Podstawy psychologii osobowości

OSOBOWOŚĆ

Charakterystyczne dla danej jednostki
właściwości  myślenia,  odczuwania  i
działania. Są one niezmienne w czasie
i  w  różnych  sytuacjach.  Niemal  we
wszystkich  definicjach  osobowości
znajdujemy dwa podstawowe pojęcia:
wyjątkowość

charakterystyczne

wzorce zachowania.

TEORIE OSOBOWOŚCI

Są  hipotetycznymi  twierdzeniami  na
temat  struktury  i  funkcjonowania
osobowości  jednostek.  Pomagają
osiągnąć

dwa

główne

cele

psychologii jakimi są:
1. Wyjaśnienie struktury, źródeł i
korelatów osobowości.
2.Przewidywanie zachowań i zdarzeń
życiowych na podstawie naszej
wiedzy o osobowości.

TEORIE CECH

Cecha to charakterystyczny wzorzec
zachowań

lub

dyspozycja

odczuwania  i  działania  w  określony
sposób.  Niektórzy  przedstawiciele
teorii  cech  uważają  cechy  za
predyspozycje powodujące określone
zachowania,  natomiast  teoretycy
bardziej konserwatywni posługują się
cechami  jedynie  jako  wymiarami
opisowymi,  które  są  po  prostu
podsumowaniem

obserwowanego

zachowania.

CECHY W UJĘCIU ALLPORTA

Cechy

elementy

tworzące

osobowość  i  stanowiące  podstawę
indywidualności.  Odpowiedzialne  są
za  zachowanie  i  reakcje  jednostki  na
bodźce.  Gordon  Allport  uważał,  że
czynnikiem

determinującym

zachowanie jest struktura osobowości,
a nie warunki środowiska.

Allport wyróżnił trzy rodzaje cech:



podstawowe

cechy,

wokół

których jednostka organizuje swoje
życie,



główne - reprezentują zasadnicze,

charakterystyczne dla danej osoby
właściwości,



drugorzędne

specyficzne,

osobiste

właściwości,

które

pomagają przewidzieć zachowanie
jednostki, ale są mniej przydatne do
zrozumienia jej osobowości.

CECHY W UJĘCIU CATELLA

Na podstawie badań Alloporta, Catell

1979

roku

ustalił

zbiór

podstawowych  wymiarów  cech.  Na
podstawie  przeprowadzonych  badań
stwierdził,  że  u  podłoża  ludzkiej
osobowości leży 16 czynników, które
nazwał cechami źródłowymi. Połączył
je w pary przeciwstawnych cech, np.
ufny-podejrzliwy, rozluźniony-spięty.

MODEL WIELKIEJ PIĄTKI

Według

obecnych

uczonych

strukturę

osobowości

najlepiej

opisuje

pięć

czynników.

Cechy

wyłonione przez Allporta, zostały
zredukowane

200

wiązek

synonimów, które posłużyły do
utworzenia

dwubiegunowych

wymiarów  cech:  pozytywnych  i
negatywnych.  Wymiary  te  mają
bardzo  szeroki  zakres,  ponieważ
każdy  z  nich  sprowadza  do  jednej
kategorii

wiele

cech

mających

odrębne konotacje, ale wspólny
temat.

CECHY OSOBOWOŚCI A

DZIEDZICZNOŚĆ

Cechy

osobowości

oraz

wzorce

zachowań są dziedziczone. Żeby określić
wpływ dziedziczenia na osobowość bada
się cechy członków rodziny o różnym
stopniu

pokrewieństwa,

którzy

wychowali

się

podobnych

lub

odmiennych warunkach środowiska. Z
badań wynika, że wszystkie cechy
dziedziczne mają wpływ na osobowość.

TEORIE PSYCHODYNAMICZNE

Wspólnym założeniem teorii, jest fakt,

iż  istnieją  siły  wewnętrzne,  które
kształtują  osobowość  i  motywują
zachowanie.  W  porównaniu  do  teorii
cech,

wyjaśnia

ona

przyczyny

zachowania  i  rozwoju  osobowości.
Teorie  te  kładą  nacisk  na  siły
wewnętrzne  prowadzące  do  zmian  i
rozwoju osobowości.

PSYCHOANALIZA FREUDOWSKA

Rdzeniem osobowości są zdarzenia
intrapsychiczne,

zachodzące

psychice

jednostki,

motywujące

działanie.

reguły

jesteśmy

świadomi bodźców wpływających na
zachowanie,

jednak

pewne

motywacje działają na poziomie
nieświadomym.

Według

Freuda

ludzkie

działanie

zawsze

determinowane

jest

jakimiś

motywami

zawsze

ono

przyczynę  i  cel.  Motywy  i  cel  można
odkryć  na  podstawie  analizy  snów,
czynności  pomyłkowych,  wolnych
skojarzeń  i  innych  behawioralnych
wskaźników.

STRUKTURA OSOBOWOŚCI

WEDŁUG FREUDA

Freud uważał że osobowość człowieka
jest

kompromisem

pomiędzy

biologicznymi

impulsami

poszukiwaniem

przyjemności,

sprzeciwami społecznymi względem
tych impulsów. W teorii Freuda konflikt
skupia się w trzech współdziałających
systemach: id, ego i superego.



Id - magazyn nieświadomej energii
psychicznej.

Dąży

natychmiastowego

zaspokojenia

popędów seksualnych i agresji.



Ego - magazyn świadomej energii
psychicznej. Znajduje się pomiędzy
id a superego. Działa zgodnie z
zasadą

rzeczywistości,

zaspakajania potrzeb w sposób
rozsądny i zgodny z przyjętymi
normami.



Superego - wewnętrzny głos
sumienia

liczący

się

rzeczywistością. Jest to część
osobowości, kierująca się ideami i
normami.

Freud

wyróżnił

pięć

stadiów

psychoseksualnych,

których

człowiek

skupia

się

przyjemnościach

ciała

skoncentrowanych

strefach

erogennych.

MECHANIZMY OBRONNE

Działania obronne polegające na
zmniejszeniu

lęku

przez

nieświadomą zmianę postrzegania
rzeczywistości. Jest to sposób na
pokonanie

naszych

lęków

niedopuszczenie ich do świadomości.

TYPY MECHANIZMÓW

OBRONNYCH



regresja - sposób pokonania lęków
polegający

powrocie

wcześniejszego

stadium

psychoseksualnego,



reakcja upozorowana - kiedy
nieakceptowane

uczucia,

lęki

przekształcane

są

ich

przeciwieństwa,



projekcja - mechanizm polegający
na

ukrywaniu

własnych,

niepokojących zachowań, lęków i
uczuć,



racjonalizacja

polega

usprawiedliwianiu się, dzięki czemu
ukrywamy rzeczywistość i realne
przyczyny naszego postępowania.



przemieszczania

oznacza

przekierowanie

agresywnych

zachowań na obiekt neutralny.

KONTYNUATORZY I

PRZECIWNICY FREUDA

Teoria

Freuda

wzbudza

wiele

wątpliwości, ponieważ polega ona na
historycznej rekonstrukcji a nie na
konstrukcji

naukowej

prawdopodobnych i przewidywalnych
rezultatach. Teoria ta nie bierze pod
uwagę

bieżących

bodźców

wpływających

zachowanie

człowieka.

Przeciwnicy

Freuda

twierdzili, że świadomość ma większe
znaczenie dla funkcjonowania jednostki
w środowisku i kwestionowali pogląd że
seksualność i agresja są podłożem
motywacji.

Akceptowali

podstawowe

teorie

Freuda, czyli podział osobowości,
wpływ

nieświadomości,

oraz

kształtowanie

się

osobowości

dzieciństwie

oraz

wpływ

lęku

mechanizmów obronnych.

PRZECIWNICY FREUDA



Alfred

Adler

twierdził

iż

większość naszych zachowań wiąże
się

próbą

przezwyciężenia

uczucia niższości doznanego w
dzieciństwie.



Karen Horney - uważała, że lęk i
bezradność doznane w dzieciństwie
wzbudzają

potrzebę

miłości

bezpieczeństwa.



Carl

Jung

wyodrębnił

nieświadomość

zbiorową,

polegającą

wspólnym

wyobrażeniu

uniwersalnych

ideałów.

Odrzucił

podstawowe

założenie Freuda o znaczeniu
libido.

TEORIE HUMANISTYCZNE

Charakteryzują  się  spójnością  osobistych  i
świadomych  doświadczeń  człowieka  i  jego
potencjałem  rozwojowym.  Teoria  ta  kładzie
nacisk  na  samourzeczywistnianie,  tzn.
dążenie  do  realizacji  własnych  marzeń  i
talentów. Motywowane jest wrodzonymi oraz
wyuczonymi tendencjami do samorozwoju.
Ja  –  są  to  myśli  i  uczucia  dotyczące  nas
samych  jako  odpowiedź  na  pytanie:  „Kim
jestem?”.

TEORIA SAMOREALIZACJI

WEDŁUG MASLOWA

Abraham Maslow uważał ze działanie
człowieka motywowane jest przez
hierarchię wartości, tzn. że na początku
muszą

być

spełnione

potrzeby

fizjologiczne, potrzeba bezpieczeństwa,
przynależności  oraz  wartości  takie  jak
spełnienie  uznanie  i  miłość,  następnie
samorealizacja,  czyli  urzeczywistnienie
swoich możliwości.

PODEJŚCIE

SKONCENTROWANE NA

TEORII ROGERSA

Teoria  Rogersa  kładzie  nacisk  na  naturalne
dążenie  jednostki  do  samorealizacji.  Zakładał
on,  że  ludzie  są  z  gruntu  dobrzy,  empatyczni  i
życzliwi.  Uważał  on,  iż  duży  wpływ  na  rozwój
osobowości  ma  postrzeganie  siebie  jako
jednostki  w  środowisku  oraz  nasze  relacje  ze
środowiskiem.
Teoria  ta  skupia  się  na  zbudowaniu  własnego
pozytywnego

obrazu

samoakceptacji.

Czynnikami pobudzającymi rozwój są szczerość,
akceptacja i empatia.

URZECZYWISTNIANIE JA

REALNEGO WG KAREN

HORNEY

Kształtowanie naszego Ja realnego jest bardzo
ważnym elementem. Nasze działanie ma być
skierowane

konkretnym

celu

urzeczywistnienia  naszego  obrazu  własnego
siebie.  Konieczne  są  do  tego  odpowiednie
warunki,  takie  jak  ciepła  atmosfera,  życzliwość
czy  też  poczucie  wyjątkowości.  Brak  tych
warunków

powoduje

powstanie

lęku

podstawowego oraz zaburzeń postrzegania
siebie. Deficyt ten może powodować poczucie
odizolowania, strachu, wrogości.

BEHAWIORYSTYCZNA

KONCEPCJA OSOBOWOŚCI

Teoria powstała w połowie XX wieku.

Uwzględniała to że organizm działa
aby zredukować napięcie przez
niezaspokojone popędy. Zachowania
mające na celu zaspokojenie popędów
stają się z czasem wyuczonym
nawykiem. Uczymy się poprzez
naśladownictwo oraz obserwację
innych.

TEORIE SPOŁECZNEGO

UCZENIA SIĘ I TEORIE

POZNAWCZE

Teorie te ukazują powiązanie pomiędzy
osobowością,

poszczególnymi

zachowaniami. Kładą one szczególny
nacisk na indywidualne różnice w
zachowaniu

postępowaniu.

Osobowość rozumiana jest jako suma
jawnych i ukrytych reakcji, na którą
wpływ

indywidualna

historia

jednostki.

POZNAWCZO-EFEKTYWNA

TEORIA MISCHELA

Teoria

poznawczych

podstaw

osobowości.  Wyszczególnia  ona  fakt
iż  ludzie  kształtują  swoją  osobowość
pod  wpływem  interakcji  z  innymi
osobnikami  i  sytuacjami.  Nasze
reakcje

zależą

zmiennych

wymienionych w tabeli.

POZNAWCZA TEORIA

SPOŁECZNEGO UCZENIA SIĘ

BANDURY

Wzajemny
determinizm –
interakcje
zachodzące
między
człowiekiem

środowiskiem.
W
determinizmie
jednostka,

jej

zachowanie

środowisko
pozostają

sobą

interakcjach,
wpływających
na

siebie

modyfikujących
się wzajemnie.

TEORIA INTELIGENCJI

SPOŁECZNEJ CANTORA

Głównym

pojęciem

tej

teorii

jest

inteligencja społeczna. Są to kompetencje
wnoszone przez ludzi do wykonywania ich
codziennych życiowych zadań.
Istnieją trzy rodzaje różnic indywidualnych:



Wybór celów życiowych



Wiedza odnosząca się do interakcji
społecznych



Strategie realizacji celów

TEORIA JAŹNI

Wiliam James opisał trzy składniki
doświadczenia związanego z jaźnią:



Ja materialne – Ja cielesne wraz z
otaczającymi

przedmiotami

fizycznymi



Ja społeczne – świadomość jak
spostrzegają nas inni



Ja duchowe – Ja kontrolujące
własne myśli i uczucia

Najważniejszymi aspektami jaźni są :
samowiedza i formy Ja.

Samowiedza – jest strukturą psychiczną ,
która odpowiada za motywację, interpretacje,
organizacje, regulowanie procesów i zachowań
interpersonalnych i intrapersonalnych.



Ja idealne – wyobrażenie o tym jakim
najbardziej chcesz się stać.



Ja możliwe – Ja, które jest wprowadzane w
życie.



Samoocena – pozytywne i negatywne oceny
samego siebie.

PORÓWNANIE TEORII OSOBOWOŚCI

Dziedziczność czy środowisko?



Teoria Freuda – dziedziczność



Teorie humanistyczne, społecznego
uczenia się, poznawcze i jaźni -
środowisko

lub

interakcja

środowiskiem.

Procesy uczenia się czy

wrodzone zachowanie?



Teoria

Freuda

–

determinizm

wewnętrzny



Teorie humanistyczne – wpływ
doświadczenia



Teorie społecznego uczenia się,
poznawcze i jaźni – wyuczone
doświadczenia

Nacisk na przeszłość, teraźniejszość czy

przyszłość?



Teorie cech - przeszłość



Teoria Freuda – zdarzenia ze wczesnego
dzieciństwa



Teorie humanistyczne – teraźniejszość i przyszłość



Teorie społecznego uczenia się – dawne i bieżące
zdarzenia



Teorie

poznawcze

jaźni

–

przeszłość,

teraźniejszość i przyszłość

Świadomość czy nieświadomość?



Teorie cech – nie poświęcają uwagi
temu rozróżnieniu



Teoria

Freuda

–

procesy

nieświadome



Teorie humanistyczne, społecznego
uczenia się i poznawcze – procesy
świadome



Teorie jaźni – nie posiadają jasnego
stanowiska

Dyspozycje wewnętrzne czy sytuacja

zewnętrzna?



Teorie cech – czynniki dyspozycyjne



Teorie społecznego uczenia się –
czynniki sytuacyjne



Teoria Freuda, teorie humanistyczne,
poznawcze i jaźni– interakcja między
zmiennymi

osobowościami

sytuacyjnymi

TESTY OBIEKCYJNE - MMPI

Minnesocki

Wielowymiarowy

Inwentarz osobowości (MMPI) jest
skonstruowany

podstawie

doświadczeń diagnostycznych autorów.
Test

ten

pozwala

ustalić

ocenę

obiektywny – można podsumować
wyniki za pomocą komputera. MMPI
posiada

skal

klinicznych

przynależących do konkretnej grupy.

TESTY PROJEKCYJNE

W testach tych przedstawia się
osobie

abstrakcyjne

wzory,

niedokończone rysunki lub rysunki,
które umożliwiają bardzo różną
interpretacje.

Możemy

uzyskać

pełniejszy obraz osobowości. Testy
projekcyjne są najczęściej stosowane
przez psychologów.

TEST RORSCHACHA

W tym teście wykorzystywane są
czarno-białe

lub

kolorowe

symetryczne  plamy  atramentowe.
Następnie  zadawane  jest  pytanie:
„Co  to  może  być?”,  a  odpowiedzi  są
dokładnie  analizowane.  W  kolejnej
fazie przypomina się badanemu jego
odpowiedzi i prosi o ich rozwinięcie.
Analiza

testu

oparta

jest

na:

lokalizacji,

treści

oraz

determinantach.

TEST APERCEPCJI

TEMATYCZNEJ (TAT)

TAT został opracowany
przez

Henry’ego

Murraya.

Test

ten

polega na pokazaniu
obrazków z scenkami
posiadającymi

wiele

znaczeń i prosi się o
wymyślenie historii na
ten temat.

Document Outline