Pozostałe szlaki 

metaboliczne

Glukoneogeneza -> szlak 

pentozo-fosforanowy

• Glukoneogeneza 

to szlak metaboliczny syntezy 

glukozy z takich związków jak

: aminokwasy 

glukogenne, mleczan, glicerol lub propionian.

Ten ciąg przemian metabolicznych zachodzi 
prawie w całości na terenie cytoplazmy 
komórek wątroby i nerek. 

• Ma on bardzo istotne znaczenie, bo dzięki 

niemu organizm jest w stanie wyprodukować 
sobie glukozę nawet wtedy, gdy jej podaż w 
pokarmie lub z rozpadu rezerw glikogenowych 
jest niewystarczająca. 

• glukoneogeneza jest odwróceniem procesu rozpadu glukozy 

(glikolizy), który również przebiega na terenie cytoplazmy.

• pirogronian → szczawiooctan → fosfoenolopirogronian ←→ 2-

fosfoglicerynian ←→ 
3-fosfoglicerynian ←→ 1,3-bisfosfoglicerynian ←→ gliceraldehydo-
3-fosforan + dihydroksyacetonofosforan (powstały z 
gliceraldehydo-3-fosforanu) ←→ fruktozo-1,6-bisfosforan → 
fruktozo-6-fosforan ←→ glukozo-6-fosforan → GLUKOZA

glikogeneoliza

• To inaczej rozpad glikogenu do 

cząsteczek glukozo-3-fosforanu i 
dalsze wykorzystanie tef formy 
glukozy w komórce. Rozpad 
glikogenu rozpoczyna się od jego 
nieredukującego końca. Aby glikogen 
mógł być rozłożony muszą w tym 
procesie uczestniczyć conajmiej 3 
enzymy. 

deaminacja

• deaminacja, enzymatyczny proces 

odłączania reszty aminowej od → 
aminokwasu; powstający amoniak, 
toksyczny w większym stężeniu, włączany 
jest do → cyklu mocznikowego i 
przekształcany w mocznik, wydalany 
następnie z moczem; pozostały po d. 
ketokwas zostaje przekształcony w 
metabolit pośredni przemian cukrowych 
lub tłuszczowych i wykorzystywany dalej 
jako źródło energii.

• W wielu przypadkach deaminacji 

towarzyszą reakcje następcze, prowadzące 
do zastąpienia grupy aminowej inną grupą 
organiczną. Bardzo częstą formą 
deaminacji jest przekształcenie grupy 
aminowej do ketonowej w cyklicznych 
związkach organicznych. Przykładem może 
być deaminacja cytozyny, w wyniku której 
powstaje uracyl.

Cykl mocznikowy

Cykl mocznikowy to szereg metaboliczny, podczas którego 
toksyczny amoniak ulega przekształceniu i wydaleniu 
w postaci nietoksycznego mocznika. Źródłem amoniaku 
jest azot białkowy.

Cykl mocznikowy to szereg metaboliczny, podczas którego 
toksyczny amoniak ulega przekształceniu i wydaleniu 
w postaci nietoksycznego mocznika. Źródłem amoniaku 
jest azot białkowy.

Cykl mocznikowy

• Umożliwia usunięcie z organizmu 

toksycznego jonu NH

4+

, który powstaje 

podczas deaminacji aminokwasów. 
Wytwarzanie mocznika zachodzi w 
komórkach wątroby, gdzie NH

4+

ze względu 

na swoją toksyczność dostarczany jest po 
jego wcześniejszym związaniu z 
glutaminianem lub pirogronianem (tworzą 
się wówczas odpowiednio aminokwasy 
glutamina, względnie alanina). W cyklu 
biorą udział aminokwasy: ornityna, cytrulina 
i arginina.

Cykl mocznikowy 

• Cykl mocznikowy – synteza
Mocznik jest syntetyzowany w wątrobie
Stanowi  główny produkt katabolizmu azotu 

u ludzi

Reakcja sumaryczna cyklu mocznikowego:
NH

4+

 + HCO

3-

 + H

2

O + 3ATP + ASP → mocznik 

+ 2 ADP + AMP + 2Pi + PPi + fumaran

Cykl mocznikowy – powstanie 

karbamoilofosforanu

2ATP + HCO

3-

 + NH

3

 H

2

N-C-OPO

32-

 + 2ADP + Pi

Syntetaza karbamoilofosforanowa