszającymi ryzyko. Do

grupy

tych

instrumentów

zwanymi

pochodnymi zaliczyć możemy:



opcje,



kontrakty terminowe,



swapy,



warranty.

Instrumenty pochodne

Opcja  jest  umową  między  nabywcą  a
sprzedawcą.  Kupujący  nabywa  prawo,  ale  nie
obowiązek  –  kupna  (call  option)  lub  sprzedaży
(put  option)  określonej  ilości  waluty  według  z
góry  ustalonego  kursu  w  określonym  terminie
w  przyszłości  lub  wcześniej.  Sprzedawca  jest
natomiast  zobowiązany  do  dostarczenia  lub
odbioru  tej  waluty,  jeżeli  zażąda  tego  nabywca
opcji.  Kupujący  może  zrealizować  opcję:  w
określonym dniu w przyszłości (styl europejski)
lub do określonej daty (styl amerykański).

Opcja

Opcje kupna – kontrakt dający nabywcy

prawo

kupna

ustalonej

ilości

instrumentu bazowego po określonej

cenie i określonym terminie

Opcje sprzedaży - kontrakt dający

nabywcy prawo do sprzedaży ustalonej

ilości

instrumentu

bazowego

określonej cenie i określonym terminie

Opcje

Ze względu na termin wygaśnięcia opcje

dzielimy na

◦

europejskie – opcja może być wykonana
jedynie w terminie wygaśnięcia

◦

amerykańskie – opcja może być wykonana w
dowolnym momencie do terminu wygaśnięcia

Opcje

Kontrakt

terminowy

instrument

zobowiązujący strony kontraktu do kupna lub
sprzedaży  instrumentu  podstawowego  w
określonej  ilości,  w  określonym  terminie,  po
określonej  cenie  (kontrakt  futures,  kontrakt
forward).
Umowa  zobowiązująca  dwie  strony  do
zawarcia

przyszłości

transakcji na

wcześniej ustalonych warunkach.

Kontrakt terminowy

Kontrakt terminowy jest to zobowiązanie
dwóch

stron

przeprowadzenia

określonym  terminie  w  przyszłości  transakcji
kupna-sprzedaży  pewnej  ilości  instrumentu
podstawowego  po  ustalonej  cenie.  Strony
zawierające kontrakt terminowy zabezpieczają
się

przed

zmianami

ceny

instrumentu

podstawowego (jedna strona przed spadkiem
ceny, druga strona przed wzrostem ceny), gdyż
poprzez zawarcie kontraktu terminowego cena
w przyszłej transakcji jest ustalona.

Swap to kontrakt, który polega na zamianie
przyszłych  płatności  stron  kontraktu,  np.
swap  procentowy  -  umowy  między  np.
dwoma stronami transakcji, w której każda
ze  stron  zgadza  się  dokonywać  przyszłych
płatności  na  rzecz  drugiej  strony  w  czasie
trwania  danego  kontraktu.  Swapy  są  z
reguły zawierane na dłuższe okresy i pełnią
podobną  rolę  jak  kontrakty  FRA  (dla
głównych  walut  okres  wynosi  od  2  do  10
lat).

Swap

Ryzyko w większości przypadków rozumiane
jest jako możliwość (prawdopodobieństwo), że
coś się nie uda. Natomiast w inwestycjach (na
rynkach

finansowych)

ryzyko

nie

jest

jednoznacznie  rozumiane.  Ryzyko  rozumiane
jest  tu  jako  zagrożenie,  w  wyniku  którego
powstaje  szkoda.  Częściej  jednak  stosowane
jest  pojęcie  ryzyka,  traktowanego  zarówno
jako  zagrożenie,  ale  również  szansa.  Ryzyko
obok

dochodu

jest

podstawową

cechą

inwestycji.



Ryzyko  rynkowe wynika  ze  zmian  cen  przede
wszystkim  na  rynku  finansowym.  To  ryzyko:  stopy
procentowej,  cen  akcji,  cen  towarów  (rozumianych
jako  ceny  towarowych  instrumentów  pochodnych)
oraz  kursu  walutowego.  Dotyczy  ono  wszystkich
uczestników rynku finansowego.



Ryzyko kredytowe wynika z kondycji finansowej
jednej ze stron zawartego kontraktu. Jeżeli kondycja
ulega

pogorszeniu

istnieje

możliwość

niedotrzymania warunków (ryzyko niedotrzymania
warunków). Występuje wszędzie tam, gdzie będziemy
mieli do czynienia ze zobowiązaniami drugiej strony.

Rodzaje ryzyka na r.f



Jednym z ważniejszych dla indywidualnego
inwestora

jest ryzyko

płynności. Należy

pamiętać,  że  instrumenty  o  małej  płynności
charakteryzują  się  większą  różnicą  ceny
kupna  i  sprzedaży,  a  często  w  czasie  sesji  w
ogóle nie dochodzi do transakcji.



Inwestorzy muszą brać pod uwagę także inne
rodzaje  ryzyka  mające  wpływ  na  rynki
finansowe:  np.  ryzyko  polityczne  (konflikt
militarny)  czy  ryzyko  prawne  (zmiana
przepisów mających wpływ na gospodarkę).



ryzyko  makroekonomiczne  -  wynika  z
wrażliwości rynku kapitałowego na krajowe
i  światowe  czynniki  makroekonomiczne
zależne  od  tempa  wzrostu  gospodarczego,
deficytów  budżetowych  i  handlowych,
poziomu

inwestycji,

popytu

konsumpcyjnego,

wysokości

inflacji

poziomu stóp procentowych, kształtowania
się cen surowców, a także sytuacji
geopolitycznej,



ryzyko branżowe dla spółek działających w określonej
branży,  występują  czynniki  ryzyka  jak:  wzrost
konkurencji  i  wahania  popytu   na  towary  oferowane
przez  branżę,  zmiany  technologiczne;  dywersyfikacja
branżowa

może

skutecznie

ograniczyć

ryzyko

branżowe,



ryzyko  specyficzne  -  jest  związane  z  indywidualną
sytuacją spółki tj. z pracą zarządu, zmianami strategii
biznesu  spółki  i  ładu  korporacyjnego,  konfliktu
akcjonariuszy,  polityką  dywidendową,  zdarzeniami
losowymi

dotyczącymi

spółki;

dywersyfikacja

inwestycji pomiędzy akcje różnych spółek ograniczy
znacząco ten rodzaj ryzyka.

Międzynarodowy

system

finansowy

wielopoziomowy

układ

organizacji

instytucji, których celem jest zapewnienie
bezpieczeństwa obrotu i sprawnej cyrkulacji
środków finansowych.

Międzynarodowy rynek

finansowy

Document Outline